Mahabharata 3.195.30-39

Devanāgarī

प्रीतैश् च त्रिदशैः सर्वैर् महर्षिसहितैस् तदा ॥
वरं वृणीष्वेत्य् उक्तः स प्राञ्जलिः प्रणतस् तदा ॥
अतीव मुदितो राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
दद्यां वित्तं द्विजाग्र्येभ्यः शत्रूणां चापि दुर्जयः ॥
सख्यं च विष्णुना मे स्याद् भूतेष्व् अद्रोह एव च ॥
धर्मे रतिश् च सततं स्वर्गे वासस् तथाक्षयः ॥
तथास्त्व् इति ततो देवैः प्रीतैर् उक्तः स पार्थिवः ॥
ऋषिभिश् च सगन्धर्वैर् उत्तङ्केन च धीमता ॥
सभाज्य चैनं विविधैर् आशीर्वादैस् ततो नृपम् ॥
देवा महर्षयश् चैव स्वानि स्थानानि भेजिरे ॥
तस्य पुत्रास् त्रयः शिष्टा युधिष्ठिर तदाभवन् ॥
दृढाश्वः कपिलाश्वश् च चन्द्राश्वश् चैव भारत ॥
तेभ्यः परम्परा राजन्न् इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ॥
एवं स निहतस् तेन कुवलाश्वेन सत्तम ॥
धुन्धुर् दैत्यो महावीर्यो मधुकैटभयोः सुतः ॥
कुवलाश्वस् तु नृपतिर् धुन्धुमार इति स्मृतः ॥
नाम्ना च गुणसंयुक्तस् तदा प्रभृति सो ऽभवत् ॥
एतत् ते सर्वम् आख्यातं यन् मां त्वं परिपृच्छसि ॥
धौन्धुमारम् उपाख्यानं प्रथितं यस्य कर्मणा ॥
इदं तु पुण्यम् आख्यानं विष्णोः समनुकीर्तनम् ॥
शृणुयाद् यः स धर्मात्मा पुत्रवांश् च भवेन् नरः ॥
आयुष्मान् धृतिमांश् चैव श्रुत्वा भवति पर्वसु ॥
न च व्याधिभयं किं चित् प्राप्नोति विगतज्वरः ॥

Transliteration (IAST)

prītaiś ca tridaśaiḥ sarvair maharṣisahitais tadā ||
varaṃ vṛṇīṣvety uktaḥ sa prāñjaliḥ praṇatas tadā ||
atīva mudito rājann idaṃ vacanam abravīt ||
dadyāṃ vittaṃ dvijāgryebhyaḥ śatrūṇāṃ cāpi durjayaḥ ||
sakhyaṃ ca viṣṇunā me syād bhūteṣv adroha eva ca ||
dharme ratiś ca satataṃ svarge vāsas tathākṣayaḥ ||
tathāstv iti tato devaiḥ prītair uktaḥ sa pārthivaḥ ||
ṛṣibhiś ca sagandharvair uttaṅkena ca dhīmatā ||
sabhājya cainaṃ vividhair āśīrvādais tato nṛpam ||
devā maharṣayaś caiva svāni sthānāni bhejire ||
tasya putrās trayaḥ śiṣṭā yudhiṣṭhira tadābhavan ||
dṛḍhāśvaḥ kapilāśvaś ca candrāśvaś caiva bhārata ||
tebhyaḥ paramparā rājann ikṣvākūṇāṃ mahātmanām ||
evaṃ sa nihatas tena kuvalāśvena sattama ||
dhundhur daityo mahāvīryo madhukaiṭabhayoḥ sutaḥ ||
kuvalāśvas tu nṛpatir dhundhumāra iti smṛtaḥ ||
nāmnā ca guṇasaṃyuktas tadā prabhṛti so 'bhavat ||
etat te sarvam ākhyātaṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi ||
dhaundhumāram upākhyānaṃ prathitaṃ yasya karmaṇā ||
idaṃ tu puṇyam ākhyānaṃ viṣṇoḥ samanukīrtanam ||
śṛṇuyād yaḥ sa dharmātmā putravāṃś ca bhaven naraḥ ||
āyuṣmān dhṛtimāṃś caiva śrutvā bhavati parvasu ||
na ca vyādhibhayaṃ kiṃ cit prāpnoti vigatajvaraḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

प्रीतैश् च त्रिदशैः सर्वैर् महर्षिसहितैस् तदा ॥ वरं वृणीष्वेत्य् उक्तः स प्राञ्जलिः प्रणतस् तदा ॥ अतीव मुदितो राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ दद्यां वित्तं द्विजाग्र्येभ्यः शत्रूणां चापि दुर्जयः ॥ सख्यं च विष्णुना मे स्याद् भूतेष्व् अद्रोह एव च ॥ धर्मे रतिश् च सततं स्वर्गे वासस् तथाक्षयः ॥ तथास्त्व् इति ततो देवैः प्रीतैर् उक्तः स पार्थिवः ॥ ऋषिभिश् च सगन्धर्वैर् उत्तङ्केन च धीमता ॥ सभाज्य चैनं विविधैर् आशीर्वादैस् ततो नृपम् ॥ देवा महर्षयश् चैव स्वानि स्थानानि भेजिरे ॥ तस्य पुत्रास् त्रयः शिष्टा युधिष्ठिर तदाभवन् ॥ दृढाश्वः कपिलाश्वश् च चन्द्राश्वश् चैव भारत ॥ तेभ्यः परम्परा राजन्न् इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ॥ एवं स निहतस् तेन कुवलाश्वेन सत्तम ॥ धुन्धुर् दैत्यो महावीर्यो मधुकैटभयोः सुतः ॥ कुवलाश्वस् तु नृपतिर् धुन्धुमार इति स्मृतः ॥ नाम्ना च गुणसंयुक्तस् तदा प्रभृति सो ऽभवत् ॥ एतत् ते सर्वम् आख्यातं यन् मां त्वं परिपृच्छसि ॥ धौन्धुमारम् उपाख्यानं प्रथितं यस्य कर्मणा ॥ इदं तु पुण्यम् आख्यानं विष्णोः समनुकीर्तनम् ॥ शृणुयाद् यः स धर्मात्मा पुत्रवांश् च भवेन् नरः ॥ आयुष्मान् धृतिमांश् चैव श्रुत्वा भवति पर्वसु ॥ न च व्याधिभयं किं चित् प्राप्नोति विगतज्वरः ॥prītaiś ca tridaśaiḥ sarvair maharṣisahitais tadā || varaṃ vṛṇīṣvety uktaḥ sa prāñjaliḥ praṇatas tadā || atīva mudito rājann idaṃ vacanam abravīt || dadyāṃ vittaṃ dvijāgryebhyaḥ śatrūṇāṃ cāpi durjayaḥ || sakhyaṃ ca viṣṇunā me syād bhūteṣv adroha eva ca || dharme ratiś ca satataṃ svarge vāsas tathākṣayaḥ || tathāstv iti tato devaiḥ prītair uktaḥ sa pārthivaḥ || ṛṣibhiś ca sagandharvair uttaṅkena ca dhīmatā || sabhājya cainaṃ vividhair āśīrvādais tato nṛpam || devā maharṣayaś caiva svāni sthānāni bhejire || tasya putrās trayaḥ śiṣṭā yudhiṣṭhira tadābhavan || dṛḍhāśvaḥ kapilāśvaś ca candrāśvaś caiva bhārata || tebhyaḥ paramparā rājann ikṣvākūṇāṃ mahātmanām || evaṃ sa nihatas tena kuvalāśvena sattama || dhundhur daityo mahāvīryo madhukaiṭabhayoḥ sutaḥ || kuvalāśvas tu nṛpatir dhundhumāra iti smṛtaḥ || nāmnā ca guṇasaṃyuktas tadā prabhṛti so 'bhavat || etat te sarvam ākhyātaṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi || dhaundhumāram upākhyānaṃ prathitaṃ yasya karmaṇā || idaṃ tu puṇyam ākhyānaṃ viṣṇoḥ samanukīrtanam || śṛṇuyād yaḥ sa dharmātmā putravāṃś ca bhaven naraḥ || āyuṣmān dhṛtimāṃś caiva śrutvā bhavati parvasu || na ca vyādhibhayaṃ kiṃ cit prāpnoti vigatajvaraḥ ||Довольные боги, риши, гандхарвы и Уттанка предлагают Кувалашве дар; он просит давать богатство лучшим брахманам, быть непобедимым для врагов, иметь дружбу с Вишну, не вредить существам, всегда любить дхарму и неистощимо жить на небе; боги говорят 'да будет так', благословляют его и уходят; из сыновей остаются Дридхашва, Капилашва и Чандрашва, от которых идет линия Икшваку; слушание этой истории, прославляющей Вишну, дает сыновей, долголетие, стойкость и свободу от страха болезни.

Translation

Довольные боги вместе с великими риши, гандхарвами и мудрым Уттанкой сказали царю: «Проси дар». Кувалашва, сложив ладони, попросил: «Пусть я даю богатство лучшим дваждырожденным, буду труднопобедим для врагов, пусть у меня будет дружба с Вишну, отсутствие вреда по отношению к существам, постоянная любовь к дхарме и неистощимое пребывание на небе». Боги ответили: «Да будет так», почтили царя благословениями и вернулись в свои места. У него осталось трое сыновей: Дридхашва, Капилашва и Чандрашва, от которых продолжилась линия Икшваку. Так был уничтожен Дхундху, сын Мадху и Кайтабхи, а Кувалашва стал известен как Дхундхумара. Кто слушает это святое повествование, прославляющее Вишну, тот становится дхармичным, обретает сыновей, долголетие, стойкость и не испытывает страха перед болезнью.

Commentary

Дар Кувалашвы показывает зрелость победителя: богатство для брахманов, дружба с Вишну, непричинение вреда и любовь к дхарме. Так воинская слава очищается служением.

Version

2f8ba238073a · published Jun 18, 2026, 6:25:54 AM UTC