Mahabharata 3.229.1-13

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
अथ दुर्योधनो राजा तत्र तत्र वने वसन् ॥
जगाम घोषान् अभितस् तत्र चक्रे निवेशनम् ॥
रमणीये समाज्ञाते सोदके समहीरुहे ॥
देशे सर्वगुणोपेते चक्रुर् आवसथं नराः ॥
तथैव तत्समीपस्थान् पृथगावसथान् बहून् ॥
कर्णस्य शकुनेश् चैव भ्रातॄणां चैव सर्वशः ॥
ददर्श स तदा गावः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
अङ्कैर् लक्षैश् च ताः सर्वा लक्षयाम् आस पार्थिवः ॥
अङ्कयाम् आस वत्सांश् च जज्ञे चोपसृतास् त्व् अपि ॥
बालवत्साश् च या गावः कालयाम् आस ता अपि ॥
अथ स स्मारणं कृत्वा लक्षयित्वा त्रिहायनान् ॥
वृतो गोपालकैः प्रीतो व्यहरत् कुरुनन्दनः ॥
स च पौरजनः सर्वः सैनिकाश् च सहस्रशः ॥
यथोपजोषं चिक्रीडुर् वने तस्मिन् यथामराः ॥
ततो गोपाः प्रगातारः कुशला नृत्तवादिते ॥
धार्तराष्ट्रम् उपातिष्ठन् कन्याश् चैव स्वलंकृताः ॥
स स्त्रीगणवृतो राजा प्रहृष्टः प्रददौ वसु ॥
तेभ्यो यथार्हम् अन्नानि पानानि विविधानि च ॥
ततस् ते सहिताः सर्वे तरक्षून् महिषान् मृगान् ॥
गवयर्क्षवराहांश् च समन्तात् पर्यकालयन् ॥
स ताञ् शरैर् विनिर्भिन्दन् गजान् बध्नन् महावने ॥
रमणीयेषु देशेषु ग्राहयाम् आस वै मृगान् ॥
गोरसान् उपयुञ्जान उपभोगांश् च भारत ॥
पश्यन् सुरमणीयानि पुष्पितानि वनानि च ॥
मत्तभ्रमरजुष्टानि बर्हिणाभिरुतानि च ॥
अगच्छद् आनुपूर्व्येण पुण्यं द्वैतवनं सरः ॥
ऋद्ध्या परमया युक्तो महेन्द्र इव वज्रभृत् ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
atha duryodhano rājā tatra tatra vane vasan ||
jagāma ghoṣān abhitas tatra cakre niveśanam ||
ramaṇīye samājñāte sodake samahīruhe ||
deśe sarvaguṇopete cakrur āvasathaṃ narāḥ ||
tathaiva tatsamīpasthān pṛthagāvasathān bahūn ||
karṇasya śakuneś caiva bhrātṝṇāṃ caiva sarvaśaḥ ||
dadarśa sa tadā gāvaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
aṅkair lakṣaiś ca tāḥ sarvā lakṣayām āsa pārthivaḥ ||
aṅkayām āsa vatsāṃś ca jajñe copasṛtās tv api ||
bālavatsāś ca yā gāvaḥ kālayām āsa tā api ||
atha sa smāraṇaṃ kṛtvā lakṣayitvā trihāyanān ||
vṛto gopālakaiḥ prīto vyaharat kurunandanaḥ ||
sa ca paurajanaḥ sarvaḥ sainikāś ca sahasraśaḥ ||
yathopajoṣaṃ cikrīḍur vane tasmin yathāmarāḥ ||
tato gopāḥ pragātāraḥ kuśalā nṛttavādite ||
dhārtarāṣṭram upātiṣṭhan kanyāś caiva svalaṃkṛtāḥ ||
sa strīgaṇavṛto rājā prahṛṣṭaḥ pradadau vasu ||
tebhyo yathārham annāni pānāni vividhāni ca ||
tatas te sahitāḥ sarve tarakṣūn mahiṣān mṛgān ||
gavayarkṣavarāhāṃś ca samantāt paryakālayan ||
sa tāñ śarair vinirbhindan gajān badhnan mahāvane ||
ramaṇīyeṣu deśeṣu grāhayām āsa vai mṛgān ||
gorasān upayuñjāna upabhogāṃś ca bhārata ||
paśyan suramaṇīyāni puṣpitāni vanāni ca ||
mattabhramarajuṣṭāni barhiṇābhirutāni ca ||
agacchad ānupūrvyeṇa puṇyaṃ dvaitavanaṃ saraḥ ||
ṛddhyā paramayā yukto mahendra iva vajrabhṛt ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच अथ दुर्योधनो राजा तत्र तत्र वने वसन् ॥ जगाम घोषान् अभितस् तत्र चक्रे निवेशनम् ॥ रमणीये समाज्ञाते सोदके समहीरुहे ॥ देशे सर्वगुणोपेते चक्रुर् आवसथं नराः ॥ तथैव तत्समीपस्थान् पृथगावसथान् बहून् ॥ कर्णस्य शकुनेश् चैव भ्रातॄणां चैव सर्वशः ॥ ददर्श स तदा गावः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ अङ्कैर् लक्षैश् च ताः सर्वा लक्षयाम् आस पार्थिवः ॥ अङ्कयाम् आस वत्सांश् च जज्ञे चोपसृतास् त्व् अपि ॥ बालवत्साश् च या गावः कालयाम् आस ता अपि ॥ अथ स स्मारणं कृत्वा लक्षयित्वा त्रिहायनान् ॥ वृतो गोपालकैः प्रीतो व्यहरत् कुरुनन्दनः ॥ स च पौरजनः सर्वः सैनिकाश् च सहस्रशः ॥ यथोपजोषं चिक्रीडुर् वने तस्मिन् यथामराः ॥ ततो गोपाः प्रगातारः कुशला नृत्तवादिते ॥ धार्तराष्ट्रम् उपातिष्ठन् कन्याश् चैव स्वलंकृताः ॥ स स्त्रीगणवृतो राजा प्रहृष्टः प्रददौ वसु ॥ तेभ्यो यथार्हम् अन्नानि पानानि विविधानि च ॥ ततस् ते सहिताः सर्वे तरक्षून् महिषान् मृगान् ॥ गवयर्क्षवराहांश् च समन्तात् पर्यकालयन् ॥ स ताञ् शरैर् विनिर्भिन्दन् गजान् बध्नन् महावने ॥ रमणीयेषु देशेषु ग्राहयाम् आस वै मृगान् ॥ गोरसान् उपयुञ्जान उपभोगांश् च भारत ॥ पश्यन् सुरमणीयानि पुष्पितानि वनानि च ॥ मत्तभ्रमरजुष्टानि बर्हिणाभिरुतानि च ॥ अगच्छद् आनुपूर्व्येण पुण्यं द्वैतवनं सरः ॥ ऋद्ध्या परमया युक्तो महेन्द्र इव वज्रभृत् ॥vaiśaṃpāyana uvāca atha duryodhano rājā tatra tatra vane vasan || jagāma ghoṣān abhitas tatra cakre niveśanam || ramaṇīye samājñāte sodake samahīruhe || deśe sarvaguṇopete cakrur āvasathaṃ narāḥ || tathaiva tatsamīpasthān pṛthagāvasathān bahūn || karṇasya śakuneś caiva bhrātṝṇāṃ caiva sarvaśaḥ || dadarśa sa tadā gāvaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ || aṅkair lakṣaiś ca tāḥ sarvā lakṣayām āsa pārthivaḥ || aṅkayām āsa vatsāṃś ca jajñe copasṛtās tv api || bālavatsāś ca yā gāvaḥ kālayām āsa tā api || atha sa smāraṇaṃ kṛtvā lakṣayitvā trihāyanān || vṛto gopālakaiḥ prīto vyaharat kurunandanaḥ || sa ca paurajanaḥ sarvaḥ sainikāś ca sahasraśaḥ || yathopajoṣaṃ cikrīḍur vane tasmin yathāmarāḥ || tato gopāḥ pragātāraḥ kuśalā nṛttavādite || dhārtarāṣṭram upātiṣṭhan kanyāś caiva svalaṃkṛtāḥ || sa strīgaṇavṛto rājā prahṛṣṭaḥ pradadau vasu || tebhyo yathārham annāni pānāni vividhāni ca || tatas te sahitāḥ sarve tarakṣūn mahiṣān mṛgān || gavayarkṣavarāhāṃś ca samantāt paryakālayan || sa tāñ śarair vinirbhindan gajān badhnan mahāvane || ramaṇīyeṣu deśeṣu grāhayām āsa vai mṛgān || gorasān upayuñjāna upabhogāṃś ca bhārata || paśyan suramaṇīyāni puṣpitāni vanāni ca || mattabhramarajuṣṭāni barhiṇābhirutāni ca || agacchad ānupūrvyeṇa puṇyaṃ dvaitavanaṃ saraḥ || ṛddhyā paramayā yukto mahendra iva vajrabhṛt ||Дурьодхана, живя в разных местах леса, идет к гхошам и устраивает лагерь; люди строят жилища в красивом месте с водой и деревьями, а рядом отдельные жилища для Карны, Шакуни и всех братьев; он видит сотни и тысячи коров, помечает их знаками и метками, клеймит телят, учитывает беременных и молодых коров, делает пересчет трехлетних и весело развлекается с пастухами; горожане и воины играют в лесу как боги; певцы-пастухи, искусные в танце и музыке, и украшенные девушки приходят к Дхритараштровичу, он раздает богатство, пищу и напитки; затем они охотятся на тигров, буйволов, зверей, гавай, медведей и кабанов, захватывают слонов и зверей, наслаждаются молочными продуктами и красивыми цветущими лесами, пока Дурьодхана с высшей роскошью, как Индра с ваджрой, последовательно идет к святому озеру Двайтавана.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Царь Дурьодхана, останавливаясь то тут, то там в лесу, подошел к гхошам и устроил там лагерь. Люди поставили жилище в известном прекрасном месте, с водой, деревьями и всеми достоинствами; рядом они устроили много отдельных жилищ для Карны, Шакуни и всех братьев. Тогда он увидел сотни и тысячи коров и все их пометил знаками и метками. Он клеймил телят, узнавал стельных коров и также отделял молодых телят. Совершив пересчет и пометив трехлетних, сын Куру, окруженный пастухами, весело развлекался. Все горожане и тысячи воинов играли в том лесу, как бессмертные. Пастухи-певцы, искусные в танце и музыке, и украшенные девушки подошли к Дхритараштровичу. Царь, окруженный женщинами, радостно раздал им богатство, а также подобающие кушанья и разные напитки. Затем все вместе стали окружать тигров, буйволов, зверей, гавай, медведей и кабанов. Он поражал их стрелами, ловил слонов в великом лесу и в прекрасных местах велел хватать зверей. Пользуясь молочными продуктами и наслаждениями, глядя на чрезвычайно прекрасные цветущие леса, полные пьяных пчел и криков павлинов, он постепенно подошел к святому озеру Двайтавана, соединенный с высшей роскошью, как великий Индра, держащий ваджру».

Commentary

Дурьодхана приходит к священному месту не как паломник, а как человек роскоши и охоты. Контраст с лесной жизнью Пандавов намеренно резкий.

Version

b866ee0ca9e3 · published Jun 18, 2026, 6:49:32 AM UTC