Mahabharata 3.231.1-8

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
गन्धर्वैस् तु महाराज भग्ने कर्णे महारथे ॥
संप्राद्रवच् चमूः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः ॥
तान् दृष्ट्वा द्रवतः सर्वान् धार्तराष्ट्रान् पराङ्मुखान् ॥
दुर्योधनो महाराज नासीत् तत्र पराङ्मुखः ॥
ताम् आपतन्तीं संप्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम् ॥
महता शरवर्षेण सो ऽभ्यवर्षद् अरिंदमः ॥
अचिन्त्य शरवर्षं तु गन्धर्वास् तस्य तं रथम् ॥
दुर्योधनं जिघांसन्तः समन्तात् पर्यवारयन् ॥
युगम् ईषां वरूथं च तथैव ध्वजसारथी ॥
अश्वांस् त्रिवेणुं तल्पं च तिलशो ऽभ्यहनन् रथम् ॥
दुर्योधनं चित्रसेनो विरथं पतितं भुवि ॥
अभिद्रुत्य महाबाहुर् जीवग्राहम् अथाग्रहीत् ॥
तस्मिन् गृहीते राजेन्द्र स्थितं दुःशासनं रथे ॥
पर्यगृह्णन्त गन्धर्वाः परिवार्य समन्ततः ॥
विविंशतिं चित्रसेनम् आदायान्ये प्रदुद्रुवुः ॥
विन्दानुविन्दाव् अपरे राजदारांश् च सर्वशः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
gandharvais tu mahārāja bhagne karṇe mahārathe ||
saṃprādravac camūḥ sarvā dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ ||
tān dṛṣṭvā dravataḥ sarvān dhārtarāṣṭrān parāṅmukhān ||
duryodhano mahārāja nāsīt tatra parāṅmukhaḥ ||
tām āpatantīṃ saṃprekṣya gandharvāṇāṃ mahācamūm ||
mahatā śaravarṣeṇa so 'bhyavarṣad ariṃdamaḥ ||
acintya śaravarṣaṃ tu gandharvās tasya taṃ ratham ||
duryodhanaṃ jighāṃsantaḥ samantāt paryavārayan ||
yugam īṣāṃ varūthaṃ ca tathaiva dhvajasārathī ||
aśvāṃs triveṇuṃ talpaṃ ca tilaśo 'bhyahanan ratham ||
duryodhanaṃ citraseno virathaṃ patitaṃ bhuvi ||
abhidrutya mahābāhur jīvagrāham athāgrahīt ||
tasmin gṛhīte rājendra sthitaṃ duḥśāsanaṃ rathe ||
paryagṛhṇanta gandharvāḥ parivārya samantataḥ ||
viviṃśatiṃ citrasenam ādāyānye pradudruvuḥ ||
vindānuvindāv apare rājadārāṃś ca sarvaśaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच गन्धर्वैस् तु महाराज भग्ने कर्णे महारथे ॥ संप्राद्रवच् चमूः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः ॥ तान् दृष्ट्वा द्रवतः सर्वान् धार्तराष्ट्रान् पराङ्मुखान् ॥ दुर्योधनो महाराज नासीत् तत्र पराङ्मुखः ॥ ताम् आपतन्तीं संप्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम् ॥ महता शरवर्षेण सो ऽभ्यवर्षद् अरिंदमः ॥ अचिन्त्य शरवर्षं तु गन्धर्वास् तस्य तं रथम् ॥ दुर्योधनं जिघांसन्तः समन्तात् पर्यवारयन् ॥ युगम् ईषां वरूथं च तथैव ध्वजसारथी ॥ अश्वांस् त्रिवेणुं तल्पं च तिलशो ऽभ्यहनन् रथम् ॥ दुर्योधनं चित्रसेनो विरथं पतितं भुवि ॥ अभिद्रुत्य महाबाहुर् जीवग्राहम् अथाग्रहीत् ॥ तस्मिन् गृहीते राजेन्द्र स्थितं दुःशासनं रथे ॥ पर्यगृह्णन्त गन्धर्वाः परिवार्य समन्ततः ॥ विविंशतिं चित्रसेनम् आदायान्ये प्रदुद्रुवुः ॥ विन्दानुविन्दाव् अपरे राजदारांश् च सर्वशः ॥vaiśaṃpāyana uvāca gandharvais tu mahārāja bhagne karṇe mahārathe || saṃprādravac camūḥ sarvā dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ || tān dṛṣṭvā dravataḥ sarvān dhārtarāṣṭrān parāṅmukhān || duryodhano mahārāja nāsīt tatra parāṅmukhaḥ || tām āpatantīṃ saṃprekṣya gandharvāṇāṃ mahācamūm || mahatā śaravarṣeṇa so 'bhyavarṣad ariṃdamaḥ || acintya śaravarṣaṃ tu gandharvās tasya taṃ ratham || duryodhanaṃ jighāṃsantaḥ samantāt paryavārayan || yugam īṣāṃ varūthaṃ ca tathaiva dhvajasārathī || aśvāṃs triveṇuṃ talpaṃ ca tilaśo 'bhyahanan ratham || duryodhanaṃ citraseno virathaṃ patitaṃ bhuvi || abhidrutya mahābāhur jīvagrāham athāgrahīt || tasmin gṛhīte rājendra sthitaṃ duḥśāsanaṃ rathe || paryagṛhṇanta gandharvāḥ parivārya samantataḥ || viviṃśatiṃ citrasenam ādāyānye pradudruvuḥ || vindānuvindāv apare rājadārāṃś ca sarvaśaḥ ||Когда гандхарвы разбивают великого колесничего Карну, все войско бежит на глазах Дхритараштровича; Дурьодхана один не поворачивается спиной, осыпает наступающую рать гандхарвов стрелами, но они, желая убить его, окружают колесницу, разбивают упряжь, дышло, ограждение, знамя, возницу, коней и ложе; Читрасена хватает безколесничного Дурьодхану живым, а гандхарвы окружают Духшасану, уводят Вивимшати, Читрасену, Винду, Анувинду и всех царских жен.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Когда гандхарвы разбили великого колесничего Карну, вся рать побежала на глазах Дхритараштровича. Увидев, что все Дхритараштровичи бегут, повернувшись спиной, Дурьодхана, великий царь, сам не повернулся спиной. Увидев наступающую великую рать гандхарвов, этот подавитель врагов осыпал ее большим дождем стрел. Но гандхарвы, не считаясь с его стрелами и желая убить Дурьодхану, окружили колесницу со всех сторон. Они разбили на части упряжь, дышло, ограждение, знамя, возницу, коней, тривену и ложе. Тогда могучерукий Читрасена бросился на Дурьодхану, лишенного колесницы и упавшего на землю, и взял его живым. Когда он был схвачен, гандхарвы со всех сторон окружили Духшасану, стоявшего на колеснице. Другие, взяв Вивимшати и Читрасену, побежали; другие увели Винду, Анувинду и всех царских жен».

Commentary

Поход, задуманный как зрелище чужого унижения, обращается на самого Дурьодхану. Так адхарма раскрывает свой плод без долгой задержки.

Version

8085aaff978a · published Jun 18, 2026, 7:01:06 AM UTC