Mahabharata 3.188.59-76

Devanāgarī

जीवितान्तकरा रौद्राः क्रूराः प्राणिविहिंसकाः ॥
यदा भविष्यन्ति नरास् तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥
आश्रयिष्यन्ति च नदीः पर्वतान् विषमाणि च ॥
प्रधावमाना वित्रस्ता द्विजाः कुरुकुलोद्वह ॥
दस्युप्रपीडिता राजन् काका इव द्विजोत्तमाः ॥
कुराजभिश् च सततं करभारप्रपीडिताः ॥
धैर्यं त्यक्त्वा महीपाल दारुणे युगसंक्षये ॥
विकर्माणि करिष्यन्ति शूद्राणां परिचारकाः ॥
शूद्रा धर्मं प्रवक्ष्यन्ति ब्राह्मणाः पर्युपासकाः ॥
श्रोतारश् च भविष्यन्ति प्रामाण्येन व्यवस्थिताः ॥
विपरीतश् च लोको ऽयं भविष्यत्य् अधरोत्तरः ॥
एडूकान् पूजयिष्यन्ति वर्जयिष्यन्ति देवताः ॥
शूद्राः परिचरिष्यन्ति न द्विजान् युगसंक्षये ॥
आश्रमेषु महर्षीणां ब्राह्मणावसथेषु च ॥
देवस्थानेषु चैत्येषु नागानाम् आलयेषु च ॥
एडूकचिह्ना पृथिवी न देवगृहभूषिता ॥
भविष्यति युगे क्षीणे तद् युगान्तस्य लक्षणम् ॥
यदा रौद्रा धर्महीना मांसादाः पानपास् तथा ॥
भविष्यन्ति नरा नित्यं तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥
पुष्पे पुष्पं यदा राजन् फले फलम् उपाश्रितम् ॥
प्रजास्यति महाराज तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥
अकालवर्षी पर्जन्यो भविष्यति गते युगे ॥
अक्रमेण मनुष्याणां भविष्यति तदा क्रिया ॥
विरोधम् अथ यास्यन्ति वृषला ब्राह्मणैः सह ॥
मही म्लेच्छसमाकीर्णा भविष्यति ततो ऽचिरात् ॥
करभारभयाद् विप्रा भजिष्यन्ति दिशो दश ॥
निर्विशेषा जनपदा नरावृष्टिभिर् अर्दिताः ॥
आश्रमान् अभिपत्स्यन्ति फलमूलोपजीविनः ॥
एवं पर्याकुले लोके मर्यादा न भविष्यति ॥
न स्थास्यन्त्य् उपदेशे च शिष्या विप्रियकारिणः ॥
आचार्योपनिधिश् चैव वत्स्यते तदनन्तरम् ॥
अर्थयुक्त्या प्रवत्स्यन्ति मित्रसंबन्धिबान्धवाः ॥
अभावः सर्वभूतानां युगान्ते च भविष्यति ॥
दिशः प्रज्वलिताः सर्वा नक्षत्राणि चलानि च ॥
ज्योतींषि प्रतिकूलानि वाताः पर्याकुलास् तथा ॥
उल्कापाताश् च बहवो महाभयनिदर्शकाः ॥
षड्भिर् अन्यैश् च सहितो भास्करः प्रतपिष्यति ॥
तुमुलाश् चापि निर्ह्रादा दिग्दाहाश् चापि सर्वशः ॥
कबन्धान्तर्हितो भानुर् उदयास्तमये तदा ॥
अकालवर्षी च तदा भविष्यति सहस्रदृक् ॥
सस्यानि च न रोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥

Transliteration (IAST)

jīvitāntakarā raudrāḥ krūrāḥ prāṇivihiṃsakāḥ ||
yadā bhaviṣyanti narās tadā saṃkṣepsyate yugam ||
āśrayiṣyanti ca nadīḥ parvatān viṣamāṇi ca ||
pradhāvamānā vitrastā dvijāḥ kurukulodvaha ||
dasyuprapīḍitā rājan kākā iva dvijottamāḥ ||
kurājabhiś ca satataṃ karabhāraprapīḍitāḥ ||
dhairyaṃ tyaktvā mahīpāla dāruṇe yugasaṃkṣaye ||
vikarmāṇi kariṣyanti śūdrāṇāṃ paricārakāḥ ||
śūdrā dharmaṃ pravakṣyanti brāhmaṇāḥ paryupāsakāḥ ||
śrotāraś ca bhaviṣyanti prāmāṇyena vyavasthitāḥ ||
viparītaś ca loko 'yaṃ bhaviṣyaty adharottaraḥ ||
eḍūkān pūjayiṣyanti varjayiṣyanti devatāḥ ||
śūdrāḥ paricariṣyanti na dvijān yugasaṃkṣaye ||
āśrameṣu maharṣīṇāṃ brāhmaṇāvasatheṣu ca ||
devasthāneṣu caityeṣu nāgānām ālayeṣu ca ||
eḍūkacihnā pṛthivī na devagṛhabhūṣitā ||
bhaviṣyati yuge kṣīṇe tad yugāntasya lakṣaṇam ||
yadā raudrā dharmahīnā māṃsādāḥ pānapās tathā ||
bhaviṣyanti narā nityaṃ tadā saṃkṣepsyate yugam ||
puṣpe puṣpaṃ yadā rājan phale phalam upāśritam ||
prajāsyati mahārāja tadā saṃkṣepsyate yugam ||
akālavarṣī parjanyo bhaviṣyati gate yuge ||
akrameṇa manuṣyāṇāṃ bhaviṣyati tadā kriyā ||
virodham atha yāsyanti vṛṣalā brāhmaṇaiḥ saha ||
mahī mlecchasamākīrṇā bhaviṣyati tato 'cirāt ||
karabhārabhayād viprā bhajiṣyanti diśo daśa ||
nirviśeṣā janapadā narāvṛṣṭibhir arditāḥ ||
āśramān abhipatsyanti phalamūlopajīvinaḥ ||
evaṃ paryākule loke maryādā na bhaviṣyati ||
na sthāsyanty upadeśe ca śiṣyā vipriyakāriṇaḥ ||
ācāryopanidhiś caiva vatsyate tadanantaram ||
arthayuktyā pravatsyanti mitrasaṃbandhibāndhavāḥ ||
abhāvaḥ sarvabhūtānāṃ yugānte ca bhaviṣyati ||
diśaḥ prajvalitāḥ sarvā nakṣatrāṇi calāni ca ||
jyotīṃṣi pratikūlāni vātāḥ paryākulās tathā ||
ulkāpātāś ca bahavo mahābhayanidarśakāḥ ||
ṣaḍbhir anyaiś ca sahito bhāskaraḥ pratapiṣyati ||
tumulāś cāpi nirhrādā digdāhāś cāpi sarvaśaḥ ||
kabandhāntarhito bhānur udayāstamaye tadā ||
akālavarṣī ca tadā bhaviṣyati sahasradṛk ||
sasyāni ca na rokṣyanti yugānte paryupasthite ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

जीवितान्तकरा रौद्राः क्रूराः प्राणिविहिंसकाः ॥ यदा भविष्यन्ति नरास् तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥ आश्रयिष्यन्ति च नदीः पर्वतान् विषमाणि च ॥ प्रधावमाना वित्रस्ता द्विजाः कुरुकुलोद्वह ॥ दस्युप्रपीडिता राजन् काका इव द्विजोत्तमाः ॥ कुराजभिश् च सततं करभारप्रपीडिताः ॥ धैर्यं त्यक्त्वा महीपाल दारुणे युगसंक्षये ॥ विकर्माणि करिष्यन्ति शूद्राणां परिचारकाः ॥ शूद्रा धर्मं प्रवक्ष्यन्ति ब्राह्मणाः पर्युपासकाः ॥ श्रोतारश् च भविष्यन्ति प्रामाण्येन व्यवस्थिताः ॥ विपरीतश् च लोको ऽयं भविष्यत्य् अधरोत्तरः ॥ एडूकान् पूजयिष्यन्ति वर्जयिष्यन्ति देवताः ॥ शूद्राः परिचरिष्यन्ति न द्विजान् युगसंक्षये ॥ आश्रमेषु महर्षीणां ब्राह्मणावसथेषु च ॥ देवस्थानेषु चैत्येषु नागानाम् आलयेषु च ॥ एडूकचिह्ना पृथिवी न देवगृहभूषिता ॥ भविष्यति युगे क्षीणे तद् युगान्तस्य लक्षणम् ॥ यदा रौद्रा धर्महीना मांसादाः पानपास् तथा ॥ भविष्यन्ति नरा नित्यं तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥ पुष्पे पुष्पं यदा राजन् फले फलम् उपाश्रितम् ॥ प्रजास्यति महाराज तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥ अकालवर्षी पर्जन्यो भविष्यति गते युगे ॥ अक्रमेण मनुष्याणां भविष्यति तदा क्रिया ॥ विरोधम् अथ यास्यन्ति वृषला ब्राह्मणैः सह ॥ मही म्लेच्छसमाकीर्णा भविष्यति ततो ऽचिरात् ॥ करभारभयाद् विप्रा भजिष्यन्ति दिशो दश ॥ निर्विशेषा जनपदा नरावृष्टिभिर् अर्दिताः ॥ आश्रमान् अभिपत्स्यन्ति फलमूलोपजीविनः ॥ एवं पर्याकुले लोके मर्यादा न भविष्यति ॥ न स्थास्यन्त्य् उपदेशे च शिष्या विप्रियकारिणः ॥ आचार्योपनिधिश् चैव वत्स्यते तदनन्तरम् ॥ अर्थयुक्त्या प्रवत्स्यन्ति मित्रसंबन्धिबान्धवाः ॥ अभावः सर्वभूतानां युगान्ते च भविष्यति ॥ दिशः प्रज्वलिताः सर्वा नक्षत्राणि चलानि च ॥ ज्योतींषि प्रतिकूलानि वाताः पर्याकुलास् तथा ॥ उल्कापाताश् च बहवो महाभयनिदर्शकाः ॥ षड्भिर् अन्यैश् च सहितो भास्करः प्रतपिष्यति ॥ तुमुलाश् चापि निर्ह्रादा दिग्दाहाश् चापि सर्वशः ॥ कबन्धान्तर्हितो भानुर् उदयास्तमये तदा ॥ अकालवर्षी च तदा भविष्यति सहस्रदृक् ॥ सस्यानि च न रोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥jīvitāntakarā raudrāḥ krūrāḥ prāṇivihiṃsakāḥ || yadā bhaviṣyanti narās tadā saṃkṣepsyate yugam || āśrayiṣyanti ca nadīḥ parvatān viṣamāṇi ca || pradhāvamānā vitrastā dvijāḥ kurukulodvaha || dasyuprapīḍitā rājan kākā iva dvijottamāḥ || kurājabhiś ca satataṃ karabhāraprapīḍitāḥ || dhairyaṃ tyaktvā mahīpāla dāruṇe yugasaṃkṣaye || vikarmāṇi kariṣyanti śūdrāṇāṃ paricārakāḥ || śūdrā dharmaṃ pravakṣyanti brāhmaṇāḥ paryupāsakāḥ || śrotāraś ca bhaviṣyanti prāmāṇyena vyavasthitāḥ || viparītaś ca loko 'yaṃ bhaviṣyaty adharottaraḥ || eḍūkān pūjayiṣyanti varjayiṣyanti devatāḥ || śūdrāḥ paricariṣyanti na dvijān yugasaṃkṣaye || āśrameṣu maharṣīṇāṃ brāhmaṇāvasatheṣu ca || devasthāneṣu caityeṣu nāgānām ālayeṣu ca || eḍūkacihnā pṛthivī na devagṛhabhūṣitā || bhaviṣyati yuge kṣīṇe tad yugāntasya lakṣaṇam || yadā raudrā dharmahīnā māṃsādāḥ pānapās tathā || bhaviṣyanti narā nityaṃ tadā saṃkṣepsyate yugam || puṣpe puṣpaṃ yadā rājan phale phalam upāśritam || prajāsyati mahārāja tadā saṃkṣepsyate yugam || akālavarṣī parjanyo bhaviṣyati gate yuge || akrameṇa manuṣyāṇāṃ bhaviṣyati tadā kriyā || virodham atha yāsyanti vṛṣalā brāhmaṇaiḥ saha || mahī mlecchasamākīrṇā bhaviṣyati tato 'cirāt || karabhārabhayād viprā bhajiṣyanti diśo daśa || nirviśeṣā janapadā narāvṛṣṭibhir arditāḥ || āśramān abhipatsyanti phalamūlopajīvinaḥ || evaṃ paryākule loke maryādā na bhaviṣyati || na sthāsyanty upadeśe ca śiṣyā vipriyakāriṇaḥ || ācāryopanidhiś caiva vatsyate tadanantaram || arthayuktyā pravatsyanti mitrasaṃbandhibāndhavāḥ || abhāvaḥ sarvabhūtānāṃ yugānte ca bhaviṣyati || diśaḥ prajvalitāḥ sarvā nakṣatrāṇi calāni ca || jyotīṃṣi pratikūlāni vātāḥ paryākulās tathā || ulkāpātāś ca bahavo mahābhayanidarśakāḥ || ṣaḍbhir anyaiś ca sahito bhāskaraḥ pratapiṣyati || tumulāś cāpi nirhrādā digdāhāś cāpi sarvaśaḥ || kabandhāntarhito bhānur udayāstamaye tadā || akālavarṣī ca tadā bhaviṣyati sahasradṛk || sasyāni ca na rokṣyanti yugānte paryupasthite ||Люди будут разрушать сады и деревья, брахманы станут присваивать богатство брахманов, дваждырожденные побегут от притеснения шудр, шудры будут учить дхарме, а брахманы служить и слушать; мир перевернется, будут чтить эдӯки вместо богов, появятся знаки эдӯк, а не храмы; люди будут мясоедами и пьяницами, дожди пойдут не вовремя, земля наполнится млекчхами, брахманы побегут от налогов, правила исчезнут, ученики ослушаются, все существа будут нуждаться; направления загорятся, звезды собьются, ветры и светила станут зловещими.

Translation

«Люди разрушат сады и деревья. Брахманы станут присваивать богатство брахманов; дваждырожденные побегут от притеснения шудр. Шудры будут учить дхарме, а брахманы - служить и слушать. Мир перевернется: будут почитать эдӯки вместо богов; на земле появятся знаки эдӯк, а не храмы. Люди станут мясоедами и пьяницами; дожди пойдут не вовремя. Земля наполнится млекчхами, брахманы побегут от налогов, правила исчезнут, ученики ослушаются, все существа окажутся в нужде. Направления загорятся, звезды собьются, ветры и светила станут зловещими».

Commentary

Перевернутый мир Кали показывает, что адхарма не просто нарушает правила, а меняет местами высшее и низшее. Поэтому восстановление дхармы требует не косметической правки, а нового начала.

Version

d7acc331276a · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC