Mahabharata 3.189.1-13

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
ततश् चोरक्षयं कृत्वा द्विजेभ्यः पृथिवीम् इमाम् ॥
वाजिमेधे महायज्ञे विधिवत् कल्पयिष्यति ॥
स्थापयित्वा स मर्यादाः स्वयम्भुविहिताः शुभाः ॥
वनं पुण्ययशःकर्मा जरावान् संश्रयिष्यति ॥
तच्छीलम् अनुवर्त्स्यन्ते मनुष्या लोकवासिनः ॥
विप्रैश् चोरक्शये चैव कृते क्षेमं भविष्यति ॥
कृष्णाजिनानि शक्तीश् च त्रिशूलान्य् आयुधानि च ॥
स्थापयन् विप्रशार्दूलो देशेषु विजितेषु च ॥
संस्तूयमानो विप्रेन्द्रैर् मानयानो द्विजोत्तमान् ॥
कल्किश् चरिष्यति महीं सदा दस्युवधे रतः ॥
हा तात हा सुतेत्य् एवं तास् ता वाचः सुदारुणाः ॥
विक्रोशमानान् सुभृशं दस्यून् नेष्यति संक्षयम् ॥
ततो ऽधर्मविनाशो वै धर्मवृद्धिश् च भारत ॥
भविष्यति कृते प्राप्ते क्रियावांश् च जनस् तथा ॥
आरामाश् चैव चैत्याश् च तटाकान्य् अवटास् तथा ॥
यज्ञक्रियाश् च विविधा भविष्यन्ति कृते युगे ॥
ब्राह्मणाः साधवश् चैव मुनयश् च तपस्विनः ॥
आश्रमाः सहपाषण्डाः स्थिताः सत्ये जनाः प्रजाः ॥
जास्यन्ति सर्वबीजानि उप्यमानानि चैव ह ॥
सर्वेष्व् ऋतुषु राजेन्द्र सर्वं सस्यं भविष्यति ॥
नरा दानेषु निरता व्रतेषु नियमेषु च ॥
जपयज्ञपरा विप्रा धर्मकामा मुदा युताः ॥
पालयिष्यन्ति राजानो धर्मेणेमां वसुंधराम् ॥
व्यवहाररता वैश्या भविष्यन्ति कृते युगे ॥
षट्कर्मनिरता विप्राः क्षत्रिया रक्षणे रताः ॥
शुश्रूषायां रताः शूद्रास् तथा वर्णत्रयस्य च ॥
एष धर्मः कृतयुगे त्रेतायां द्वापरे तथा ॥
पश्चिमे युगकाले च यः स ते संप्रकीर्तितः ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
tataś corakṣayaṃ kṛtvā dvijebhyaḥ pṛthivīm imām ||
vājimedhe mahāyajñe vidhivat kalpayiṣyati ||
sthāpayitvā sa maryādāḥ svayambhuvihitāḥ śubhāḥ ||
vanaṃ puṇyayaśaḥkarmā jarāvān saṃśrayiṣyati ||
tacchīlam anuvartsyante manuṣyā lokavāsinaḥ ||
vipraiś corakśaye caiva kṛte kṣemaṃ bhaviṣyati ||
kṛṣṇājināni śaktīś ca triśūlāny āyudhāni ca ||
sthāpayan vipraśārdūlo deśeṣu vijiteṣu ca ||
saṃstūyamāno viprendrair mānayāno dvijottamān ||
kalkiś cariṣyati mahīṃ sadā dasyuvadhe rataḥ ||
hā tāta hā sutety evaṃ tās tā vācaḥ sudāruṇāḥ ||
vikrośamānān subhṛśaṃ dasyūn neṣyati saṃkṣayam ||
tato 'dharmavināśo vai dharmavṛddhiś ca bhārata ||
bhaviṣyati kṛte prāpte kriyāvāṃś ca janas tathā ||
ārāmāś caiva caityāś ca taṭākāny avaṭās tathā ||
yajñakriyāś ca vividhā bhaviṣyanti kṛte yuge ||
brāhmaṇāḥ sādhavaś caiva munayaś ca tapasvinaḥ ||
āśramāḥ sahapāṣaṇḍāḥ sthitāḥ satye janāḥ prajāḥ ||
jāsyanti sarvabījāni upyamānāni caiva ha ||
sarveṣv ṛtuṣu rājendra sarvaṃ sasyaṃ bhaviṣyati ||
narā dāneṣu niratā vrateṣu niyameṣu ca ||
japayajñaparā viprā dharmakāmā mudā yutāḥ ||
pālayiṣyanti rājāno dharmeṇemāṃ vasuṃdharām ||
vyavahāraratā vaiśyā bhaviṣyanti kṛte yuge ||
ṣaṭkarmaniratā viprāḥ kṣatriyā rakṣaṇe ratāḥ ||
śuśrūṣāyāṃ ratāḥ śūdrās tathā varṇatrayasya ca ||
eṣa dharmaḥ kṛtayuge tretāyāṃ dvāpare tathā ||
paścime yugakāle ca yaḥ sa te saṃprakīrtitaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच ततश् चोरक्षयं कृत्वा द्विजेभ्यः पृथिवीम् इमाम् ॥ वाजिमेधे महायज्ञे विधिवत् कल्पयिष्यति ॥ स्थापयित्वा स मर्यादाः स्वयम्भुविहिताः शुभाः ॥ वनं पुण्ययशःकर्मा जरावान् संश्रयिष्यति ॥ तच्छीलम् अनुवर्त्स्यन्ते मनुष्या लोकवासिनः ॥ विप्रैश् चोरक्शये चैव कृते क्षेमं भविष्यति ॥ कृष्णाजिनानि शक्तीश् च त्रिशूलान्य् आयुधानि च ॥ स्थापयन् विप्रशार्दूलो देशेषु विजितेषु च ॥ संस्तूयमानो विप्रेन्द्रैर् मानयानो द्विजोत्तमान् ॥ कल्किश् चरिष्यति महीं सदा दस्युवधे रतः ॥ हा तात हा सुतेत्य् एवं तास् ता वाचः सुदारुणाः ॥ विक्रोशमानान् सुभृशं दस्यून् नेष्यति संक्षयम् ॥ ततो ऽधर्मविनाशो वै धर्मवृद्धिश् च भारत ॥ भविष्यति कृते प्राप्ते क्रियावांश् च जनस् तथा ॥ आरामाश् चैव चैत्याश् च तटाकान्य् अवटास् तथा ॥ यज्ञक्रियाश् च विविधा भविष्यन्ति कृते युगे ॥ ब्राह्मणाः साधवश् चैव मुनयश् च तपस्विनः ॥ आश्रमाः सहपाषण्डाः स्थिताः सत्ये जनाः प्रजाः ॥ जास्यन्ति सर्वबीजानि उप्यमानानि चैव ह ॥ सर्वेष्व् ऋतुषु राजेन्द्र सर्वं सस्यं भविष्यति ॥ नरा दानेषु निरता व्रतेषु नियमेषु च ॥ जपयज्ञपरा विप्रा धर्मकामा मुदा युताः ॥ पालयिष्यन्ति राजानो धर्मेणेमां वसुंधराम् ॥ व्यवहाररता वैश्या भविष्यन्ति कृते युगे ॥ षट्कर्मनिरता विप्राः क्षत्रिया रक्षणे रताः ॥ शुश्रूषायां रताः शूद्रास् तथा वर्णत्रयस्य च ॥ एष धर्मः कृतयुगे त्रेतायां द्वापरे तथा ॥ पश्चिमे युगकाले च यः स ते संप्रकीर्तितः ॥mārkaṇḍeya uvāca tataś corakṣayaṃ kṛtvā dvijebhyaḥ pṛthivīm imām || vājimedhe mahāyajñe vidhivat kalpayiṣyati || sthāpayitvā sa maryādāḥ svayambhuvihitāḥ śubhāḥ || vanaṃ puṇyayaśaḥkarmā jarāvān saṃśrayiṣyati || tacchīlam anuvartsyante manuṣyā lokavāsinaḥ || vipraiś corakśaye caiva kṛte kṣemaṃ bhaviṣyati || kṛṣṇājināni śaktīś ca triśūlāny āyudhāni ca || sthāpayan vipraśārdūlo deśeṣu vijiteṣu ca || saṃstūyamāno viprendrair mānayāno dvijottamān || kalkiś cariṣyati mahīṃ sadā dasyuvadhe rataḥ || hā tāta hā sutety evaṃ tās tā vācaḥ sudāruṇāḥ || vikrośamānān subhṛśaṃ dasyūn neṣyati saṃkṣayam || tato 'dharmavināśo vai dharmavṛddhiś ca bhārata || bhaviṣyati kṛte prāpte kriyāvāṃś ca janas tathā || ārāmāś caiva caityāś ca taṭākāny avaṭās tathā || yajñakriyāś ca vividhā bhaviṣyanti kṛte yuge || brāhmaṇāḥ sādhavaś caiva munayaś ca tapasvinaḥ || āśramāḥ sahapāṣaṇḍāḥ sthitāḥ satye janāḥ prajāḥ || jāsyanti sarvabījāni upyamānāni caiva ha || sarveṣv ṛtuṣu rājendra sarvaṃ sasyaṃ bhaviṣyati || narā dāneṣu niratā vrateṣu niyameṣu ca || japayajñaparā viprā dharmakāmā mudā yutāḥ || pālayiṣyanti rājāno dharmeṇemāṃ vasuṃdharām || vyavahāraratā vaiśyā bhaviṣyanti kṛte yuge || ṣaṭkarmaniratā viprāḥ kṣatriyā rakṣaṇe ratāḥ || śuśrūṣāyāṃ ratāḥ śūdrās tathā varṇatrayasya ca || eṣa dharmaḥ kṛtayuge tretāyāṃ dvāpare tathā || paścime yugakāle ca yaḥ sa te saṃprakīrtitaḥ ||Калки уничтожит воров и подготовит землю для дваждырожденных через ашвамедху, установит правила Самосущего и удалится в лес; люди последуют его поведению, после уничтожения воров наступит мир, адхарма исчезнет, дхарма возрастет, придет Крита; появятся сады, чайтьи, пруды, жертвы, ашрамы, люди утвердятся в истине, семена взойдут, урожаи будут во все сезоны, люди посвятят себя дару, обетам, ограничениям, джапе и жертвам.

Translation

Маркандея сказал: «Уничтожив воров, Калки подготовит землю для дваждырожденных через ашвамедху, установит правила Самосущего и уйдет в лес. Люди последуют его поведению. После уничтожения воров придет мир; адхарма исчезнет, дхарма возрастет, и наступит Крита. Снова появятся сады, чайтьи, пруды, жертвы, ашрамы мудрых. Люди утвердятся в истине; все семена взойдут, урожаи будут во все сезоны. Люди посвятят себя дару, обетам и ограничениям; брахманы - джапе и жертвам».

Commentary

Восстановление дхармы не заканчивается наказанием злых. Его цель - снова сделать возможными жертву, сад, ашрам, истину и спокойную жизнь существ.

Version

f7232ba87814 · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC