Mahabharata 3.213.11-24

Devanāgarī

केश्य् उवाच
विसृजस्व त्वम् एवैनां शक्रैषा प्रार्थिता मया ॥
क्षमं ते जीवतो गन्तुं स्वपुरं पाकशासन ॥
मार्कण्डेय उवाच
एवम् उक्त्वा गदां केशी चिक्षेपेन्द्रवधाय वै ॥
ताम् आपतन्तीं चिच्छेद मध्ये वज्रेण वासवः ॥
अथास्य शैलशिखरं केशी क्रुद्धो व्यवासृजत् ॥
तद् आपतन्तं संप्रेक्ष्य शैलशृङ्गं शतक्रतुः ॥
बिभेद राजन् वज्रेण भुवि तन् निपपात ह ॥
पतता तु तदा केशी तेन शृङ्गेण ताडितः ॥
हित्वा कन्यां महाभागां प्राद्रवद् भृशपीडितः ॥
अपयाते ऽसुरे तस्मिंस् तां कन्यां वासवो ऽब्रवीत् ॥
कासि कस्यासि किं चेह कुरुषे त्वं शुभानने ॥
कन्योवाच
अहं प्रजापतेः कन्या देवसेनेति विश्रुता ॥
भगिनी दैत्यसेना मे सा पूर्वं केशिना हृता ॥
सहैवावां भगिन्यौ तु सखीभिः सह मानसम् ॥
आगच्छावेह रत्यर्थम् अनुज्ञाप्य प्रजापतिम् ॥
नित्यं चावां प्रार्थयते हर्तुं केशी महासुरः ॥
इच्छत्य् एनं दैत्यसेना न त्व् अहं पाकशासन ॥
सा हृता तेन भगवन् मुक्ताहं त्वद्बलेन तु ॥
त्वया देवेन्द्र निर्दिष्टं पतिम् इच्छामि दुर्जयम् ॥
इन्द्र उवाच
मम मातृष्वसेया त्वं माता दाक्षायणी मम ॥
आख्यातं त्व् अहम् इच्छामि स्वयम् आत्मबलं त्वया ॥
कन्योवाच
अबलाहं महाबाहो पतिस् तु बलवान् मम ॥
वरदानात् पितुर् भावी सुरासुरनमस्कृतः ॥
इन्द्र उवाच
कीदृशं वै बलं देवि पत्युस् तव भविष्यति ॥
एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं तव वाक्यम् अनिन्दिते ॥
कन्योवाच
देवदानवयक्षाणां किंनरोरगरक्षसाम् ॥
जेता स दृष्टो दुष्टानां महावीर्यो महाबलः ॥
यस् तु सर्वाणि भूतानि त्वया सह विजेष्यति ॥
स हि मे भविता भर्ता ब्रह्मण्यः कीर्तिवर्धनः ॥

Transliteration (IAST)

keśy uvāca
visṛjasva tvam evaināṃ śakraiṣā prārthitā mayā ||
kṣamaṃ te jīvato gantuṃ svapuraṃ pākaśāsana ||
mārkaṇḍeya uvāca
evam uktvā gadāṃ keśī cikṣependravadhāya vai ||
tām āpatantīṃ ciccheda madhye vajreṇa vāsavaḥ ||
athāsya śailaśikharaṃ keśī kruddho vyavāsṛjat ||
tad āpatantaṃ saṃprekṣya śailaśṛṅgaṃ śatakratuḥ ||
bibheda rājan vajreṇa bhuvi tan nipapāta ha ||
patatā tu tadā keśī tena śṛṅgeṇa tāḍitaḥ ||
hitvā kanyāṃ mahābhāgāṃ prādravad bhṛśapīḍitaḥ ||
apayāte 'sure tasmiṃs tāṃ kanyāṃ vāsavo 'bravīt ||
kāsi kasyāsi kiṃ ceha kuruṣe tvaṃ śubhānane ||
kanyovāca
ahaṃ prajāpateḥ kanyā devaseneti viśrutā ||
bhaginī daityasenā me sā pūrvaṃ keśinā hṛtā ||
sahaivāvāṃ bhaginyau tu sakhībhiḥ saha mānasam ||
āgacchāveha ratyartham anujñāpya prajāpatim ||
nityaṃ cāvāṃ prārthayate hartuṃ keśī mahāsuraḥ ||
icchaty enaṃ daityasenā na tv ahaṃ pākaśāsana ||
sā hṛtā tena bhagavan muktāhaṃ tvadbalena tu ||
tvayā devendra nirdiṣṭaṃ patim icchāmi durjayam ||
indra uvāca
mama mātṛṣvaseyā tvaṃ mātā dākṣāyaṇī mama ||
ākhyātaṃ tv aham icchāmi svayam ātmabalaṃ tvayā ||
kanyovāca
abalāhaṃ mahābāho patis tu balavān mama ||
varadānāt pitur bhāvī surāsuranamaskṛtaḥ ||
indra uvāca
kīdṛśaṃ vai balaṃ devi patyus tava bhaviṣyati ||
etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ tava vākyam anindite ||
kanyovāca
devadānavayakṣāṇāṃ kiṃnaroragarakṣasām ||
jetā sa dṛṣṭo duṣṭānāṃ mahāvīryo mahābalaḥ ||
yas tu sarvāṇi bhūtāni tvayā saha vijeṣyati ||
sa hi me bhavitā bhartā brahmaṇyaḥ kīrtivardhanaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

केश्य् उवाच विसृजस्व त्वम् एवैनां शक्रैषा प्रार्थिता मया ॥ क्षमं ते जीवतो गन्तुं स्वपुरं पाकशासन ॥ मार्कण्डेय उवाच एवम् उक्त्वा गदां केशी चिक्षेपेन्द्रवधाय वै ॥ ताम् आपतन्तीं चिच्छेद मध्ये वज्रेण वासवः ॥ अथास्य शैलशिखरं केशी क्रुद्धो व्यवासृजत् ॥ तद् आपतन्तं संप्रेक्ष्य शैलशृङ्गं शतक्रतुः ॥ बिभेद राजन् वज्रेण भुवि तन् निपपात ह ॥ पतता तु तदा केशी तेन शृङ्गेण ताडितः ॥ हित्वा कन्यां महाभागां प्राद्रवद् भृशपीडितः ॥ अपयाते ऽसुरे तस्मिंस् तां कन्यां वासवो ऽब्रवीत् ॥ कासि कस्यासि किं चेह कुरुषे त्वं शुभानने ॥ कन्योवाच अहं प्रजापतेः कन्या देवसेनेति विश्रुता ॥ भगिनी दैत्यसेना मे सा पूर्वं केशिना हृता ॥ सहैवावां भगिन्यौ तु सखीभिः सह मानसम् ॥ आगच्छावेह रत्यर्थम् अनुज्ञाप्य प्रजापतिम् ॥ नित्यं चावां प्रार्थयते हर्तुं केशी महासुरः ॥ इच्छत्य् एनं दैत्यसेना न त्व् अहं पाकशासन ॥ सा हृता तेन भगवन् मुक्ताहं त्वद्बलेन तु ॥ त्वया देवेन्द्र निर्दिष्टं पतिम् इच्छामि दुर्जयम् ॥ इन्द्र उवाच मम मातृष्वसेया त्वं माता दाक्षायणी मम ॥ आख्यातं त्व् अहम् इच्छामि स्वयम् आत्मबलं त्वया ॥ कन्योवाच अबलाहं महाबाहो पतिस् तु बलवान् मम ॥ वरदानात् पितुर् भावी सुरासुरनमस्कृतः ॥ इन्द्र उवाच कीदृशं वै बलं देवि पत्युस् तव भविष्यति ॥ एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं तव वाक्यम् अनिन्दिते ॥ कन्योवाच देवदानवयक्षाणां किंनरोरगरक्षसाम् ॥ जेता स दृष्टो दुष्टानां महावीर्यो महाबलः ॥ यस् तु सर्वाणि भूतानि त्वया सह विजेष्यति ॥ स हि मे भविता भर्ता ब्रह्मण्यः कीर्तिवर्धनः ॥keśy uvāca visṛjasva tvam evaināṃ śakraiṣā prārthitā mayā || kṣamaṃ te jīvato gantuṃ svapuraṃ pākaśāsana || mārkaṇḍeya uvāca evam uktvā gadāṃ keśī cikṣependravadhāya vai || tām āpatantīṃ ciccheda madhye vajreṇa vāsavaḥ || athāsya śailaśikharaṃ keśī kruddho vyavāsṛjat || tad āpatantaṃ saṃprekṣya śailaśṛṅgaṃ śatakratuḥ || bibheda rājan vajreṇa bhuvi tan nipapāta ha || patatā tu tadā keśī tena śṛṅgeṇa tāḍitaḥ || hitvā kanyāṃ mahābhāgāṃ prādravad bhṛśapīḍitaḥ || apayāte 'sure tasmiṃs tāṃ kanyāṃ vāsavo 'bravīt || kāsi kasyāsi kiṃ ceha kuruṣe tvaṃ śubhānane || kanyovāca ahaṃ prajāpateḥ kanyā devaseneti viśrutā || bhaginī daityasenā me sā pūrvaṃ keśinā hṛtā || sahaivāvāṃ bhaginyau tu sakhībhiḥ saha mānasam || āgacchāveha ratyartham anujñāpya prajāpatim || nityaṃ cāvāṃ prārthayate hartuṃ keśī mahāsuraḥ || icchaty enaṃ daityasenā na tv ahaṃ pākaśāsana || sā hṛtā tena bhagavan muktāhaṃ tvadbalena tu || tvayā devendra nirdiṣṭaṃ patim icchāmi durjayam || indra uvāca mama mātṛṣvaseyā tvaṃ mātā dākṣāyaṇī mama || ākhyātaṃ tv aham icchāmi svayam ātmabalaṃ tvayā || kanyovāca abalāhaṃ mahābāho patis tu balavān mama || varadānāt pitur bhāvī surāsuranamaskṛtaḥ || indra uvāca kīdṛśaṃ vai balaṃ devi patyus tava bhaviṣyati || etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ tava vākyam anindite || kanyovāca devadānavayakṣāṇāṃ kiṃnaroragarakṣasām || jetā sa dṛṣṭo duṣṭānāṃ mahāvīryo mahābalaḥ || yas tu sarvāṇi bhūtāni tvayā saha vijeṣyati || sa hi me bhavitā bhartā brahmaṇyaḥ kīrtivardhanaḥ ||Кешин требует, чтобы Индра отпустил девушку, но бросает в него палицу; Индра рассекает ее ваджрой, затем разбивает горную вершину, брошенную Кешином, и тот, ударенный обломком, бросает девушку и бежит; девушка открывает, что она Девасена, дочь Праджапати, ее сестра Дайтьясена была похищена Кешином; Дайтьясена хотела Кешина, а Девасена нет; она просит Индру назначить ей непобедимого мужа; Индра узнает, что она дочь сестры его матери, и спрашивает о силе будущего мужа; она говорит, что по дару отца ее муж будет поклоняем богами и асурами, победит богов, данавов, якш, киннаров, змей и ракшасов и вместе с Индрой покорит всех существ.

Translation

Кешин ответил: «Отпусти ее сам, Шакра; она желанна мной. Тебе лучше уйти живым в свой город». Сказав это, он бросил палицу, чтобы убить Индру, но Васава рассек ее ваджрой. Тогда разгневанный Кешин бросил вершину горы; Шатакрату разбил ее ваджрой, и падающий обломок ударил самого Кешина. Оставив благословенную девушку, тот убежал, сильно страдая. Индра спросил спасенную: «Кто ты, чья ты и что делаешь здесь?» Она ответила: «Я дочь Праджапати, известная как Девасена. Моя сестра Дайтьясена прежде была похищена Кешином. Мы обе приходили на Манасу с подругами для игры, с разрешения Праджапати. Кешин всегда хотел нас увести; Дайтьясена желала его, а я нет. Она похищена им, а я освобождена твоей силой. Назначь мне, Девендра, непобедимого мужа». Индра сказал, что она дочь сестры его матери, и спросил о силе ее будущего мужа. Девасена ответила: «Я слаба, но по дару отца мой муж будет силен и почитаем богами и асурами. Он победит богов, данавов, якш, киннаров, змей и ракшасов, будет великим доблестью и вместе с тобой победит все существа. Он станет моим мужем, благим для брахманов и умножающим славу».

Commentary

Девасена не ищет просто супруга; ее муж должен быть силой, которая объединит защиту богов и победу над хаосом. Так личная просьба становится космическим предзнаменованием.

Version

ea7f0a8bd9e1 · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC