Mahabharata 3.184.5-11

Devanāgarī

सरस्वत्य् उवाच
यो ब्रह्म जानाति यथाप्रदेशं; स्वाध्यायनित्यः शुचिर् अप्रमत्तः ॥
स वै पुरो देवपुरस्य गन्ता; सहामरैः प्राप्नुयात् प्रीतियोगम् ॥
तत्र स्म रम्या विपुला विशोकाः; सुपुष्पिताः पुष्करिण्यः सुपुण्याः ॥
अकर्दमा मीनवत्यः सुतीर्था; हिरण्मयैर् आवृताः पुण्डरीकैः ॥
तासां तीरेष्व् आसते पुण्यकर्मा; महीयमानः पृथग् अप्सरोभिः ॥
सुपुण्यगन्धाभिर् अलंकृताभिर्; हिरण्यवर्णाभिर् अतीव हृष्टः ॥
परं लोकं गोप्रदास् त्व् आप्नुवन्ति; दत्त्वानड्वाहं सूर्यलोकं व्रजन्ति ॥
वासो दत्त्वा चन्द्रमसः स लोकं; दत्त्वा हिरण्यम् अमृतत्वम् एति ॥
धेनुं दत्त्वा सुव्रतां साधुदोहां; कल्याणवत् सामपलायिनीं च ॥
यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्यास्; तावद् वर्षाण्य् अश्नुते स्वर्गलोकम् ॥
अनड्वाहं सुव्रतं यो ददाति; हलस्य वोढारम् अनन्तवीर्यम् ॥
धुरंधरं बलवन्तं युवानं; प्राप्नोति लोकान् दश धेनुदस्य ॥
यः सप्त वर्षाणि जुहोति तार्क्ष्य; हव्यं त्व् अग्नौ सुव्रतः साधुशीलः ॥
सप्तावरान् सप्त पूर्वान् पुनाति; पितामहान् आत्मनः कर्मभिः स्वैः ॥

Transliteration (IAST)

sarasvaty uvāca
yo brahma jānāti yathāpradeśaṃ; svādhyāyanityaḥ śucir apramattaḥ ||
sa vai puro devapurasya gantā; sahāmaraiḥ prāpnuyāt prītiyogam ||
tatra sma ramyā vipulā viśokāḥ; supuṣpitāḥ puṣkariṇyaḥ supuṇyāḥ ||
akardamā mīnavatyaḥ sutīrthā; hiraṇmayair āvṛtāḥ puṇḍarīkaiḥ ||
tāsāṃ tīreṣv āsate puṇyakarmā; mahīyamānaḥ pṛthag apsarobhiḥ ||
supuṇyagandhābhir alaṃkṛtābhir; hiraṇyavarṇābhir atīva hṛṣṭaḥ ||
paraṃ lokaṃ gopradās tv āpnuvanti; dattvānaḍvāhaṃ sūryalokaṃ vrajanti ||
vāso dattvā candramasaḥ sa lokaṃ; dattvā hiraṇyam amṛtatvam eti ||
dhenuṃ dattvā suvratāṃ sādhudohāṃ; kalyāṇavat sāmapalāyinīṃ ca ||
yāvanti romāṇi bhavanti tasyās; tāvad varṣāṇy aśnute svargalokam ||
anaḍvāhaṃ suvrataṃ yo dadāti; halasya voḍhāram anantavīryam ||
dhuraṃdharaṃ balavantaṃ yuvānaṃ; prāpnoti lokān daśa dhenudasya ||
yaḥ sapta varṣāṇi juhoti tārkṣya; havyaṃ tv agnau suvrataḥ sādhuśīlaḥ ||
saptāvarān sapta pūrvān punāti; pitāmahān ātmanaḥ karmabhiḥ svaiḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

