Mahabharata 3.188.77-93

Devanāgarī

अभीक्ष्णं क्रूरवादिन्यः परुषा रुदितप्रियाः ॥
भर्तॄणां वचने चैव न स्थास्यन्ति तदा स्त्रियः ॥
पुत्राश् च मातापितरौ हनिष्यन्ति युगक्षये ॥
सूदयिष्यन्ति च पतीन् स्त्रियः पुत्रान् अपाश्रिताः ॥
अपर्वणि महाराज सूर्यं राहुर् उपैष्यति ॥
युगान्ते हुतभुक् चापि सर्वतः प्रज्वलिष्यति ॥
पानीयं भोजनं चैव याचमानास् तदाध्वगाः ॥
न लप्स्यन्ते निवासं च निरस्ताः पथि शेरते ॥
निर्घातवायसा नागाः शकुनाः समृगद्विजाः ॥
रूक्षा वाचो विमोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥
मित्रसंबन्धिनश् चापि संत्यक्ष्यन्ति नरास् तदा ॥
जनं परिजनं चापि युगान्ते पर्युपस्थिते ॥
अथ देशान् दिशश् चापि पत्तनानि पुराणि च ॥
क्रमशः संश्रयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥
हा तात हा सुतेत्य् एवं तदा वाचः सुदारुणाः ॥
विक्रोशमानश् चान्योन्यं जनो गां पर्यटिष्यति ॥
ततस् तुमुलसंघाते वर्तमाने युगक्षये ॥
द्विजातिपूर्वको लोकः क्रमेण प्रभविष्यति ॥
ततः कालान्तरे ऽन्यस्मिन् पुनर् लोकविवृद्धये ॥
भविष्यति पुनर् दैवम् अनुकूलं यदृच्छया ॥
यदा चन्द्रश् च सूर्यश् च तथा तिष्यबृहस्पती ॥
एकराशौ समेष्यन्ति प्रपत्स्यति तदा कृतम् ॥
कालवर्षी च पर्जन्यो नक्षत्राणि शुभानि च ॥
प्रदक्षिणा ग्रहाश् चापि भविष्यन्त्य् अनुलोमगाः ॥
क्षेमं सुभिक्षम् आरोग्यं भविष्यति निरामयम् ॥
कल्किर् विष्णुयशा नाम द्विजः कालप्रचोदितः ॥
उत्पत्स्यते महावीर्यो महाबुद्धिपराक्रमः ॥
संभूतः संभलग्रामे ब्राह्मणावसथे शुभे ॥
मनसा तस्य सर्वाणि वाहनान्य् आयुधानि च ॥
उपस्थास्यन्ति योधाश् च शस्त्राणि कवचानि च ॥
स धर्मविजयी राजा चक्रवर्ती भविष्यति ॥
स चेमं संकुलं लोकं प्रसादम् उपनेष्यति ॥
उत्थितो ब्राह्मणो दीप्तः क्षयान्तकृद् उदारधीः ॥
स संक्षेपो हि सर्वस्य युगस्य परिवर्तकः ॥
स सर्वत्र गतान् क्षुद्रान् ब्राह्मणैः परिवारितः ॥
उत्सादयिष्यति तदा सर्वान् म्लेच्छगणान् द्विजः ॥

Transliteration (IAST)

