Mahabharata 3.230.1-10

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततस् ते सहिताः सर्वे दुर्योधनम् उपागमन् ॥
अब्रुवंश् च महाराज यद् ऊचुः कौरवं प्रति ॥
गन्धर्वैर् वारिते सैन्ये धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् ॥
अमर्षपूर्णः सैन्यानि प्रत्यभाषत भारत ॥
शासतैनान् अधर्मज्ञान् मम विप्रियकारिणः ॥
यदि प्रक्रीडितो देवैः सर्वैः सह शतक्रतुः ॥
दुर्योधनवचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रा महाबलाः ॥
सर्व एवाभिसंनद्धा योधाश् चापि सहस्रशः ॥
ततः प्रमथ्य गन्धर्वांस् तद् वनं विविशुर् बलात् ॥
सिंहनादेन महता पूरयन्तो दिशो दश ॥
ततो ऽपरैर् अवार्यन्त गन्धर्वैः कुरुसैनिकाः ॥
ते वार्यमाणा गन्धर्वैः साम्नैव वसुधाधिप ॥
तान् अनादृत्य गन्धर्वांस् तद् वनं विविशुर् महत् ॥
यदा वाचा न तिष्ठन्ति धार्तराष्ट्राः सराजकाः ॥
ततस् ते खेचराः सर्वे चित्रसेने न्यवेदयन् ॥
गन्धर्वराजस् तान् सर्वान् अब्रवीत् कौरवान् प्रति ॥
अनार्याञ् शासतेत्य् एवं चित्रसेनो ऽत्यमर्षणः ॥
अनुज्ञातास् तु गन्धर्वाश् चित्रसेनेन भारत ॥
प्रगृहीतायुधाः सर्वे धार्तराष्ट्रान् अभिद्रवन् ॥
तान् दृष्ट्वा पततः शीघ्रान् गन्धर्वान् उद्यतायुधान् ॥
सर्वे ते प्राद्रवन् संख्ये धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tatas te sahitāḥ sarve duryodhanam upāgaman ||
abruvaṃś ca mahārāja yad ūcuḥ kauravaṃ prati ||
gandharvair vārite sainye dhārtarāṣṭraḥ pratāpavān ||
amarṣapūrṇaḥ sainyāni pratyabhāṣata bhārata ||
śāsatainān adharmajñān mama vipriyakāriṇaḥ ||
yadi prakrīḍito devaiḥ sarvaiḥ saha śatakratuḥ ||
duryodhanavacaḥ śrutvā dhārtarāṣṭrā mahābalāḥ ||
sarva evābhisaṃnaddhā yodhāś cāpi sahasraśaḥ ||
tataḥ pramathya gandharvāṃs tad vanaṃ viviśur balāt ||
siṃhanādena mahatā pūrayanto diśo daśa ||
tato 'parair avāryanta gandharvaiḥ kurusainikāḥ ||
te vāryamāṇā gandharvaiḥ sāmnaiva vasudhādhipa ||
tān anādṛtya gandharvāṃs tad vanaṃ viviśur mahat ||
yadā vācā na tiṣṭhanti dhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥ ||
tatas te khecarāḥ sarve citrasene nyavedayan ||
gandharvarājas tān sarvān abravīt kauravān prati ||
anāryāñ śāsatety evaṃ citraseno 'tyamarṣaṇaḥ ||
anujñātās tu gandharvāś citrasenena bhārata ||
pragṛhītāyudhāḥ sarve dhārtarāṣṭrān abhidravan ||
tān dṛṣṭvā patataḥ śīghrān gandharvān udyatāyudhān ||
sarve te prādravan saṃkhye dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच ततस् ते सहिताः सर्वे दुर्योधनम् उपागमन् ॥ अब्रुवंश् च महाराज यद् ऊचुः कौरवं प्रति ॥ गन्धर्वैर् वारिते सैन्ये धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् ॥ अमर्षपूर्णः सैन्यानि प्रत्यभाषत भारत ॥ शासतैनान् अधर्मज्ञान् मम विप्रियकारिणः ॥ यदि प्रक्रीडितो देवैः सर्वैः सह शतक्रतुः ॥ दुर्योधनवचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रा महाबलाः ॥ सर्व एवाभिसंनद्धा योधाश् चापि सहस्रशः ॥ ततः प्रमथ्य गन्धर्वांस् तद् वनं विविशुर् बलात् ॥ सिंहनादेन महता पूरयन्तो दिशो दश ॥ ततो ऽपरैर् अवार्यन्त गन्धर्वैः कुरुसैनिकाः ॥ ते वार्यमाणा गन्धर्वैः साम्नैव वसुधाधिप ॥ तान् अनादृत्य गन्धर्वांस् तद् वनं विविशुर् महत् ॥ यदा वाचा न तिष्ठन्ति धार्तराष्ट्राः सराजकाः ॥ ततस् ते खेचराः सर्वे चित्रसेने न्यवेदयन् ॥ गन्धर्वराजस् तान् सर्वान् अब्रवीत् कौरवान् प्रति ॥ अनार्याञ् शासतेत्य् एवं चित्रसेनो ऽत्यमर्षणः ॥ अनुज्ञातास् तु गन्धर्वाश् चित्रसेनेन भारत ॥ प्रगृहीतायुधाः सर्वे धार्तराष्ट्रान् अभिद्रवन् ॥ तान् दृष्ट्वा पततः शीघ्रान् गन्धर्वान् उद्यतायुधान् ॥ सर्वे ते प्राद्रवन् संख्ये धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः ॥vaiśaṃpāyana uvāca tatas te sahitāḥ sarve duryodhanam upāgaman || abruvaṃś ca mahārāja yad ūcuḥ kauravaṃ prati || gandharvair vārite sainye dhārtarāṣṭraḥ pratāpavān || amarṣapūrṇaḥ sainyāni pratyabhāṣata bhārata || śāsatainān adharmajñān mama vipriyakāriṇaḥ || yadi prakrīḍito devaiḥ sarvaiḥ saha śatakratuḥ || duryodhanavacaḥ śrutvā dhārtarāṣṭrā mahābalāḥ || sarva evābhisaṃnaddhā yodhāś cāpi sahasraśaḥ || tataḥ pramathya gandharvāṃs tad vanaṃ viviśur balāt || siṃhanādena mahatā pūrayanto diśo daśa || tato 'parair avāryanta gandharvaiḥ kurusainikāḥ || te vāryamāṇā gandharvaiḥ sāmnaiva vasudhādhipa || tān anādṛtya gandharvāṃs tad vanaṃ viviśur mahat || yadā vācā na tiṣṭhanti dhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥ || tatas te khecarāḥ sarve citrasene nyavedayan || gandharvarājas tān sarvān abravīt kauravān prati || anāryāñ śāsatety evaṃ citraseno 'tyamarṣaṇaḥ || anujñātās tu gandharvāś citrasenena bhārata || pragṛhītāyudhāḥ sarve dhārtarāṣṭrān abhidravan || tān dṛṣṭvā patataḥ śīghrān gandharvān udyatāyudhān || sarve te prādravan saṃkhye dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ ||Посланцы приходят к Дурьодхане и передают слова гандхарвов; когда войско было остановлено, могущественный Дхритараштрович, полный негодования, велит наказать этих незнающих дхармы, даже если со всеми богами там играет Индра; услышав его, все Дхритараштровичи и тысячи воинов вооружаются, силой прорывают гандхарвов и входят в лес с львиным ревом; когда их снова мирно останавливают другие гандхарвы, они пренебрегают ими и входят; небожители сообщают Читрасене, а разгневанный царь гандхарвов велит наказать неариев; по его разрешению вооруженные гандхарвы бросаются на Дхритараштровичей, и те бегут на глазах Дурьодханы.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Тогда все они вместе пришли к Дурьодхане и рассказали, великий царь, что было сказано Каураву. Когда войско было остановлено гандхарвами, могучий Дхритараштрович, полный негодования, обратился к войскам: «Накажите этих не знающих дхармы, делающих мне неприятное, даже если вместе со всеми богами там играет сам Шатакрату». Услышав слово Дурьодханы, все могучие Дхритараштровичи и тысячи воинов вооружились. Затем, смяв гандхарвов, они силой вошли в тот лес, наполняя десять сторон великим львиным ревом. Тогда другие гандхарвы снова остановили воинов Куру, причем мирными словами, о владыка земли. Но те, не уважив гандхарвов, вошли в великий лес. Когда Дхритараштровичи вместе с царем не остановились от слов, все небесные странники сообщили об этом Читрасене. Царь гандхарвов Читрасена, весьма разгневанный, сказал им о Кауравовах: «Накажите этих неариев». С разрешения Читрасены все вооруженные гандхарвы бросились на Дхритараштровичей. Увидев этих быстрых гандхарвов с поднятым оружием, все Кауравы побежали в бою на глазах у Дхритараштровича».

Commentary

Дурьодхана отвечает на предупреждение силой и сразу обнаруживает пустоту своей гордости: его войско бежит от тех, кого он хотел унизить.

Version

0075667a86c8 · published Jun 18, 2026, 6:49:32 AM UTC