Mahabharata 3.213.1-10

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
अग्नीनां विविधो वंशः कीर्तितस् ते मयानघ ॥
शृणु जन्म तु कौरव्य कार्त्तिकेयस्य धीमतः ॥
अद्भुतस्याद्भुतं पुत्रं प्रवक्ष्याम्य् अमितौजसम् ॥
जातं सप्तर्षिभार्याभिर् ब्रह्मण्यं कीर्तिवर्धनम् ॥
देवासुराः पुरा यत्ता विनिघ्नन्तः परस्परम् ॥
तत्राजयन् सदा देवान् दानवा घोररूपिणः ॥
वध्यमानं बलं दृष्ट्वा बहुशस् तैः पुरंदरः ॥
स्वसैन्यनायकार्थाय चिन्ताम् आप भृशं तदा ॥
देवसेनां दानवैर् यो भग्नां दृष्ट्वा महाबलः ॥
पालयेद् वीर्यम् आश्रित्य स ज्ञेयः पुरुषो मया ॥
स शैलं मानसं गत्वा ध्यायन्न् अर्थम् इमं भृशम् ॥
शुश्रावार्तस्वरं घोरम् अथ मुक्तं स्त्रिया तदा ॥
अभिधावतु मा कश् चित् पुरुषस् त्रातु चैव ह ॥
पतिं च मे प्रदिशतु स्वयं वा पतिर् अस्तु मे ॥
पुरंदरस् तु ताम् आह मा भैर् नास्ति भयं तव ॥
एवम् उक्त्वा ततो ऽपश्यत् केशिनं स्थितम् अग्रतः ॥
किरीटिनं गदापाणिं धातुमन्तम् इवाचलम् ॥
हस्ते गृहीत्वा तां कन्याम् अथैनं वासवो ऽब्रवीत् ॥
अनार्यकर्मन् कस्मात् त्वम् इमां कन्यां जिहीर्षसि ॥
वज्रिणं मां विजानीहि विरमास्याः प्रबाधनात् ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
agnīnāṃ vividho vaṃśaḥ kīrtitas te mayānagha ||
śṛṇu janma tu kauravya kārttikeyasya dhīmataḥ ||
adbhutasyādbhutaṃ putraṃ pravakṣyāmy amitaujasam ||
jātaṃ saptarṣibhāryābhir brahmaṇyaṃ kīrtivardhanam ||
devāsurāḥ purā yattā vinighnantaḥ parasparam ||
tatrājayan sadā devān dānavā ghorarūpiṇaḥ ||
vadhyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā bahuśas taiḥ puraṃdaraḥ ||
svasainyanāyakārthāya cintām āpa bhṛśaṃ tadā ||
devasenāṃ dānavair yo bhagnāṃ dṛṣṭvā mahābalaḥ ||
pālayed vīryam āśritya sa jñeyaḥ puruṣo mayā ||
sa śailaṃ mānasaṃ gatvā dhyāyann artham imaṃ bhṛśam ||
śuśrāvārtasvaraṃ ghoram atha muktaṃ striyā tadā ||
abhidhāvatu mā kaś cit puruṣas trātu caiva ha ||
patiṃ ca me pradiśatu svayaṃ vā patir astu me ||
puraṃdaras tu tām āha mā bhair nāsti bhayaṃ tava ||
evam uktvā tato 'paśyat keśinaṃ sthitam agrataḥ ||
kirīṭinaṃ gadāpāṇiṃ dhātumantam ivācalam ||
haste gṛhītvā tāṃ kanyām athainaṃ vāsavo 'bravīt ||
anāryakarman kasmāt tvam imāṃ kanyāṃ jihīrṣasi ||
vajriṇaṃ māṃ vijānīhi viramāsyāḥ prabādhanāt ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच अग्नीनां विविधो वंशः कीर्तितस् ते मयानघ ॥ शृणु जन्म तु कौरव्य कार्त्तिकेयस्य धीमतः ॥ अद्भुतस्याद्भुतं पुत्रं प्रवक्ष्याम्य् अमितौजसम् ॥ जातं सप्तर्षिभार्याभिर् ब्रह्मण्यं कीर्तिवर्धनम् ॥ देवासुराः पुरा यत्ता विनिघ्नन्तः परस्परम् ॥ तत्राजयन् सदा देवान् दानवा घोररूपिणः ॥ वध्यमानं बलं दृष्ट्वा बहुशस् तैः पुरंदरः ॥ स्वसैन्यनायकार्थाय चिन्ताम् आप भृशं तदा ॥ देवसेनां दानवैर् यो भग्नां दृष्ट्वा महाबलः ॥ पालयेद् वीर्यम् आश्रित्य स ज्ञेयः पुरुषो मया ॥ स शैलं मानसं गत्वा ध्यायन्न् अर्थम् इमं भृशम् ॥ शुश्रावार्तस्वरं घोरम् अथ मुक्तं स्त्रिया तदा ॥ अभिधावतु मा कश् चित् पुरुषस् त्रातु चैव ह ॥ पतिं च मे प्रदिशतु स्वयं वा पतिर् अस्तु मे ॥ पुरंदरस् तु ताम् आह मा भैर् नास्ति भयं तव ॥ एवम् उक्त्वा ततो ऽपश्यत् केशिनं स्थितम् अग्रतः ॥ किरीटिनं गदापाणिं धातुमन्तम् इवाचलम् ॥ हस्ते गृहीत्वा तां कन्याम् अथैनं वासवो ऽब्रवीत् ॥ अनार्यकर्मन् कस्मात् त्वम् इमां कन्यां जिहीर्षसि ॥ वज्रिणं मां विजानीहि विरमास्याः प्रबाधनात् ॥mārkaṇḍeya uvāca agnīnāṃ vividho vaṃśaḥ kīrtitas te mayānagha || śṛṇu janma tu kauravya kārttikeyasya dhīmataḥ || adbhutasyādbhutaṃ putraṃ pravakṣyāmy amitaujasam || jātaṃ saptarṣibhāryābhir brahmaṇyaṃ kīrtivardhanam || devāsurāḥ purā yattā vinighnantaḥ parasparam || tatrājayan sadā devān dānavā ghorarūpiṇaḥ || vadhyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā bahuśas taiḥ puraṃdaraḥ || svasainyanāyakārthāya cintām āpa bhṛśaṃ tadā || devasenāṃ dānavair yo bhagnāṃ dṛṣṭvā mahābalaḥ || pālayed vīryam āśritya sa jñeyaḥ puruṣo mayā || sa śailaṃ mānasaṃ gatvā dhyāyann artham imaṃ bhṛśam || śuśrāvārtasvaraṃ ghoram atha muktaṃ striyā tadā || abhidhāvatu mā kaś cit puruṣas trātu caiva ha || patiṃ ca me pradiśatu svayaṃ vā patir astu me || puraṃdaras tu tām āha mā bhair nāsti bhayaṃ tava || evam uktvā tato 'paśyat keśinaṃ sthitam agrataḥ || kirīṭinaṃ gadāpāṇiṃ dhātumantam ivācalam || haste gṛhītvā tāṃ kanyām athainaṃ vāsavo 'bravīt || anāryakarman kasmāt tvam imāṃ kanyāṃ jihīrṣasi || vajriṇaṃ māṃ vijānīhi viramāsyāḥ prabādhanāt ||После рода огней Маркандея начинает рассказ о рождении Карттикеи, чудесного сына Адбхуты, рожденного через жен семи риши; когда в древности в битве богов и асуров данава часто побеждали богов, Индра искал вождя для небесного войска; на горе Манаса он услышал крик женщины, просившей защитника и мужа, увидел Кешина с короной и палицей, державшего девушку, и приказал ему оставить ее.

Translation

Маркандея сказал: «Я рассказал тебе разнообразный род огней; теперь слушай о рождении мудрого Карттикеи. Я поведаю о чудесном сыне Адбхуты, неизмеримой силы, рожденном через жен семи риши, благом для брахманов и умножающем славу. В древности боги и асуры сражались друг с другом, и страшные данава часто побеждали богов. Видя, что войско богов снова и снова поражается, Пурандара сильно задумался о вожде для своей армии. Он пришел на гору Манаса, размышляя об этом, и услышал страшный крик женщины: “Пусть кто-нибудь придет ко мне и защитит; пусть укажет мне мужа или сам станет моим мужем!” Индра сказал ей не бояться и увидел перед собой Кешина, подобного горе, в короне, с палицей, держащего девушку. Васава сказал ему: “Неблагородный, зачем ты хочешь увести эту девушку? Знай, что перед тобой я, владелец ваджры; оставь ее”».

Commentary

Рождение Сканды начинается с нужды Девасены и богов. Мир ищет защитника, который сможет стать не частным героем, а военачальником дхармы.

Version

11f3fb60a5d0 · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC