Mahabharata 3.184.1-4

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
अत्रैव च सरस्वत्या गीतं परपुरंजय ॥
पृष्टया मुनिना वीर शृणु तार्क्ष्येण धीमता ॥
तार्क्ष्य उवाच
किं नु श्रेयः पुरुषस्येह भद्रे; कथं कुर्वन् न च्यवते स्वधर्मात् ॥
आचक्ष्व मे चारुसर्वाङ्गि सर्वं; त्वयानुशिष्टो न च्यवेयं स्वधर्मात् ॥
कथं चाग्निं जुहुयां पूजये वा; कस्मिन् काले केन धर्मो न नश्येत् ॥
एतत् सर्वं सुभगे प्रब्रवीहि; यथा लोकान् विरजाः संचरेयम् ॥
मार्कण्डेय उवाच
एवं पृष्टा प्रीतियुक्तेन तेन; शुश्रूषुम् ईक्ष्योत्तमबुद्धियुक्तम् ॥
तार्क्ष्यं विप्रं धर्मयुक्तं हितं च; सरस्वती वाक्यम् इदं बभाषे ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
atraiva ca sarasvatyā gītaṃ parapuraṃjaya ||
pṛṣṭayā muninā vīra śṛṇu tārkṣyeṇa dhīmatā ||
tārkṣya uvāca
kiṃ nu śreyaḥ puruṣasyeha bhadre; kathaṃ kurvan na cyavate svadharmāt ||
ācakṣva me cārusarvāṅgi sarvaṃ; tvayānuśiṣṭo na cyaveyaṃ svadharmāt ||
kathaṃ cāgniṃ juhuyāṃ pūjaye vā; kasmin kāle kena dharmo na naśyet ||
etat sarvaṃ subhage prabravīhi; yathā lokān virajāḥ saṃcareyam ||
mārkaṇḍeya uvāca
evaṃ pṛṣṭā prītiyuktena tena; śuśrūṣum īkṣyottamabuddhiyuktam ||
tārkṣyaṃ vipraṃ dharmayuktaṃ hitaṃ ca; sarasvatī vākyam idaṃ babhāṣe ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच अत्रैव च सरस्वत्या गीतं परपुरंजय ॥ पृष्टया मुनिना वीर शृणु तार्क्ष्येण धीमता ॥ तार्क्ष्य उवाच किं नु श्रेयः पुरुषस्येह भद्रे; कथं कुर्वन् न च्यवते स्वधर्मात् ॥ आचक्ष्व मे चारुसर्वाङ्गि सर्वं; त्वयानुशिष्टो न च्यवेयं स्वधर्मात् ॥ कथं चाग्निं जुहुयां पूजये वा; कस्मिन् काले केन धर्मो न नश्येत् ॥ एतत् सर्वं सुभगे प्रब्रवीहि; यथा लोकान् विरजाः संचरेयम् ॥ मार्कण्डेय उवाच एवं पृष्टा प्रीतियुक्तेन तेन; शुश्रूषुम् ईक्ष्योत्तमबुद्धियुक्तम् ॥ तार्क्ष्यं विप्रं धर्मयुक्तं हितं च; सरस्वती वाक्यम् इदं बभाषे ॥mārkaṇḍeya uvāca atraiva ca sarasvatyā gītaṃ parapuraṃjaya || pṛṣṭayā muninā vīra śṛṇu tārkṣyeṇa dhīmatā || tārkṣya uvāca kiṃ nu śreyaḥ puruṣasyeha bhadre; kathaṃ kurvan na cyavate svadharmāt || ācakṣva me cārusarvāṅgi sarvaṃ; tvayānuśiṣṭo na cyaveyaṃ svadharmāt || kathaṃ cāgniṃ juhuyāṃ pūjaye vā; kasmin kāle kena dharmo na naśyet || etat sarvaṃ subhage prabravīhi; yathā lokān virajāḥ saṃcareyam || mārkaṇḍeya uvāca evaṃ pṛṣṭā prītiyuktena tena; śuśrūṣum īkṣyottamabuddhiyuktam || tārkṣyaṃ vipraṃ dharmayuktaṃ hitaṃ ca; sarasvatī vākyam idaṃ babhāṣe ||Маркандея предлагает услышать песнь Сарасвати, произнесенную мудрому Таркшье; Таркшья спрашивает, что является высшим благом, как не отпасть от своей дхармы, как совершать агнихотру и почитание так, чтобы дхарма не была утрачена.

Translation

Маркандея сказал: «Послушай песнь Сарасвати, которую она произнесла, когда мудрый Таркшья спросил ее. Таркшья сказал: “Что является высшим благом? Как человеку не отпасть от своей дхармы? Как следует совершать агнихотру и почитание, чтобы дхарма не была потеряна?”»

Commentary

Вопрос Таркшьи не о внешнем обряде отдельно от жизни. Он спрашивает, как действие, знание и верность своему пути удерживаются вместе.

Version

37b2eea57b03 · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC