Mahabharata 3.188.9-19

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
भविष्यं सर्वलोकस्य वृत्तान्तं भरतर्षभ ॥
कलुषं कालम् आसाद्य कथ्यमानं निबोध मे ॥
कृते चतुष्पात् सकलो निर्व्याजोपाधिवर्जितः ॥
वृषः प्रतिष्ठितो धर्मो मनुष्येष्व् अभवत् पुरा ॥
अधर्मपादविद्धस् तु त्रिभिर् अंशैः प्रतिष्ठितः ॥
त्रेतायां द्वापरे ऽर्धेन व्यामिश्रो धर्म उच्यते ॥
त्रिभिर् अंशैर् अधर्मस् तु लोकान् आक्रम्य तिष्ठति ॥
चतुर्थांशेन धर्मस् तु मनुष्यान् उपतिष्ठति ॥
आयुर् वीर्यम् अथो बुद्धिर् बलं तेजश् च पाण्डव ॥
मनुष्याणाम् अनुयुगं ह्रसतीति निबोध मे ॥
राजानो ब्राह्मणा वैश्याः शूद्राश् चैव युधिष्ठिर ॥
व्याजैर् धर्मं चरिष्यन्ति धर्मवैतंसिका नराः ॥
सत्यं संक्षेप्स्यते लोके नरैः पण्डितमानिभिः ॥
सत्यहान्या ततस् तेषाम् आयुर् अल्पं भविष्यति ॥
आयुषः प्रक्षयाद् विद्यां न शक्ष्यन्त्य् उपशिक्षितुम् ॥
विद्याहीनान् अविज्ञानाल् लोभो ऽप्य् अभिभविष्यति ॥
लोभक्रोधपरा मूढाः कामसक्ताश् च मानवाः ॥
वैरबद्धा भविष्यन्ति परस्परवधेप्सवः ॥
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः संकीर्यन्तः परस्परम् ॥
शूद्रतुल्या भविष्यन्ति तपःसत्यविवर्जिताः ॥
अन्त्या मध्या भविष्यन्ति मध्याश् चान्तावसायिनः ॥
ईदृशो भविता लोको युगान्ते पर्युपस्थिते ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
bhaviṣyaṃ sarvalokasya vṛttāntaṃ bharatarṣabha ||
kaluṣaṃ kālam āsādya kathyamānaṃ nibodha me ||
kṛte catuṣpāt sakalo nirvyājopādhivarjitaḥ ||
vṛṣaḥ pratiṣṭhito dharmo manuṣyeṣv abhavat purā ||
adharmapādaviddhas tu tribhir aṃśaiḥ pratiṣṭhitaḥ ||
tretāyāṃ dvāpare 'rdhena vyāmiśro dharma ucyate ||
tribhir aṃśair adharmas tu lokān ākramya tiṣṭhati ||
caturthāṃśena dharmas tu manuṣyān upatiṣṭhati ||
āyur vīryam atho buddhir balaṃ tejaś ca pāṇḍava ||
manuṣyāṇām anuyugaṃ hrasatīti nibodha me ||
rājāno brāhmaṇā vaiśyāḥ śūdrāś caiva yudhiṣṭhira ||
vyājair dharmaṃ cariṣyanti dharmavaitaṃsikā narāḥ ||
satyaṃ saṃkṣepsyate loke naraiḥ paṇḍitamānibhiḥ ||
satyahānyā tatas teṣām āyur alpaṃ bhaviṣyati ||
āyuṣaḥ prakṣayād vidyāṃ na śakṣyanty upaśikṣitum ||
vidyāhīnān avijñānāl lobho 'py abhibhaviṣyati ||
lobhakrodhaparā mūḍhāḥ kāmasaktāś ca mānavāḥ ||
vairabaddhā bhaviṣyanti parasparavadhepsavaḥ ||
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ saṃkīryantaḥ parasparam ||
śūdratulyā bhaviṣyanti tapaḥsatyavivarjitāḥ ||
antyā madhyā bhaviṣyanti madhyāś cāntāvasāyinaḥ ||
īdṛśo bhavitā loko yugānte paryupasthite ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच भविष्यं सर्वलोकस्य वृत्तान्तं भरतर्षभ ॥ कलुषं कालम् आसाद्य कथ्यमानं निबोध मे ॥ कृते चतुष्पात् सकलो निर्व्याजोपाधिवर्जितः ॥ वृषः प्रतिष्ठितो धर्मो मनुष्येष्व् अभवत् पुरा ॥ अधर्मपादविद्धस् तु त्रिभिर् अंशैः प्रतिष्ठितः ॥ त्रेतायां द्वापरे ऽर्धेन व्यामिश्रो धर्म उच्यते ॥ त्रिभिर् अंशैर् अधर्मस् तु लोकान् आक्रम्य तिष्ठति ॥ चतुर्थांशेन धर्मस् तु मनुष्यान् उपतिष्ठति ॥ आयुर् वीर्यम् अथो बुद्धिर् बलं तेजश् च पाण्डव ॥ मनुष्याणाम् अनुयुगं ह्रसतीति निबोध मे ॥ राजानो ब्राह्मणा वैश्याः शूद्राश् चैव युधिष्ठिर ॥ व्याजैर् धर्मं चरिष्यन्ति धर्मवैतंसिका नराः ॥ सत्यं संक्षेप्स्यते लोके नरैः पण्डितमानिभिः ॥ सत्यहान्या ततस् तेषाम् आयुर् अल्पं भविष्यति ॥ आयुषः प्रक्षयाद् विद्यां न शक्ष्यन्त्य् उपशिक्षितुम् ॥ विद्याहीनान् अविज्ञानाल् लोभो ऽप्य् अभिभविष्यति ॥ लोभक्रोधपरा मूढाः कामसक्ताश् च मानवाः ॥ वैरबद्धा भविष्यन्ति परस्परवधेप्सवः ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः संकीर्यन्तः परस्परम् ॥ शूद्रतुल्या भविष्यन्ति तपःसत्यविवर्जिताः ॥ अन्त्या मध्या भविष्यन्ति मध्याश् चान्तावसायिनः ॥ ईदृशो भविता लोको युगान्ते पर्युपस्थिते ॥mārkaṇḍeya uvāca bhaviṣyaṃ sarvalokasya vṛttāntaṃ bharatarṣabha || kaluṣaṃ kālam āsādya kathyamānaṃ nibodha me || kṛte catuṣpāt sakalo nirvyājopādhivarjitaḥ || vṛṣaḥ pratiṣṭhito dharmo manuṣyeṣv abhavat purā || adharmapādaviddhas tu tribhir aṃśaiḥ pratiṣṭhitaḥ || tretāyāṃ dvāpare 'rdhena vyāmiśro dharma ucyate || tribhir aṃśair adharmas tu lokān ākramya tiṣṭhati || caturthāṃśena dharmas tu manuṣyān upatiṣṭhati || āyur vīryam atho buddhir balaṃ tejaś ca pāṇḍava || manuṣyāṇām anuyugaṃ hrasatīti nibodha me || rājāno brāhmaṇā vaiśyāḥ śūdrāś caiva yudhiṣṭhira || vyājair dharmaṃ cariṣyanti dharmavaitaṃsikā narāḥ || satyaṃ saṃkṣepsyate loke naraiḥ paṇḍitamānibhiḥ || satyahānyā tatas teṣām āyur alpaṃ bhaviṣyati || āyuṣaḥ prakṣayād vidyāṃ na śakṣyanty upaśikṣitum || vidyāhīnān avijñānāl lobho 'py abhibhaviṣyati || lobhakrodhaparā mūḍhāḥ kāmasaktāś ca mānavāḥ || vairabaddhā bhaviṣyanti parasparavadhepsavaḥ || brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ saṃkīryantaḥ parasparam || śūdratulyā bhaviṣyanti tapaḥsatyavivarjitāḥ || antyā madhyā bhaviṣyanti madhyāś cāntāvasāyinaḥ || īdṛśo bhavitā loko yugānte paryupasthite ||Маркандея говорит, что в Крита дхарма стоит на четырех ногах, затем убывает в Трете и Двапаре, а в Кали три части занимает адхарма и остается только четверть дхармы; с каждой югой уменьшаются жизнь, сила, разум, мужество и сияние; цари, брахманы, вайшьи и шудры будут следовать ложной дхарме, истина сократится, жизнь станет короткой, знание исчезнет и жадность возрастет.

Translation

Маркандея сказал: «В Крита-югу бык дхармы стоит на четырех ногах; в Трете и Двапаре они уменьшаются, а в Кали три части занимает адхарма и остается лишь четверть дхармы. С каждой югой убывают жизнь, сила, разум, мужество и сияние. Цари, брахманы, вайшьи и шудры будут следовать ложной дхарме. Истина сожмется, жизнь станет короткой, знание исчезнет, а жадность возрастет».

Commentary

Деградация Кали описана как потеря устойчивости дхармы. Когда исчезает правда, даже общественные имена остаются без своего содержания.

Version

8797b8de6e24 · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC