Mahabharata 3.253.22-26

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
एतावद् उक्त्वा प्रययुर् हि शीघ्रं; तान्य् एव वर्त्मान्य् अनुवर्तमानाः ॥
मुहुर् मुहुर् व्यालवद् उच्छ्वसन्तो; ज्यां विक्षिपन्तश् च महाधनुर्भ्यः ॥
ततो ऽपश्यंस् तस्य सैन्यस्य रेणुम्; उद्धूतं वै वाजिखुरप्रणुन्नम् ॥
पदातीनां मध्यगतं च धौम्यं; विक्रोशन्तं भीमम् अभिद्रवेति ॥
ते सान्त्व्य धौम्यं परिदीनसत्त्वाः; सुखं भवान् एत्व् इति राजपुत्राः ॥
श्येना यथैवामिषसंप्रयुक्ता; जवेन तत् सैन्यम् अथाभ्यधावन् ॥
तेषां महेन्द्रोपमविक्रमाणां; संरब्धानां धर्षणाद् याज्ञसेन्याः ॥
क्रोधः प्रजज्वाल जयद्रथं च; दृष्ट्वा प्रियां तस्य रथे स्थितां च ॥
प्रचुक्रुशुश् चाप्य् अथ सिन्धुराजं; वृकोदरश् चैव धनंजयश् च ॥
यमौ च राजा च महाधनुर्धरास्; ततो दिशः संमुमुहुः परेषाम् ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
etāvad uktvā prayayur hi śīghraṃ; tāny eva vartmāny anuvartamānāḥ ||
muhur muhur vyālavad ucchvasanto; jyāṃ vikṣipantaś ca mahādhanurbhyaḥ ||
tato 'paśyaṃs tasya sainyasya reṇum; uddhūtaṃ vai vājikhurapraṇunnam ||
padātīnāṃ madhyagataṃ ca dhaumyaṃ; vikrośantaṃ bhīmam abhidraveti ||
te sāntvya dhaumyaṃ paridīnasattvāḥ; sukhaṃ bhavān etv iti rājaputrāḥ ||
śyenā yathaivāmiṣasaṃprayuktā; javena tat sainyam athābhyadhāvan ||
teṣāṃ mahendropamavikramāṇāṃ; saṃrabdhānāṃ dharṣaṇād yājñasenyāḥ ||
krodhaḥ prajajvāla jayadrathaṃ ca; dṛṣṭvā priyāṃ tasya rathe sthitāṃ ca ||
pracukruśuś cāpy atha sindhurājaṃ; vṛkodaraś caiva dhanaṃjayaś ca ||
yamau ca rājā ca mahādhanurdharās; tato diśaḥ saṃmumuhuḥ pareṣām ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच एतावद् उक्त्वा प्रययुर् हि शीघ्रं; तान्य् एव वर्त्मान्य् अनुवर्तमानाः ॥ मुहुर् मुहुर् व्यालवद् उच्छ्वसन्तो; ज्यां विक्षिपन्तश् च महाधनुर्भ्यः ॥ ततो ऽपश्यंस् तस्य सैन्यस्य रेणुम्; उद्धूतं वै वाजिखुरप्रणुन्नम् ॥ पदातीनां मध्यगतं च धौम्यं; विक्रोशन्तं भीमम् अभिद्रवेति ॥ ते सान्त्व्य धौम्यं परिदीनसत्त्वाः; सुखं भवान् एत्व् इति राजपुत्राः ॥ श्येना यथैवामिषसंप्रयुक्ता; जवेन तत् सैन्यम् अथाभ्यधावन् ॥ तेषां महेन्द्रोपमविक्रमाणां; संरब्धानां धर्षणाद् याज्ञसेन्याः ॥ क्रोधः प्रजज्वाल जयद्रथं च; दृष्ट्वा प्रियां तस्य रथे स्थितां च ॥ प्रचुक्रुशुश् चाप्य् अथ सिन्धुराजं; वृकोदरश् चैव धनंजयश् च ॥ यमौ च राजा च महाधनुर्धरास्; ततो दिशः संमुमुहुः परेषाम् ॥vaiśaṃpāyana uvāca etāvad uktvā prayayur hi śīghraṃ; tāny eva vartmāny anuvartamānāḥ || muhur muhur vyālavad ucchvasanto; jyāṃ vikṣipantaś ca mahādhanurbhyaḥ || tato 'paśyaṃs tasya sainyasya reṇum; uddhūtaṃ vai vājikhurapraṇunnam || padātīnāṃ madhyagataṃ ca dhaumyaṃ; vikrośantaṃ bhīmam abhidraveti || te sāntvya dhaumyaṃ paridīnasattvāḥ; sukhaṃ bhavān etv iti rājaputrāḥ || śyenā yathaivāmiṣasaṃprayuktā; javena tat sainyam athābhyadhāvan || teṣāṃ mahendropamavikramāṇāṃ; saṃrabdhānāṃ dharṣaṇād yājñasenyāḥ || krodhaḥ prajajvāla jayadrathaṃ ca; dṛṣṭvā priyāṃ tasya rathe sthitāṃ ca || pracukruśuś cāpy atha sindhurājaṃ; vṛkodaraś caiva dhanaṃjayaś ca || yamau ca rājā ca mahādhanurdharās; tato diśaḥ saṃmumuhuḥ pareṣām ||Пандавы быстро отправляются по тем же следам, часто вздыхая как змеи и натягивая тетивы великих луков; они видят пыль войска, поднятую копытами коней, и Дхаумью среди пеших, кричащего Бхиме бежать; утешив Дхаумью, царевичи, как соколы за мясом, быстро бросаются на войско; увидев любимую на колеснице Джаядратхи, их гнев за оскорбление Яджнясени вспыхивает, и Бхима, Дхананджая, близнецы и царь, великие лучники, кричат царю Синдху так, что стороны врагов приходят в смятение.

Translation

Сказав это, они быстро поехали, следуя тем же следам, снова и снова вздыхая как змеи и натягивая тетивы великих луков. Затем они увидели пыль его войска, поднятую копытами коней, и Дхаумью среди пеших, кричавшего: «Бхима, беги!» Утешив Дхаумью: «Пусть тебе будет хорошо», царские сыновья, чья душа была охвачена скорбью, словно соколы, устремленные к мясу, быстро бросились на это войско. У этих героев, доблестью подобных Махендре, разгневанных оскорблением Яджнясени, гнев вспыхнул, когда они увидели любимую на колеснице Джаядратхи. Бхима, Дхананджая, близнецы и царь, великие лучники, закричали на царя Синдху; тогда стороны врагов пришли в смятение».

Commentary

Погоня становится ответом не только на личную боль, но и на попранную честь дхармы. Пандавы действуют как единое тело.

Version

cb705cd6fa3b · published Jun 18, 2026, 7:22:41 AM UTC