Mahabharata 3.200.13-24

Devanāgarī

अपरे धनधान्यैश् च भोगैश् च पितृसंचितैः ॥
विपुलैर् अभिजायन्ते लब्धास् तैर् एव मङ्गलैः ॥
कर्मजा हि मनुष्याणां रोगा नास्त्य् अत्र संशयः ॥
आधिभिश् चैव बाध्यन्ते व्याधैः क्षुद्रमृगा इव ॥
ते चापि कुशलैर् वैद्यैर् निपुणैः संभृतौषधैः ॥
व्याधयो विनिवार्यन्ते मृगा व्याधैर् इव द्विज ॥
येषाम् अस्ति च भोक्तव्यं ग्रहणीदोषपीडिताः ॥
न शक्नुवन्ति ते भोक्तुं पश्य धर्मभृतां वर ॥
अपरे बाहुबलिनः क्लिश्यन्ते बहवो जनाः ॥
दुःखेन चाधिगच्छन्ति भोजनं द्विजसत्तम ॥
इति लोकम् अनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम् ॥
स्रोतसासकृद् आक्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥
न म्रियेयुर् न जीर्येयुः सर्वे स्युः सार्वकामिकाः ॥
नाप्रियं प्रतिपश्येयुर् वशित्वं यदि वै भवेत् ॥
उपर्य् उपरि लोकस्य सर्वो गन्तुं समीहते ॥
यतते च यथाशक्ति न च तद् वर्तते तथा ॥
बहवः संप्रदृश्यन्ते तुल्यनक्षत्रमङ्गलाः ॥
महच् च फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसंधिषु ॥
न कश् चिद् ईशते ब्रह्मन् स्वयंग्राहस्य सत्तम ॥
कर्मणां प्राकृतानां वै इह सिद्धिः प्रदृश्यते ॥
यथा श्रुतिर् इयं ब्रह्मञ् जीवः किल सनातनः ॥
शरीरम् अध्रुवं लोके सर्वेषां प्राणिनाम् इह ॥
वध्यमाने शरीरे तु देहनाशो भवत्य् उत ॥
जीवः संक्रमते ऽन्यत्र कर्मबन्धनिबन्धनः ॥

Transliteration (IAST)

apare dhanadhānyaiś ca bhogaiś ca pitṛsaṃcitaiḥ ||
vipulair abhijāyante labdhās tair eva maṅgalaiḥ ||
karmajā hi manuṣyāṇāṃ rogā nāsty atra saṃśayaḥ ||
ādhibhiś caiva bādhyante vyādhaiḥ kṣudramṛgā iva ||
te cāpi kuśalair vaidyair nipuṇaiḥ saṃbhṛtauṣadhaiḥ ||
vyādhayo vinivāryante mṛgā vyādhair iva dvija ||
yeṣām asti ca bhoktavyaṃ grahaṇīdoṣapīḍitāḥ ||
na śaknuvanti te bhoktuṃ paśya dharmabhṛtāṃ vara ||
apare bāhubalinaḥ kliśyante bahavo janāḥ ||
duḥkhena cādhigacchanti bhojanaṃ dvijasattama ||
iti lokam anākrandaṃ mohaśokapariplutam ||
srotasāsakṛd ākṣiptaṃ hriyamāṇaṃ balīyasā ||
na mriyeyur na jīryeyuḥ sarve syuḥ sārvakāmikāḥ ||
nāpriyaṃ pratipaśyeyur vaśitvaṃ yadi vai bhavet ||
upary upari lokasya sarvo gantuṃ samīhate ||
yatate ca yathāśakti na ca tad vartate tathā ||
bahavaḥ saṃpradṛśyante tulyanakṣatramaṅgalāḥ ||
mahac ca phalavaiṣamyaṃ dṛśyate karmasaṃdhiṣu ||
na kaś cid īśate brahman svayaṃgrāhasya sattama ||
karmaṇāṃ prākṛtānāṃ vai iha siddhiḥ pradṛśyate ||
yathā śrutir iyaṃ brahmañ jīvaḥ kila sanātanaḥ ||
śarīram adhruvaṃ loke sarveṣāṃ prāṇinām iha ||
vadhyamāne śarīre tu dehanāśo bhavaty uta ||
jīvaḥ saṃkramate 'nyatra karmabandhanibandhanaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अपरे धनधान्यैश् च भोगैश् च पितृसंचितैः ॥ विपुलैर् अभिजायन्ते लब्धास् तैर् एव मङ्गलैः ॥ कर्मजा हि मनुष्याणां रोगा नास्त्य् अत्र संशयः ॥ आधिभिश् चैव बाध्यन्ते व्याधैः क्षुद्रमृगा इव ॥ ते चापि कुशलैर् वैद्यैर् निपुणैः संभृतौषधैः ॥ व्याधयो विनिवार्यन्ते मृगा व्याधैर् इव द्विज ॥ येषाम् अस्ति च भोक्तव्यं ग्रहणीदोषपीडिताः ॥ न शक्नुवन्ति ते भोक्तुं पश्य धर्मभृतां वर ॥ अपरे बाहुबलिनः क्लिश्यन्ते बहवो जनाः ॥ दुःखेन चाधिगच्छन्ति भोजनं द्विजसत्तम ॥ इति लोकम् अनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम् ॥ स्रोतसासकृद् आक्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ न म्रियेयुर् न जीर्येयुः सर्वे स्युः सार्वकामिकाः ॥ नाप्रियं प्रतिपश्येयुर् वशित्वं यदि वै भवेत् ॥ उपर्य् उपरि लोकस्य सर्वो गन्तुं समीहते ॥ यतते च यथाशक्ति न च तद् वर्तते तथा ॥ बहवः संप्रदृश्यन्ते तुल्यनक्षत्रमङ्गलाः ॥ महच् च फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसंधिषु ॥ न कश् चिद् ईशते ब्रह्मन् स्वयंग्राहस्य सत्तम ॥ कर्मणां प्राकृतानां वै इह सिद्धिः प्रदृश्यते ॥ यथा श्रुतिर् इयं ब्रह्मञ् जीवः किल सनातनः ॥ शरीरम् अध्रुवं लोके सर्वेषां प्राणिनाम् इह ॥ वध्यमाने शरीरे तु देहनाशो भवत्य् उत ॥ जीवः संक्रमते ऽन्यत्र कर्मबन्धनिबन्धनः ॥apare dhanadhānyaiś ca bhogaiś ca pitṛsaṃcitaiḥ || vipulair abhijāyante labdhās tair eva maṅgalaiḥ || karmajā hi manuṣyāṇāṃ rogā nāsty atra saṃśayaḥ || ādhibhiś caiva bādhyante vyādhaiḥ kṣudramṛgā iva || te cāpi kuśalair vaidyair nipuṇaiḥ saṃbhṛtauṣadhaiḥ || vyādhayo vinivāryante mṛgā vyādhair iva dvija || yeṣām asti ca bhoktavyaṃ grahaṇīdoṣapīḍitāḥ || na śaknuvanti te bhoktuṃ paśya dharmabhṛtāṃ vara || apare bāhubalinaḥ kliśyante bahavo janāḥ || duḥkhena cādhigacchanti bhojanaṃ dvijasattama || iti lokam anākrandaṃ mohaśokapariplutam || srotasāsakṛd ākṣiptaṃ hriyamāṇaṃ balīyasā || na mriyeyur na jīryeyuḥ sarve syuḥ sārvakāmikāḥ || nāpriyaṃ pratipaśyeyur vaśitvaṃ yadi vai bhavet || upary upari lokasya sarvo gantuṃ samīhate || yatate ca yathāśakti na ca tad vartate tathā || bahavaḥ saṃpradṛśyante tulyanakṣatramaṅgalāḥ || mahac ca phalavaiṣamyaṃ dṛśyate karmasaṃdhiṣu || na kaś cid īśate brahman svayaṃgrāhasya sattama || karmaṇāṃ prākṛtānāṃ vai iha siddhiḥ pradṛśyate || yathā śrutir iyaṃ brahmañ jīvaḥ kila sanātanaḥ || śarīram adhruvaṃ loke sarveṣāṃ prāṇinām iha || vadhyamāne śarīre tu dehanāśo bhavaty uta || jīvaḥ saṃkramate 'nyatra karmabandhanibandhanaḥ ||Одни рождаются с богатствами и наслаждениями, накопленными отцами; болезни людей кармичны, но врачи могут их устранять; одни не могут есть из-за болезней пищеварения, хотя имеют пищу, другие сильные люди с трудом добывают еду; мир наполнен стоном, заблуждением и скорбью, увлекаем сильным потоком; если бы человек властвовал, все не умирали бы, не старели и не видели неприятного; все стремятся выше, но так не происходит; при одинаковых звездах и благих знаках плоды бывают различны; никто не властвует над самозахватывающей силой, успех обычных действий зависит от кармы; шрути говорит, что джива вечна, тело ненадежно, при гибели тела джива переходит в другое место, связанная узами кармы.

Translation

«Другие рождаются среди богатств, зерна и наслаждений, накопленных отцами. Болезни людей кармичны, нет сомнения, хотя умелые врачи с нужными лекарствами могут их устранять. У одних есть пища, но из-за болезни пищеварения они не могут есть; другие, сильные руками, с трудом добывают еду. Так мир, полный стона, заблуждения и скорби, снова и снова увлекается сильным потоком. Если бы у человека была власть, все не умирали бы, не старели, обладали бы всеми желаниями и не видели неприятного. Каждый стремится подняться выше, трудится по силе, но дело идет не так. У многих одинаковые звезды и благие знаки, но в связях кармы видна большая разница плодов. Никто, брахман, не властвует над этой силой. Успех обычных действий здесь виден через карму. Шрути говорит: джива вечна, тело всех существ в мире непрочно. Когда тело поражается, происходит разрушение тела, а джива, связанная узами кармы, переходит в другое место».

Commentary

Тело временно, джива идет дальше, и карма связывает переход. Поэтому видимая несправедливость мира не опровергает закон, а указывает на глубину невидимых причин.

Version

1cfb1a653202 · published Jun 18, 2026, 6:25:54 AM UTC