Mahabharata 3.185.48-54

Devanāgarī

अथाब्रवीद् अनिमिषस् तान् ऋषीन् सहितांस् तदा ॥
अहं प्रजापतिर् ब्रह्मा मत्परं नाधिगम्यते ॥
मत्स्यरूपेण यूयं च मयास्मान् मोक्षिता भयात् ॥
मनुना च प्रजाः सर्वाः सदेवासुरमानवाः ॥
स्रष्टव्याः सर्वलोकाश् च यच् चेङ्गं यच् च नेङ्गति ॥
तपसा चातितीव्रेण प्रतिभास्य भविष्यति ॥
मत्प्रसादात् प्रजासर्गे न च मोहं गमिष्यति ॥
इत्य् उक्त्वा वचनं मत्स्यः क्षणेनादर्शनं गतः ॥
स्रष्टुकामः प्रजाश् चापि मनुर् वैवस्वतः स्वयम् ॥
प्रमूढो ऽभूत् प्रजासर्गे तपस् तेपे महत् ततः ॥
तपसा महता युक्तः सो ऽथ स्रष्टुं प्रचक्रमे ॥
सर्वाः प्रजा मनुः साक्षाद् यथावद् भरतर्षभ ॥
इत्य् एतन् मात्स्यकं नाम पुराणं परिकीर्तितम् ॥
आख्यानम् इदम् आख्यातं सर्वपापहरं मया ॥
य इदं शृणुयान् नित्यं मनोश् चरितम् आदितः ॥
स सुखी सर्वसिद्धार्थः स्वर्गलोकम् इयान् नरः ॥

Transliteration (IAST)

athābravīd animiṣas tān ṛṣīn sahitāṃs tadā ||
ahaṃ prajāpatir brahmā matparaṃ nādhigamyate ||
matsyarūpeṇa yūyaṃ ca mayāsmān mokṣitā bhayāt ||
manunā ca prajāḥ sarvāḥ sadevāsuramānavāḥ ||
sraṣṭavyāḥ sarvalokāś ca yac ceṅgaṃ yac ca neṅgati ||
tapasā cātitīvreṇa pratibhāsya bhaviṣyati ||
matprasādāt prajāsarge na ca mohaṃ gamiṣyati ||
ity uktvā vacanaṃ matsyaḥ kṣaṇenādarśanaṃ gataḥ ||
sraṣṭukāmaḥ prajāś cāpi manur vaivasvataḥ svayam ||
pramūḍho 'bhūt prajāsarge tapas tepe mahat tataḥ ||
tapasā mahatā yuktaḥ so 'tha sraṣṭuṃ pracakrame ||
sarvāḥ prajā manuḥ sākṣād yathāvad bharatarṣabha ||
ity etan mātsyakaṃ nāma purāṇaṃ parikīrtitam ||
ākhyānam idam ākhyātaṃ sarvapāpaharaṃ mayā ||
ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ manoś caritam āditaḥ ||
sa sukhī sarvasiddhārthaḥ svargalokam iyān naraḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अथाब्रवीद् अनिमिषस् तान् ऋषीन् सहितांस् तदा ॥ अहं प्रजापतिर् ब्रह्मा मत्परं नाधिगम्यते ॥ मत्स्यरूपेण यूयं च मयास्मान् मोक्षिता भयात् ॥ मनुना च प्रजाः सर्वाः सदेवासुरमानवाः ॥ स्रष्टव्याः सर्वलोकाश् च यच् चेङ्गं यच् च नेङ्गति ॥ तपसा चातितीव्रेण प्रतिभास्य भविष्यति ॥ मत्प्रसादात् प्रजासर्गे न च मोहं गमिष्यति ॥ इत्य् उक्त्वा वचनं मत्स्यः क्षणेनादर्शनं गतः ॥ स्रष्टुकामः प्रजाश् चापि मनुर् वैवस्वतः स्वयम् ॥ प्रमूढो ऽभूत् प्रजासर्गे तपस् तेपे महत् ततः ॥ तपसा महता युक्तः सो ऽथ स्रष्टुं प्रचक्रमे ॥ सर्वाः प्रजा मनुः साक्षाद् यथावद् भरतर्षभ ॥ इत्य् एतन् मात्स्यकं नाम पुराणं परिकीर्तितम् ॥ आख्यानम् इदम् आख्यातं सर्वपापहरं मया ॥ य इदं शृणुयान् नित्यं मनोश् चरितम् आदितः ॥ स सुखी सर्वसिद्धार्थः स्वर्गलोकम् इयान् नरः ॥athābravīd animiṣas tān ṛṣīn sahitāṃs tadā || ahaṃ prajāpatir brahmā matparaṃ nādhigamyate || matsyarūpeṇa yūyaṃ ca mayāsmān mokṣitā bhayāt || manunā ca prajāḥ sarvāḥ sadevāsuramānavāḥ || sraṣṭavyāḥ sarvalokāś ca yac ceṅgaṃ yac ca neṅgati || tapasā cātitīvreṇa pratibhāsya bhaviṣyati || matprasādāt prajāsarge na ca mohaṃ gamiṣyati || ity uktvā vacanaṃ matsyaḥ kṣaṇenādarśanaṃ gataḥ || sraṣṭukāmaḥ prajāś cāpi manur vaivasvataḥ svayam || pramūḍho 'bhūt prajāsarge tapas tepe mahat tataḥ || tapasā mahatā yuktaḥ so 'tha sraṣṭuṃ pracakrame || sarvāḥ prajā manuḥ sākṣād yathāvad bharatarṣabha || ity etan mātsyakaṃ nāma purāṇaṃ parikīrtitam || ākhyānam idam ākhyātaṃ sarvapāpaharaṃ mayā || ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ manoś caritam āditaḥ || sa sukhī sarvasiddhārthaḥ svargalokam iyān naraḥ ||Рыба открывает, что она Праджапати Брахма, выше которого нет никого в этом деле спасения; по ее милости Ману без заблуждения создаст все существа, миры, движущееся и неподвижное; затем рыба исчезает, Ману совершает тапас и творит; слушание этой истории уничтожает грех и ведет к счастью и небу.

Translation

«Рыба сказала: “Я Праджапати Брахма; выше меня здесь нет никого. В образе рыбы я спас вас. Ты, Ману, по тапасу и моей милости создашь все существа, миры, движущееся и неподвижное, и не впадешь в заблуждение”. Сказав это, она исчезла. Ману, озадаченный делом творения, совершил тапас и затем сотворил существа. Кто слушает эту историю Ману, тот освобождается от греха, становится счастливым, достигает успеха и идет к небесному миру».

Commentary

Рыба спасает не только Ману, но и возможность нового творения. В глубине катастрофы действует та же забота Господа, которая сохраняет семя дхармы для следующего мира.

Version

c5c8614e103b · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC