ततो मनुर् महाराज यथोक्तं मत्स्यकेन ह ॥
बीजान्य् आदाय सर्वाणि सागरं पुप्लुवे तदा ॥
नावा तु शुभया वीर महोर्मिणम् अरिंदम ॥
चिन्तयाम् आस च मनुस् तं मत्स्यं पृथिवीपते ॥
स च तच् चिन्तितं ज्ञात्वा मत्स्यः परपुरंजय ॥
शृङ्गी तत्राजगामाशु तदा भरतसत्तम ॥
तं दृष्ट्वा मनुजेन्द्रेन्द्र मनुर् मत्स्यं जलार्णवे ॥
शृङ्गिणं तं यथोक्तेन रूपेणाद्रिम् इवोच्छ्रितम् ॥
वटाकरमयं पाशम् अथ मत्स्यस्य मूर्धनि ॥
मनुर् मनुजशार्दूल तस्मिञ् शृङ्गे न्यवेशयत् ॥
संयतस् तेन पाशेन मत्स्यः परपुरंजय ॥
वेगेन महता नावं प्राकर्षल् लवणाम्भसि ॥
स ततार तया नावा समुद्रं मनुजेश्वर ॥
नृत्यमानम् इवोर्मीभिर् गर्जमानम् इवाम्भसा ॥
क्षोभ्यमाणा महावातैः सा नौस् तस्मिन् महोदधौ ॥
घूर्णते चपलेव स्त्री मत्ता परपुरंजय ॥
नैव भूमिर् न च दिशः प्रदिशो वा चकाशिरे ॥
सर्वम् आम्भसम् एवासीत् खं द्यौश् च नरपुंगव ॥
एवंभूते तदा लोके संकुले भरतर्षभ ॥
अदृश्यन्त सप्तर्षयो मनुर् मत्स्यः सहैव ह ॥
एवं बहून् वर्षगणांस् तां नावं सो ऽथ मत्स्यकः ॥
चकर्षातन्द्रितो राजंस् तस्मिन् सलिलसंचये ॥
ततो हिमवतः शृङ्गं यत् परं पुरुषर्षभ ॥
तत्राकर्षत् ततो नावं स मत्स्यः कुरुनन्दन ॥
ततो ऽब्रवीत् तदा मत्स्यस् तान् ऋषीन् प्रहसञ् शनैः ॥
अस्मिन् हिमवतः शृङ्गे नावं बध्नीत माचिरम् ॥
सा बद्धा तत्र तैस् तूर्णम् ऋषिभिर् भरतर्षभ ॥
नौर् मत्स्यस्य वचः श्रुत्वा शृङ्गे हिमवतस् तदा ॥
तच् च नौबन्धनं नाम शृङ्गं हिमवतः परम् ॥
ख्यातम् अद्यापि कौन्तेय तद् विद्धि भरतर्षभ ॥
tato manur mahārāja yathoktaṃ matsyakena ha ||
bījāny ādāya sarvāṇi sāgaraṃ pupluve tadā ||
nāvā tu śubhayā vīra mahormiṇam ariṃdama ||
cintayām āsa ca manus taṃ matsyaṃ pṛthivīpate ||
sa ca tac cintitaṃ jñātvā matsyaḥ parapuraṃjaya ||
śṛṅgī tatrājagāmāśu tadā bharatasattama ||
taṃ dṛṣṭvā manujendrendra manur matsyaṃ jalārṇave ||
śṛṅgiṇaṃ taṃ yathoktena rūpeṇādrim ivocchritam ||
vaṭākaramayaṃ pāśam atha matsyasya mūrdhani ||
manur manujaśārdūla tasmiñ śṛṅge nyaveśayat ||
saṃyatas tena pāśena matsyaḥ parapuraṃjaya ||
vegena mahatā nāvaṃ prākarṣal lavaṇāmbhasi ||
sa tatāra tayā nāvā samudraṃ manujeśvara ||
nṛtyamānam ivormībhir garjamānam ivāmbhasā ||
kṣobhyamāṇā mahāvātaiḥ sā naus tasmin mahodadhau ||
ghūrṇate capaleva strī mattā parapuraṃjaya ||
naiva bhūmir na ca diśaḥ pradiśo vā cakāśire ||
sarvam āmbhasam evāsīt khaṃ dyauś ca narapuṃgava ||
evaṃbhūte tadā loke saṃkule bharatarṣabha ||
adṛśyanta saptarṣayo manur matsyaḥ sahaiva ha ||
evaṃ bahūn varṣagaṇāṃs tāṃ nāvaṃ so 'tha matsyakaḥ ||
cakarṣātandrito rājaṃs tasmin salilasaṃcaye ||
tato himavataḥ śṛṅgaṃ yat paraṃ puruṣarṣabha ||
tatrākarṣat tato nāvaṃ sa matsyaḥ kurunandana ||
tato 'bravīt tadā matsyas tān ṛṣīn prahasañ śanaiḥ ||
asmin himavataḥ śṛṅge nāvaṃ badhnīta māciram ||
sā baddhā tatra tais tūrṇam ṛṣibhir bharatarṣabha ||
naur matsyasya vacaḥ śrutvā śṛṅge himavatas tadā ||
tac ca naubandhanaṃ nāma śṛṅgaṃ himavataḥ param ||
khyātam adyāpi kaunteya tad viddhi bharatarṣabha ||
"Manu did everything as he had been told. When the world was covered with water, a horned fish appeared in the ocean. Manu tied the ship to its horn, and for many years it led the vessel through the roaring sea. At last it brought them to the highest peak of Himavat and told the rishis to moor the ship there. Since then, that peak has been known as Naubandhana, the place of the ship's mooring."
b0bdf708e0af · published Jul 16, 2026, 5:19:46 PM UTC
Available inRUENPage between verses with
On the waters of the pralaya there is no support but divine guidance. The rope, the Fish's horn, and the mountain peak become signs of the bond between grace and obedience.