Mahabharata 3.265.17-25

Devanāgarī

इत्य् उक्ता तेन वैदेही परिवृत्य शुभानना ॥
तृणम् अन्तरतः कृत्वा तम् उवाच निशाचरम् ॥
अशिवेनातिवामोरूर् अजस्रं नेत्रवारिणा ॥
स्तनाव् अपतितौ बाला सहिताव् अभिवर्षती ॥
उवाच वाक्यं तं क्षुद्रं वैदेही पतिदेवता ॥
असकृद् वदतो वाक्यम् ईदृशं राक्षसेश्वर ॥
विषादयुक्तम् एतत् ते मया श्रुतम् अभाग्यया ॥
तद् भद्रसुख भद्रं ते मानसं विनिवर्त्यताम् ॥
परदारास्म्य् अलभ्या च सततं च पतिव्रता ॥
न चैवोपयिकी भार्या मानुषी कृपणा तव ॥
विवशां धर्षयित्वा च कां त्वं प्रीतिम् अवाप्स्यसि ॥
प्रजापतिसमो विप्रो ब्रह्मयोनिः पिता तव ॥
न च पालयसे धर्मं लोकपालसमः कथम् ॥
भ्रातरं राजराजानं महेश्वरसखं प्रभुम् ॥
धनेश्वरं व्यपदिशन् कथं त्व् इह न लज्जसे ॥
इत्य् उक्त्वा प्रारुदत् सीता कम्पयन्ती पयोधरौ ॥
शिरोधरां च तन्वङ्गी मुखं प्रच्छाद्य वाससा ॥
तस्या रुदत्या भामिन्या दीर्घा वेणी सुसंयता ॥
ददृशे स्वसिता स्निग्धा काली व्यालीव मूर्धनि ॥

Transliteration (IAST)

ity uktā tena vaidehī parivṛtya śubhānanā ||
tṛṇam antarataḥ kṛtvā tam uvāca niśācaram ||
aśivenātivāmorūr ajasraṃ netravāriṇā ||
stanāv apatitau bālā sahitāv abhivarṣatī ||
uvāca vākyaṃ taṃ kṣudraṃ vaidehī patidevatā ||
asakṛd vadato vākyam īdṛśaṃ rākṣaseśvara ||
viṣādayuktam etat te mayā śrutam abhāgyayā ||
tad bhadrasukha bhadraṃ te mānasaṃ vinivartyatām ||
paradārāsmy alabhyā ca satataṃ ca pativratā ||
na caivopayikī bhāryā mānuṣī kṛpaṇā tava ||
vivaśāṃ dharṣayitvā ca kāṃ tvaṃ prītim avāpsyasi ||
prajāpatisamo vipro brahmayoniḥ pitā tava ||
na ca pālayase dharmaṃ lokapālasamaḥ katham ||
bhrātaraṃ rājarājānaṃ maheśvarasakhaṃ prabhum ||
dhaneśvaraṃ vyapadiśan kathaṃ tv iha na lajjase ||
ity uktvā prārudat sītā kampayantī payodharau ||
śirodharāṃ ca tanvaṅgī mukhaṃ pracchādya vāsasā ||
tasyā rudatyā bhāminyā dīrghā veṇī susaṃyatā ||
dadṛśe svasitā snigdhā kālī vyālīva mūrdhani ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

इत्य् उक्ता तेन वैदेही परिवृत्य शुभानना ॥ तृणम् अन्तरतः कृत्वा तम् उवाच निशाचरम् ॥ अशिवेनातिवामोरूर् अजस्रं नेत्रवारिणा ॥ स्तनाव् अपतितौ बाला सहिताव् अभिवर्षती ॥ उवाच वाक्यं तं क्षुद्रं वैदेही पतिदेवता ॥ असकृद् वदतो वाक्यम् ईदृशं राक्षसेश्वर ॥ विषादयुक्तम् एतत् ते मया श्रुतम् अभाग्यया ॥ तद् भद्रसुख भद्रं ते मानसं विनिवर्त्यताम् ॥ परदारास्म्य् अलभ्या च सततं च पतिव्रता ॥ न चैवोपयिकी भार्या मानुषी कृपणा तव ॥ विवशां धर्षयित्वा च कां त्वं प्रीतिम् अवाप्स्यसि ॥ प्रजापतिसमो विप्रो ब्रह्मयोनिः पिता तव ॥ न च पालयसे धर्मं लोकपालसमः कथम् ॥ भ्रातरं राजराजानं महेश्वरसखं प्रभुम् ॥ धनेश्वरं व्यपदिशन् कथं त्व् इह न लज्जसे ॥ इत्य् उक्त्वा प्रारुदत् सीता कम्पयन्ती पयोधरौ ॥ शिरोधरां च तन्वङ्गी मुखं प्रच्छाद्य वाससा ॥ तस्या रुदत्या भामिन्या दीर्घा वेणी सुसंयता ॥ ददृशे स्वसिता स्निग्धा काली व्यालीव मूर्धनि ॥ity uktā tena vaidehī parivṛtya śubhānanā || tṛṇam antarataḥ kṛtvā tam uvāca niśācaram || aśivenātivāmorūr ajasraṃ netravāriṇā || stanāv apatitau bālā sahitāv abhivarṣatī || uvāca vākyaṃ taṃ kṣudraṃ vaidehī patidevatā || asakṛd vadato vākyam īdṛśaṃ rākṣaseśvara || viṣādayuktam etat te mayā śrutam abhāgyayā || tad bhadrasukha bhadraṃ te mānasaṃ vinivartyatām || paradārāsmy alabhyā ca satataṃ ca pativratā || na caivopayikī bhāryā mānuṣī kṛpaṇā tava || vivaśāṃ dharṣayitvā ca kāṃ tvaṃ prītim avāpsyasi || prajāpatisamo vipro brahmayoniḥ pitā tava || na ca pālayase dharmaṃ lokapālasamaḥ katham || bhrātaraṃ rājarājānaṃ maheśvarasakhaṃ prabhum || dhaneśvaraṃ vyapadiśan kathaṃ tv iha na lajjase || ity uktvā prārudat sītā kampayantī payodharau || śirodharāṃ ca tanvaṅgī mukhaṃ pracchādya vāsasā || tasyā rudatyā bhāminyā dīrghā veṇī susaṃyatā || dadṛśe svasitā snigdhā kālī vyālīva mūrdhani ||Сита отворачивается, кладет между собой и Раваной травинку, плачет, орошает грудь слезами и говорит этому низкому ракшасу: она уже много раз слышала его ядовитые слова; пусть он отвернет свой ум, потому что она чужая жена, недоступна и всегда верна мужу; человеческая жалкая женщина не подходит ему в жены, и какую радость он получит, насилуя беспомощную; его отец — брахман, равный Праджапати, но он не хранит дхарму и не стыдится называть братом Куберу, друга Махешвары; сказав это, она снова плачет и закрывает лицо одеждой.

Translation

Сита отвернулась, положила между собой и Раваной травинку и, орошая грудь непрерывными слезами, сказала низкому ночному страннику: «Ракшасский царь, я, несчастная, уже много раз слышала от тебя такие ядовитые слова. Отверни от этого свой ум. Я чужая жена, недоступная и всегда верная мужу. Человеческая жалкая женщина не подходит тебе в жены. Какую радость ты получишь, насилуя беспомощную? Твой отец - брахман, рожденный из Брахмы, равный Праджапати. Почему же ты не хранишь дхарму? И как ты не стыдишься называть братом царя царей, владыку богатства, друга Махешвары?» Сказав это, Сита заплакала, закрыв лицо одеждой».

Commentary

Травинка между ними - знак предельного отвержения. Сита говорит Раване не только как похитителю, но как тому, кто позорит высокий род отказом от дхармы.

Version

3cfe7e6d69e2 · published Jun 18, 2026, 7:33:40 AM UTC