सरस्वत्य् उवाच यो ब्रह्म जानाति यथाप्रदेशं; स्वाध्यायनित्यः शुचिर् अप्रमत्तः ॥ स वै पुरो देवपुरस्य गन्ता; सहामरैः प्राप्नुयात् प्रीतियोगम् ॥ तत्र स्म रम्या विपुला विशोकाः; सुपुष्पिताः पुष्करिण्यः सुपुण्याः ॥ अकर्दमा मीनवत्यः सुतीर्था; हिरण्मयैर् आवृताः पुण्डरीकैः ॥ तासां तीरेष्व् आसते पुण्यकर्मा; महीयमानः पृथग् अप्सरोभिः ॥ सुपुण्यगन्धाभिर् अलंकृताभिर्; हिरण्यवर्णाभिर् अतीव हृष्टः ॥ परं लोकं गोप्रदास् त्व् आप्नुवन्ति; दत्त्वानड्वाहं सूर्यलोकं व्रजन्ति ॥ वासो दत्त्वा चन्द्रमसः स लोकं; दत्त्वा हिरण्यम् अमृतत्वम् एति ॥ धेनुं दत्त्वा सुव्रतां साधुदोहां; कल्याणवत् सामपलायिनीं च ॥ यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्यास्; तावद् वर्षाण्य् अश्नुते स्वर्गलोकम् ॥ अनड्वाहं सुव्रतं यो ददाति; हलस्य वोढारम् अनन्तवीर्यम् ॥ धुरंधरं बलवन्तं युवानं; प्राप्नोति लोकान् दश धेनुदस्य ॥ यः सप्त वर्षाणि जुहोति तार्क्ष्य; हव्यं त्व् अग्नौ सुव्रतः साधुशीलः ॥ सप्तावरान् सप्त पूर्वान् पुनाति; पितामहान् आत्मनः कर्मभिः स्वैः ॥sarasvaty uvāca yo brahma jānāti yathāpradeśaṃ; svādhyāyanityaḥ śucir apramattaḥ || sa vai puro devapurasya gantā; sahāmaraiḥ prāpnuyāt prītiyogam || tatra sma ramyā vipulā viśokāḥ; supuṣpitāḥ puṣkariṇyaḥ supuṇyāḥ || akardamā mīnavatyaḥ sutīrthā; hiraṇmayair āvṛtāḥ puṇḍarīkaiḥ || tāsāṃ tīreṣv āsate puṇyakarmā; mahīyamānaḥ pṛthag apsarobhiḥ || supuṇyagandhābhir alaṃkṛtābhir; hiraṇyavarṇābhir atīva hṛṣṭaḥ || paraṃ lokaṃ gopradās tv āpnuvanti; dattvānaḍvāhaṃ sūryalokaṃ vrajanti || vāso dattvā candramasaḥ sa lokaṃ; dattvā hiraṇyam amṛtatvam eti || dhenuṃ dattvā suvratāṃ sādhudohāṃ; kalyāṇavat sāmapalāyinīṃ ca || yāvanti romāṇi bhavanti tasyās; tāvad varṣāṇy aśnute svargalokam || anaḍvāhaṃ suvrataṃ yo dadāti; halasya voḍhāram anantavīryam || dhuraṃdharaṃ balavantaṃ yuvānaṃ; prāpnoti lokān daśa dhenudasya || yaḥ sapta varṣāṇi juhoti tārkṣya; havyaṃ tv agnau suvrataḥ sādhuśīlaḥ || saptāvarān sapta pūrvān punāti; pitāmahān ātmanaḥ karmabhiḥ svaiḥ ||Сарасвати отвечает, что знающий Брахман в должном месте, постоянный в свэдхьяе, чистый и внимательный достигает божественного города; она описывает небесные воды и апсар, а затем говорит о плодах даров коровы, быка, одежды и золота и о силе семилетней агнихотры для предков.

Translation

Сарасвати сказала: «Кто знает Брахман в должном месте, постоянно пребывает в свэдхьяе, чист и внимателен, тот достигает божественного города. Там сияют небесные воды, озера и апсары. Дар коровы ведет к высшему миру; дар быка - к миру солнца; одежда дает мир луны, золото - бессмертный удел. Сколько волос у подаренной коровы, столько лет даритель пребывает на небе; дар быка дает десятикратный плод. Семилетняя агнихотра очищает семь поколений предков до и после».

Commentary

Свэдхьяя и дар не разделены: знание должно становиться жертвой, а жертва - очищать родовую память. Благочестие здесь охватывает и личную судьбу, и долг перед предками.

Version

6380f5676c52 · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC