मार्कण्डेय उवाच
ततस् तां भर्तृशोकार्तां दीनां मलिनवाससम् ॥
मणिशेषाभ्यलंकारां रुदतीं च पतिव्रताम् ॥
राक्षसीभिर् उपास्यन्तीं समासीनां शिलातले ॥
रावणः कामबाणार्तो ददर्शोपससर्प च ॥
देवदानवगन्धर्वयक्षकिंपुरुषैर् युधि ॥
अजितो ऽशोकवनिकां ययौ कन्दर्पमोहितः ॥
दिव्याम्बरधरः श्रीमान् सुमृष्टमणिकुण्डलः ॥
विचित्रमाल्यमुकुटो वसन्त इव मूर्तिमान् ॥
स कल्पवृक्षसदृशो यत्नाद् अपि विभूषितः ॥
श्मशानचैत्यद्रुमवद् भूषितो ऽपि भयंकरः ॥
स तस्यास् तनुमध्यायाः समीपे रजनीचरः ॥
ददृशे रोहिणीम् एत्य शनैश्चर इव ग्रहः ॥
स ताम् आमन्त्र्य सुश्रोणीं पुष्पकेतुशराहतः ॥
इदम् इत्य् अब्रवीद् बालां त्रस्तां रौहीम् इवाबलाम् ॥
mārkaṇḍeya uvāca
tatas tāṃ bhartṛśokārtāṃ dīnāṃ malinavāsasam ||
maṇiśeṣābhyalaṃkārāṃ rudatīṃ ca pativratām ||
rākṣasībhir upāsyantīṃ samāsīnāṃ śilātale ||
rāvaṇaḥ kāmabāṇārto dadarśopasasarpa ca ||
devadānavagandharvayakṣakiṃpuruṣair yudhi ||
ajito 'śokavanikāṃ yayau kandarpamohitaḥ ||
divyāmbaradharaḥ śrīmān sumṛṣṭamaṇikuṇḍalaḥ ||
vicitramālyamukuṭo vasanta iva mūrtimān ||
sa kalpavṛkṣasadṛśo yatnād api vibhūṣitaḥ ||
śmaśānacaityadrumavad bhūṣito 'pi bhayaṃkaraḥ ||
sa tasyās tanumadhyāyāḥ samīpe rajanīcaraḥ ||
dadṛśe rohiṇīm etya śanaiścara iva grahaḥ ||
sa tām āmantrya suśroṇīṃ puṣpaketuśarāhataḥ ||
idam ity abravīd bālāṃ trastāṃ rauhīm ivābalām ||
Rāvaṇa, struck by the arrows of Kāma, entered the Ashoka grove and saw Sītā: she grieved for her husband, wretched, in soiled garments, with a single ornament remaining, weeping, faithful to her husband, seated on a stone slab amid the rākṣasīs. He came in, clad in divine garments, with bright jeweled earrings, many-colored garlands, and a crown, as if spring itself had taken form — yet even adorned, he was terrible as a tree in a cremation ground. He drew near to slender-waisted Sītā as the somber planet Śani draws near to Rohiṇī.
a29625db2ddc · published Jul 16, 2026, 5:30:22 PM UTC
Available inRUENPage between verses with
Rāvaṇa's outward splendor cannot conceal his inner impurity. The poetic comparison to a cremation-ground tree shows that ornament without dharma only deepens the horror.