Mahabharata 3.230.21-31

Devanāgarī

गन्धर्वांस् त्रासितान् दृष्ट्वा चित्रसेनो ऽत्यमर्षणः ॥
उत्पपातासनात् क्रुद्धो वधे तेषां समाहितः ॥
ततो मायास्त्रम् आस्थाय युयुधे चित्रमार्गवित् ॥
तयामुह्यन्त कौरव्याश् चित्रसेनस्य मायया ॥
एकैको हि तदा योधो धार्तराष्ट्रस्य भारत ॥
पर्यवर्तत गन्धर्वैर् दशभिर् दशभिः सह ॥
ततः संपीड्यमानास् ते बलेन महता तदा ॥
प्राद्रवन्त रणे भीता यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥
भज्यमानेष्व् अनीकेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वशः ॥
कर्णो वैकर्तनो राजंस् तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥
दुर्योधनश् च कर्णश् च शकुनिश् चापि सौबलः ॥
गन्धर्वान् योधयां चक्रुः समरे भृशविक्षताः ॥
सर्व एव तु गन्धर्वाः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
जिघांसमानाः सहिताः कर्णम् अभ्यद्रवन् रणे ॥
असिभिः पट्टिशैः शूलैर् गदाभिश् च महाबलाः ॥
सूतपुत्रं जिघांसन्तः समन्तात् पर्यवारयन् ॥
अन्ये ऽस्य युगम् अच्छिन्दन् ध्वजम् अन्ये न्यपातयन् ॥
ईषाम् अन्ये हयान् अन्ये सूतम् अन्ये न्यपातयन् ॥
अन्ये छत्रं वरूथं च बन्धुरं च तथापरे ॥
गन्धर्वा बहुसाहस्राः खण्डशो ऽभ्यहनन् रथम् ॥
ततो रथाद् अवप्लुत्य सूतपुत्रो ऽसिचर्मभृत् ॥
विकर्णरथम् आस्थाय मोक्षायाश्वान् अचोदयत् ॥

Transliteration (IAST)

gandharvāṃs trāsitān dṛṣṭvā citraseno 'tyamarṣaṇaḥ ||
utpapātāsanāt kruddho vadhe teṣāṃ samāhitaḥ ||
tato māyāstram āsthāya yuyudhe citramārgavit ||
tayāmuhyanta kauravyāś citrasenasya māyayā ||
ekaiko hi tadā yodho dhārtarāṣṭrasya bhārata ||
paryavartata gandharvair daśabhir daśabhiḥ saha ||
tataḥ saṃpīḍyamānās te balena mahatā tadā ||
prādravanta raṇe bhītā yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ||
bhajyamāneṣv anīkeṣu dhārtarāṣṭreṣu sarvaśaḥ ||
karṇo vaikartano rājaṃs tasthau girir ivācalaḥ ||
duryodhanaś ca karṇaś ca śakuniś cāpi saubalaḥ ||
gandharvān yodhayāṃ cakruḥ samare bhṛśavikṣatāḥ ||
sarva eva tu gandharvāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
jighāṃsamānāḥ sahitāḥ karṇam abhyadravan raṇe ||
asibhiḥ paṭṭiśaiḥ śūlair gadābhiś ca mahābalāḥ ||
sūtaputraṃ jighāṃsantaḥ samantāt paryavārayan ||
anye 'sya yugam acchindan dhvajam anye nyapātayan ||
īṣām anye hayān anye sūtam anye nyapātayan ||
anye chatraṃ varūthaṃ ca bandhuraṃ ca tathāpare ||
gandharvā bahusāhasrāḥ khaṇḍaśo 'bhyahanan ratham ||
tato rathād avaplutya sūtaputro 'sicarmabhṛt ||
vikarṇaratham āsthāya mokṣāyāśvān acodayat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

गन्धर्वांस् त्रासितान् दृष्ट्वा चित्रसेनो ऽत्यमर्षणः ॥ उत्पपातासनात् क्रुद्धो वधे तेषां समाहितः ॥ ततो मायास्त्रम् आस्थाय युयुधे चित्रमार्गवित् ॥ तयामुह्यन्त कौरव्याश् चित्रसेनस्य मायया ॥ एकैको हि तदा योधो धार्तराष्ट्रस्य भारत ॥ पर्यवर्तत गन्धर्वैर् दशभिर् दशभिः सह ॥ ततः संपीड्यमानास् ते बलेन महता तदा ॥ प्राद्रवन्त रणे भीता यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥ भज्यमानेष्व् अनीकेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वशः ॥ कर्णो वैकर्तनो राजंस् तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥ दुर्योधनश् च कर्णश् च शकुनिश् चापि सौबलः ॥ गन्धर्वान् योधयां चक्रुः समरे भृशविक्षताः ॥ सर्व एव तु गन्धर्वाः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ जिघांसमानाः सहिताः कर्णम् अभ्यद्रवन् रणे ॥ असिभिः पट्टिशैः शूलैर् गदाभिश् च महाबलाः ॥ सूतपुत्रं जिघांसन्तः समन्तात् पर्यवारयन् ॥ अन्ये ऽस्य युगम् अच्छिन्दन् ध्वजम् अन्ये न्यपातयन् ॥ ईषाम् अन्ये हयान् अन्ये सूतम् अन्ये न्यपातयन् ॥ अन्ये छत्रं वरूथं च बन्धुरं च तथापरे ॥ गन्धर्वा बहुसाहस्राः खण्डशो ऽभ्यहनन् रथम् ॥ ततो रथाद् अवप्लुत्य सूतपुत्रो ऽसिचर्मभृत् ॥ विकर्णरथम् आस्थाय मोक्षायाश्वान् अचोदयत् ॥gandharvāṃs trāsitān dṛṣṭvā citraseno 'tyamarṣaṇaḥ || utpapātāsanāt kruddho vadhe teṣāṃ samāhitaḥ || tato māyāstram āsthāya yuyudhe citramārgavit || tayāmuhyanta kauravyāś citrasenasya māyayā || ekaiko hi tadā yodho dhārtarāṣṭrasya bhārata || paryavartata gandharvair daśabhir daśabhiḥ saha || tataḥ saṃpīḍyamānās te balena mahatā tadā || prādravanta raṇe bhītā yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ || bhajyamāneṣv anīkeṣu dhārtarāṣṭreṣu sarvaśaḥ || karṇo vaikartano rājaṃs tasthau girir ivācalaḥ || duryodhanaś ca karṇaś ca śakuniś cāpi saubalaḥ || gandharvān yodhayāṃ cakruḥ samare bhṛśavikṣatāḥ || sarva eva tu gandharvāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ || jighāṃsamānāḥ sahitāḥ karṇam abhyadravan raṇe || asibhiḥ paṭṭiśaiḥ śūlair gadābhiś ca mahābalāḥ || sūtaputraṃ jighāṃsantaḥ samantāt paryavārayan || anye 'sya yugam acchindan dhvajam anye nyapātayan || īṣām anye hayān anye sūtam anye nyapātayan || anye chatraṃ varūthaṃ ca bandhuraṃ ca tathāpare || gandharvā bahusāhasrāḥ khaṇḍaśo 'bhyahanan ratham || tato rathād avaplutya sūtaputro 'sicarmabhṛt || vikarṇaratham āsthāya mokṣāyāśvān acodayat ||Увидев гандхарвов в страхе, разгневанный Читрасена вскакивает с сиденья, сосредоточенный на их уничтожении; знаток чудесных путей применяет майя-астру, и Кауравы смущаются его майей; каждый воин Дхритараштры оказывается окружен десятью гандхарвами; теснимые великой силой, они в страхе бегут туда, где царь Юдхиштхира; когда войска Дхритараштры повсюду ломаются, Карна стоит неподвижно как гора, и Дурьодхана, Карна, Шакуни и Саубала продолжают сражаться, сильно израненные; сотни и тысячи гандхарвов вместе бросаются убить Карну, окружают его мечами, паттишами, копьями и палицами, разрубают упряжь, сбивают знамя, дышло, коней, возницу, зонт, ограждение, сиденье и колесницу на части; Карна, спрыгнув с колесницы с мечом и щитом, садится на колесницу Викарны и погоняет коней к спасению.

Translation

Увидев, что гандхарвы устрашены, Читрасена, полный негодования, в гневе вскочил с сиденья, сосредоточившись на их поражении. Тогда, прибегнув к майя-астре, знаток чудесных путей вступил в бой; Кауравы были смущены майей Читрасены. Каждый воин Дхритараштры оказался окружен десятью гандхарвами. Теснимые тогда великой силой, они в страхе побежали в бою туда, где был царь Юдхиштхира. Когда все войска Дхритараштры были сломлены, Карна Вайкартана стоял, как неподвижная гора. Дурьодхана, Карна, Саубала Шакуни и другие, сильно израненные, продолжали сражаться с гандхарвами. Но все гандхарвы, сотнями и тысячами, вместе бросились в бою на Карну, желая его убить. Могучие, с мечами, паттишами, копьями и палицами, они окружили сына возничего со всех сторон. Одни рассекли его упряжь, другие сбили знамя, другие - дышло, другие - коней, другие - возницу. Одни сразили зонт, другие - ограждение, третьи - сиденье; многие тысячи гандхарвов разбили колесницу на куски. Тогда сын возничего, спрыгнув с колесницы с мечом и щитом, взошел на колесницу Викарны и погнал коней к спасению».

Commentary

Майя Читрасены разбивает показную уверенность Кауравов. Карна спасается, и поход, задуманный как зрелище чужого унижения, начинает обращаться против самих зачинщиков.

Version

e88f6f41ff8b · published Jun 18, 2026, 6:49:32 AM UTC