abhīkṣṇaṃ krūravādinyaḥ paruṣā ruditapriyāḥ ||
bhartṝṇāṃ vacane caiva na sthāsyanti tadā striyaḥ ||
putrāś ca mātāpitarau haniṣyanti yugakṣaye ||
sūdayiṣyanti ca patīn striyaḥ putrān apāśritāḥ ||
aparvaṇi mahārāja sūryaṃ rāhur upaiṣyati ||
yugānte hutabhuk cāpi sarvataḥ prajvaliṣyati ||
pānīyaṃ bhojanaṃ caiva yācamānās tadādhvagāḥ ||
na lapsyante nivāsaṃ ca nirastāḥ pathi śerate ||
nirghātavāyasā nāgāḥ śakunāḥ samṛgadvijāḥ ||
rūkṣā vāco vimokṣyanti yugānte paryupasthite ||
mitrasaṃbandhinaś cāpi saṃtyakṣyanti narās tadā ||
janaṃ parijanaṃ cāpi yugānte paryupasthite ||
atha deśān diśaś cāpi pattanāni purāṇi ca ||
kramaśaḥ saṃśrayiṣyanti yugānte paryupasthite ||
hā tāta hā sutety evaṃ tadā vācaḥ sudāruṇāḥ ||
vikrośamānaś cānyonyaṃ jano gāṃ paryaṭiṣyati ||
tatas tumulasaṃghāte vartamāne yugakṣaye ||
dvijātipūrvako lokaḥ krameṇa prabhaviṣyati ||
tataḥ kālāntare 'nyasmin punar lokavivṛddhaye ||
bhaviṣyati punar daivam anukūlaṃ yadṛcchayā ||
yadā candraś ca sūryaś ca tathā tiṣyabṛhaspatī ||
ekarāśau sameṣyanti prapatsyati tadā kṛtam ||
kālavarṣī ca parjanyo nakṣatrāṇi śubhāni ca ||
pradakṣiṇā grahāś cāpi bhaviṣyanty anulomagāḥ ||
kṣemaṃ subhikṣam ārogyaṃ bhaviṣyati nirāmayam ||
kalkir viṣṇuyaśā nāma dvijaḥ kālapracoditaḥ ||
utpatsyate mahāvīryo mahābuddhiparākramaḥ ||
saṃbhūtaḥ saṃbhalagrāme brāhmaṇāvasathe śubhe ||
manasā tasya sarvāṇi vāhanāny āyudhāni ca ||
upasthāsyanti yodhāś ca śastrāṇi kavacāni ca ||
sa dharmavijayī rājā cakravartī bhaviṣyati ||
sa cemaṃ saṃkulaṃ lokaṃ prasādam upaneṣyati ||
utthito brāhmaṇo dīptaḥ kṣayāntakṛd udāradhīḥ ||
sa saṃkṣepo hi sarvasya yugasya parivartakaḥ ||
sa sarvatra gatān kṣudrān brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ ||
utsādayiṣyati tadā sarvān mlecchagaṇān dvijaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अभीक्ष्णं क्रूरवादिन्यः परुषा रुदितप्रियाः ॥ भर्तॄणां वचने चैव न स्थास्यन्ति तदा स्त्रियः ॥ पुत्राश् च मातापितरौ हनिष्यन्ति युगक्षये ॥ सूदयिष्यन्ति च पतीन् स्त्रियः पुत्रान् अपाश्रिताः ॥ अपर्वणि महाराज सूर्यं राहुर् उपैष्यति ॥ युगान्ते हुतभुक् चापि सर्वतः प्रज्वलिष्यति ॥ पानीयं भोजनं चैव याचमानास् तदाध्वगाः ॥ न लप्स्यन्ते निवासं च निरस्ताः पथि शेरते ॥ निर्घातवायसा नागाः शकुनाः समृगद्विजाः ॥ रूक्षा वाचो विमोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ मित्रसंबन्धिनश् चापि संत्यक्ष्यन्ति नरास् तदा ॥ जनं परिजनं चापि युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ अथ देशान् दिशश् चापि पत्तनानि पुराणि च ॥ क्रमशः संश्रयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ हा तात हा सुतेत्य् एवं तदा वाचः सुदारुणाः ॥ विक्रोशमानश् चान्योन्यं जनो गां पर्यटिष्यति ॥ ततस् तुमुलसंघाते वर्तमाने युगक्षये ॥ द्विजातिपूर्वको लोकः क्रमेण प्रभविष्यति ॥ ततः कालान्तरे ऽन्यस्मिन् पुनर् लोकविवृद्धये ॥ भविष्यति पुनर् दैवम् अनुकूलं यदृच्छया ॥ यदा चन्द्रश् च सूर्यश् च तथा तिष्यबृहस्पती ॥ एकराशौ समेष्यन्ति प्रपत्स्यति तदा कृतम् ॥ कालवर्षी च पर्जन्यो नक्षत्राणि शुभानि च ॥ प्रदक्षिणा ग्रहाश् चापि भविष्यन्त्य् अनुलोमगाः ॥ क्षेमं सुभिक्षम् आरोग्यं भविष्यति निरामयम् ॥ कल्किर् विष्णुयशा नाम द्विजः कालप्रचोदितः ॥ उत्पत्स्यते महावीर्यो महाबुद्धिपराक्रमः ॥ संभूतः संभलग्रामे ब्राह्मणावसथे शुभे ॥ मनसा तस्य सर्वाणि वाहनान्य् आयुधानि च ॥ उपस्थास्यन्ति योधाश् च शस्त्राणि कवचानि च ॥ स धर्मविजयी राजा चक्रवर्ती भविष्यति ॥ स चेमं संकुलं लोकं प्रसादम् उपनेष्यति ॥ उत्थितो ब्राह्मणो दीप्तः क्षयान्तकृद् उदारधीः ॥ स संक्षेपो हि सर्वस्य युगस्य परिवर्तकः ॥ स सर्वत्र गतान् क्षुद्रान् ब्राह्मणैः परिवारितः ॥ उत्सादयिष्यति तदा सर्वान् म्लेच्छगणान् द्विजः ॥abhīkṣṇaṃ krūravādinyaḥ paruṣā ruditapriyāḥ || bhartṝṇāṃ vacane caiva na sthāsyanti tadā striyaḥ || putrāś ca mātāpitarau haniṣyanti yugakṣaye || sūdayiṣyanti ca patīn striyaḥ putrān apāśritāḥ || aparvaṇi mahārāja sūryaṃ rāhur upaiṣyati || yugānte hutabhuk cāpi sarvataḥ prajvaliṣyati || pānīyaṃ bhojanaṃ caiva yācamānās tadādhvagāḥ || na lapsyante nivāsaṃ ca nirastāḥ pathi śerate || nirghātavāyasā nāgāḥ śakunāḥ samṛgadvijāḥ || rūkṣā vāco vimokṣyanti yugānte paryupasthite || mitrasaṃbandhinaś cāpi saṃtyakṣyanti narās tadā || janaṃ parijanaṃ cāpi yugānte paryupasthite || atha deśān diśaś cāpi pattanāni purāṇi ca || kramaśaḥ saṃśrayiṣyanti yugānte paryupasthite || hā tāta hā sutety evaṃ tadā vācaḥ sudāruṇāḥ || vikrośamānaś cānyonyaṃ jano gāṃ paryaṭiṣyati || tatas tumulasaṃghāte vartamāne yugakṣaye || dvijātipūrvako lokaḥ krameṇa prabhaviṣyati || tataḥ kālāntare 'nyasmin punar lokavivṛddhaye || bhaviṣyati punar daivam anukūlaṃ yadṛcchayā || yadā candraś ca sūryaś ca tathā tiṣyabṛhaspatī || ekarāśau sameṣyanti prapatsyati tadā kṛtam || kālavarṣī ca parjanyo nakṣatrāṇi śubhāni ca || pradakṣiṇā grahāś cāpi bhaviṣyanty anulomagāḥ || kṣemaṃ subhikṣam ārogyaṃ bhaviṣyati nirāmayam || kalkir viṣṇuyaśā nāma dvijaḥ kālapracoditaḥ || utpatsyate mahāvīryo mahābuddhiparākramaḥ || saṃbhūtaḥ saṃbhalagrāme brāhmaṇāvasathe śubhe || manasā tasya sarvāṇi vāhanāny āyudhāni ca || upasthāsyanti yodhāś ca śastrāṇi kavacāni ca || sa dharmavijayī rājā cakravartī bhaviṣyati || sa cemaṃ saṃkulaṃ lokaṃ prasādam upaneṣyati || utthito brāhmaṇo dīptaḥ kṣayāntakṛd udāradhīḥ || sa saṃkṣepo hi sarvasya yugasya parivartakaḥ || sa sarvatra gatān kṣudrān brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ || utsādayiṣyati tadā sarvān mlecchagaṇān dvijaḥ ||В конце появятся шесть солнц с седьмым, затмения, пожары, отсутствие урожая, жестокие женщины, дети убивающие родителей и женщины убивающие мужей; люди будут оставлять друзей и родных; затем мир снова начнет подниматься, когда луна, солнце, Тишья и Юпитер соединятся в одном знаке, вернется Крита с своевременным дождем, благими звездами, здоровьем и изобилием; родится Калки, сын Вишнуяшаса, в Шамбхале, великий брахман, чакравартин, окруженный брахманами, уничтожающий млекчхов и изменяющий югу.

Translation

«В конце появятся страшные знамения: солнце вместе с другими, затмения не вовремя, пожары, отсутствие урожая, жестокие женщины, дети, убивающие родителей, женщины, убивающие мужей, опираясь на сыновей. Люди будут оставлять друзей и родных, повсюду раздадутся крики скорби. Но затем мир начнет подниматься снова. Когда луна, солнце, Тишья и Юпитер соединятся в одном знаке, вернется Крита: дожди пойдут вовремя, звезды станут благими, планеты пойдут правильно, придут здоровье, изобилие и благополучие. В Шамбхале родится Калки, сын Вишнуяшаса, великий разумом и доблестью. К нему сами придут колесницы, оружие, доспехи и воины. Он, брахман блистательной силы, победоносный чакравартин, окруженный брахманами, уничтожит сонмы млекчхов и изменит югу».

Commentary

Даже Кали не бесконечна. Калки приходит как решительное проявление Вишну, чтобы завершить эпоху и вновь открыть пространство для правды.

Version

d7fbcb8f1219 · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC