Mahabharata 3.229.19-29

Devanāgarī

तत्र गन्धर्वराजो वै पूर्वम् एव विशां पते ॥
कुबेरभवनाद् राजन्न् आजगाम गणावृतः ॥
गणैर् अप्सरसां चैव त्रिदशानां तथात्मजैः ॥
विहारशीलः क्रीडार्थं तेन तत् संवृतं सरः ॥
तेन तत् संवृतं दृष्ट्वा ते राजपरिचारकाः ॥
प्रतिजग्मुस् ततो राजन् यत्र दुर्योधनो नृपः ॥
स तु तेषां वचः श्रुत्वा सैनिकान् युद्धदुर्मदान् ॥
प्रेषयाम् आस कौरव्य उत्सारयत तान् इति ॥
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राज्ञः सेनाग्रयायिनः ॥
सरो द्वैतवनं गत्वा गन्धर्वान् इदम् अब्रुवन् ॥
राजा दुर्योधनो नाम धृतराष्ट्रसुतो बली ॥
विजिहीर्षुर् इहायाति तदर्थम् अपसर्पत ॥
एवम् उक्तास् तु गन्धर्वाः प्रहसन्तो विशां पते ॥
प्रत्यब्रुवंस् तान् पुरुषान् इदं सुपरुषं वचः ॥
न चेतयति वो राजा मन्दबुद्धिः सुयोधनः ॥
यो ऽस्मान् आज्ञापयत्य् एवं वश्यान् इव दिवौकसः ॥
यूयं मुमूर्षवश् चापि मन्दप्रज्ञा न संशयः ॥
ये तस्य वचनाद् एवम् अस्मान् ब्रूत विचेतसः ॥
गच्छत त्वरिताः सर्वे यत्र राजा स कौरवः ॥
द्वेष्यं माद्यैव गच्छध्वं धर्मराजनिवेशनम् ॥
एवम् उक्तास् तु गन्धर्वै राज्ञः सेनाग्रयायिनः ॥
संप्राद्रवन् यतो राजा धृतराष्ट्रसुतो ऽभवत् ॥

Transliteration (IAST)

tatra gandharvarājo vai pūrvam eva viśāṃ pate ||
kuberabhavanād rājann ājagāma gaṇāvṛtaḥ ||
gaṇair apsarasāṃ caiva tridaśānāṃ tathātmajaiḥ ||
vihāraśīlaḥ krīḍārthaṃ tena tat saṃvṛtaṃ saraḥ ||
tena tat saṃvṛtaṃ dṛṣṭvā te rājaparicārakāḥ ||
pratijagmus tato rājan yatra duryodhano nṛpaḥ ||
sa tu teṣāṃ vacaḥ śrutvā sainikān yuddhadurmadān ||
preṣayām āsa kauravya utsārayata tān iti ||
tasya tad vacanaṃ śrutvā rājñaḥ senāgrayāyinaḥ ||
saro dvaitavanaṃ gatvā gandharvān idam abruvan ||
rājā duryodhano nāma dhṛtarāṣṭrasuto balī ||
vijihīrṣur ihāyāti tadartham apasarpata ||
evam uktās tu gandharvāḥ prahasanto viśāṃ pate ||
pratyabruvaṃs tān puruṣān idaṃ suparuṣaṃ vacaḥ ||
na cetayati vo rājā mandabuddhiḥ suyodhanaḥ ||
yo 'smān ājñāpayaty evaṃ vaśyān iva divaukasaḥ ||
yūyaṃ mumūrṣavaś cāpi mandaprajñā na saṃśayaḥ ||
ye tasya vacanād evam asmān brūta vicetasaḥ ||
gacchata tvaritāḥ sarve yatra rājā sa kauravaḥ ||
dveṣyaṃ mādyaiva gacchadhvaṃ dharmarājaniveśanam ||
evam uktās tu gandharvai rājñaḥ senāgrayāyinaḥ ||
saṃprādravan yato rājā dhṛtarāṣṭrasuto 'bhavat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तत्र गन्धर्वराजो वै पूर्वम् एव विशां पते ॥ कुबेरभवनाद् राजन्न् आजगाम गणावृतः ॥ गणैर् अप्सरसां चैव त्रिदशानां तथात्मजैः ॥ विहारशीलः क्रीडार्थं तेन तत् संवृतं सरः ॥ तेन तत् संवृतं दृष्ट्वा ते राजपरिचारकाः ॥ प्रतिजग्मुस् ततो राजन् यत्र दुर्योधनो नृपः ॥ स तु तेषां वचः श्रुत्वा सैनिकान् युद्धदुर्मदान् ॥ प्रेषयाम् आस कौरव्य उत्सारयत तान् इति ॥ तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राज्ञः सेनाग्रयायिनः ॥ सरो द्वैतवनं गत्वा गन्धर्वान् इदम् अब्रुवन् ॥ राजा दुर्योधनो नाम धृतराष्ट्रसुतो बली ॥ विजिहीर्षुर् इहायाति तदर्थम् अपसर्पत ॥ एवम् उक्तास् तु गन्धर्वाः प्रहसन्तो विशां पते ॥ प्रत्यब्रुवंस् तान् पुरुषान् इदं सुपरुषं वचः ॥ न चेतयति वो राजा मन्दबुद्धिः सुयोधनः ॥ यो ऽस्मान् आज्ञापयत्य् एवं वश्यान् इव दिवौकसः ॥ यूयं मुमूर्षवश् चापि मन्दप्रज्ञा न संशयः ॥ ये तस्य वचनाद् एवम् अस्मान् ब्रूत विचेतसः ॥ गच्छत त्वरिताः सर्वे यत्र राजा स कौरवः ॥ द्वेष्यं माद्यैव गच्छध्वं धर्मराजनिवेशनम् ॥ एवम् उक्तास् तु गन्धर्वै राज्ञः सेनाग्रयायिनः ॥ संप्राद्रवन् यतो राजा धृतराष्ट्रसुतो ऽभवत् ॥tatra gandharvarājo vai pūrvam eva viśāṃ pate || kuberabhavanād rājann ājagāma gaṇāvṛtaḥ || gaṇair apsarasāṃ caiva tridaśānāṃ tathātmajaiḥ || vihāraśīlaḥ krīḍārthaṃ tena tat saṃvṛtaṃ saraḥ || tena tat saṃvṛtaṃ dṛṣṭvā te rājaparicārakāḥ || pratijagmus tato rājan yatra duryodhano nṛpaḥ || sa tu teṣāṃ vacaḥ śrutvā sainikān yuddhadurmadān || preṣayām āsa kauravya utsārayata tān iti || tasya tad vacanaṃ śrutvā rājñaḥ senāgrayāyinaḥ || saro dvaitavanaṃ gatvā gandharvān idam abruvan || rājā duryodhano nāma dhṛtarāṣṭrasuto balī || vijihīrṣur ihāyāti tadartham apasarpata || evam uktās tu gandharvāḥ prahasanto viśāṃ pate || pratyabruvaṃs tān puruṣān idaṃ suparuṣaṃ vacaḥ || na cetayati vo rājā mandabuddhiḥ suyodhanaḥ || yo 'smān ājñāpayaty evaṃ vaśyān iva divaukasaḥ || yūyaṃ mumūrṣavaś cāpi mandaprajñā na saṃśayaḥ || ye tasya vacanād evam asmān brūta vicetasaḥ || gacchata tvaritāḥ sarve yatra rājā sa kauravaḥ || dveṣyaṃ mādyaiva gacchadhvaṃ dharmarājaniveśanam || evam uktās tu gandharvai rājñaḥ senāgrayāyinaḥ || saṃprādravan yato rājā dhṛtarāṣṭrasuto 'bhavat ||Увидев, что озеро занято царем гандхарвов с войском, слуги Дурьодханы останавливаются; гандхарвы запрещают им входить, потому что царь Читрасена наслаждается здесь; слуги, движимые приказом Дурьодханы, пренебрегают ими и пытаются войти, но гандхарвы говорят им не спешить к Яме: если хотите сделать любимое Дурьодхане, уходите; какой человек, кроме связанного путами судьбы, станет вторгаться в озеро, которое занимает царь гандхарвов, и приказывать небожителям как слугам? они называют посланцев безумцами, велят идти к царю Каураве и сегодня же уйти из стоянки Дхармараджи; после этих слов посланцы бегут туда, где был сын Дхритараштры.

Translation

Они увидели, что озеро занято царем гандхарвов с его войском, и остановились. Гандхарвы запретили им входить: «Здесь играет царь гандхарвов Читрасена; поэтому, о Кауравы, не входите сюда». Но люди царя Дурьодханы, движимые его приказом, пренебрегли гандхарвами и хотели войти в тот лес. Тогда гандхарвы сказали слугам Дурьодханы: «Не спешите все вместе в обитель Ямы. Если хотите сделать любимое Дурьодхане, уходите отсюда. Кто, кроме человека, уже связанного путами судьбы, станет приближаться к этому озеру, занятому царем гандхарвов, желающим здесь наслаждаться? Кто такой этот Дурьодхана, дурной сын Дхритараштры, который приказывает нам как подвластным небожителям? И вы, без сомнения, хотите умереть, глупцы и безумцы, раз по его слову говорите нам это. Идите все быстро туда, где находится царь Каурав. Сегодня же уходите из стоянки Дхармараджи, ненавистной ему». Так сказали гандхарвы, и передовые воины царя побежали туда, где был сын Дхритараштры».

Commentary

Гандхарвы называют вещь своим именем: за дерзостью Дурьодханы стоит судьба, ведущая его к унижению.

Version

67180d7af8be · published Jun 18, 2026, 6:49:32 AM UTC