Mahabharata 3.264.61-73

Devanāgarī

स्वप्ना हि सुमहाघोरा दृष्टा मे ऽनिष्टदर्शनाः ॥
विनाशायास्य दुर्बुद्धेः पौलस्त्यकुलघातिनः ॥
दारुणो ह्य् एष दुष्टात्मा क्षुद्रकर्मा निशाचरः ॥
स्वभावाच् छीलदोषेण सर्वेषां भयवर्धनः ॥
स्पर्धते सर्वदेवैर् यः कालोपहतचेतनः ॥
मया विनाशलिङ्गानि स्वप्ने दृष्टानि तस्य वै ॥
तैलाभिषिक्तो विकचो मज्जन् पङ्के दशाननः ॥
असकृत् खरयुक्ते तु रथे नृत्यन्न् इव स्थितः ॥
कुम्भकर्णादयश् चेमे नग्नाः पतितमूर्धजाः ॥
कृष्यन्ते दक्षिणाम् आशां रक्तमाल्यानुलेपनाः ॥
श्वेतातपत्रः सोष्णीषः शुक्लमाल्यविभूषणः ॥
श्वेतपर्वतम् आरूढ एक एव विभीषणः ॥
सचिवाश् चास्य चत्वारः शुक्लमाल्यानुलेपनाः ॥
श्वेतपर्वतम् आरूढा मोक्ष्यन्ते ऽस्मान् महाभयात् ॥
रामस्यास्त्रेण पृथिवी परिक्षिप्ता ससागरा ॥
यशसा पृथिवीं कृत्स्नां पूरयिष्यति ते पतिः ॥
अस्थिसंचयम् आरूढो भुञ्जानो मधुपायसम् ॥
लक्ष्मणश् च मया दृष्टो निरीक्षन् सर्वतोदिशः ॥
रुदती रुधिरार्द्राङ्गी व्याघ्रेण परिरक्षिता ॥
असकृत् त्वं मया दृष्टा गच्छन्ती दिशम् उत्तराम् ॥
हर्षम् एष्यसि वैदेहि क्षिप्रं भर्तृसमन्विता ॥
राघवेण सह भ्रात्रा सीते त्वम् अचिराद् इव ॥
इति सा मृगशावाक्षी तच् छ्रुत्वा त्रिजटावचः ॥
बभूवाशावती बाला पुनर् भर्तृसमागमे ॥
यावद् अभ्यागता रौद्राः पिशाच्यस् ताः सुदारुणाः ॥
ददृशुस् तां त्रिजटया सहासीनां यथा पुरा ॥

Transliteration (IAST)

svapnā hi sumahāghorā dṛṣṭā me 'niṣṭadarśanāḥ ||
vināśāyāsya durbuddheḥ paulastyakulaghātinaḥ ||
dāruṇo hy eṣa duṣṭātmā kṣudrakarmā niśācaraḥ ||
svabhāvāc chīladoṣeṇa sarveṣāṃ bhayavardhanaḥ ||
spardhate sarvadevair yaḥ kālopahatacetanaḥ ||
mayā vināśaliṅgāni svapne dṛṣṭāni tasya vai ||
tailābhiṣikto vikaco majjan paṅke daśānanaḥ ||
asakṛt kharayukte tu rathe nṛtyann iva sthitaḥ ||
kumbhakarṇādayaś ceme nagnāḥ patitamūrdhajāḥ ||
kṛṣyante dakṣiṇām āśāṃ raktamālyānulepanāḥ ||
śvetātapatraḥ soṣṇīṣaḥ śuklamālyavibhūṣaṇaḥ ||
śvetaparvatam ārūḍha eka eva vibhīṣaṇaḥ ||
sacivāś cāsya catvāraḥ śuklamālyānulepanāḥ ||
śvetaparvatam ārūḍhā mokṣyante 'smān mahābhayāt ||
rāmasyāstreṇa pṛthivī parikṣiptā sasāgarā ||
yaśasā pṛthivīṃ kṛtsnāṃ pūrayiṣyati te patiḥ ||
asthisaṃcayam ārūḍho bhuñjāno madhupāyasam ||
lakṣmaṇaś ca mayā dṛṣṭo nirīkṣan sarvatodiśaḥ ||
rudatī rudhirārdrāṅgī vyāghreṇa parirakṣitā ||
asakṛt tvaṃ mayā dṛṣṭā gacchantī diśam uttarām ||
harṣam eṣyasi vaidehi kṣipraṃ bhartṛsamanvitā ||
rāghaveṇa saha bhrātrā sīte tvam acirād iva ||
iti sā mṛgaśāvākṣī tac chrutvā trijaṭāvacaḥ ||
babhūvāśāvatī bālā punar bhartṛsamāgame ||
yāvad abhyāgatā raudrāḥ piśācyas tāḥ sudāruṇāḥ ||
dadṛśus tāṃ trijaṭayā sahāsīnāṃ yathā purā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

स्वप्ना हि सुमहाघोरा दृष्टा मे ऽनिष्टदर्शनाः ॥ विनाशायास्य दुर्बुद्धेः पौलस्त्यकुलघातिनः ॥ दारुणो ह्य् एष दुष्टात्मा क्षुद्रकर्मा निशाचरः ॥ स्वभावाच् छीलदोषेण सर्वेषां भयवर्धनः ॥ स्पर्धते सर्वदेवैर् यः कालोपहतचेतनः ॥ मया विनाशलिङ्गानि स्वप्ने दृष्टानि तस्य वै ॥ तैलाभिषिक्तो विकचो मज्जन् पङ्के दशाननः ॥ असकृत् खरयुक्ते तु रथे नृत्यन्न् इव स्थितः ॥ कुम्भकर्णादयश् चेमे नग्नाः पतितमूर्धजाः ॥ कृष्यन्ते दक्षिणाम् आशां रक्तमाल्यानुलेपनाः ॥ श्वेतातपत्रः सोष्णीषः शुक्लमाल्यविभूषणः ॥ श्वेतपर्वतम् आरूढ एक एव विभीषणः ॥ सचिवाश् चास्य चत्वारः शुक्लमाल्यानुलेपनाः ॥ श्वेतपर्वतम् आरूढा मोक्ष्यन्ते ऽस्मान् महाभयात् ॥ रामस्यास्त्रेण पृथिवी परिक्षिप्ता ससागरा ॥ यशसा पृथिवीं कृत्स्नां पूरयिष्यति ते पतिः ॥ अस्थिसंचयम् आरूढो भुञ्जानो मधुपायसम् ॥ लक्ष्मणश् च मया दृष्टो निरीक्षन् सर्वतोदिशः ॥ रुदती रुधिरार्द्राङ्गी व्याघ्रेण परिरक्षिता ॥ असकृत् त्वं मया दृष्टा गच्छन्ती दिशम् उत्तराम् ॥ हर्षम् एष्यसि वैदेहि क्षिप्रं भर्तृसमन्विता ॥ राघवेण सह भ्रात्रा सीते त्वम् अचिराद् इव ॥ इति सा मृगशावाक्षी तच् छ्रुत्वा त्रिजटावचः ॥ बभूवाशावती बाला पुनर् भर्तृसमागमे ॥ यावद् अभ्यागता रौद्राः पिशाच्यस् ताः सुदारुणाः ॥ ददृशुस् तां त्रिजटया सहासीनां यथा पुरा ॥svapnā hi sumahāghorā dṛṣṭā me 'niṣṭadarśanāḥ || vināśāyāsya durbuddheḥ paulastyakulaghātinaḥ || dāruṇo hy eṣa duṣṭātmā kṣudrakarmā niśācaraḥ || svabhāvāc chīladoṣeṇa sarveṣāṃ bhayavardhanaḥ || spardhate sarvadevair yaḥ kālopahatacetanaḥ || mayā vināśaliṅgāni svapne dṛṣṭāni tasya vai || tailābhiṣikto vikaco majjan paṅke daśānanaḥ || asakṛt kharayukte tu rathe nṛtyann iva sthitaḥ || kumbhakarṇādayaś ceme nagnāḥ patitamūrdhajāḥ || kṛṣyante dakṣiṇām āśāṃ raktamālyānulepanāḥ || śvetātapatraḥ soṣṇīṣaḥ śuklamālyavibhūṣaṇaḥ || śvetaparvatam ārūḍha eka eva vibhīṣaṇaḥ || sacivāś cāsya catvāraḥ śuklamālyānulepanāḥ || śvetaparvatam ārūḍhā mokṣyante 'smān mahābhayāt || rāmasyāstreṇa pṛthivī parikṣiptā sasāgarā || yaśasā pṛthivīṃ kṛtsnāṃ pūrayiṣyati te patiḥ || asthisaṃcayam ārūḍho bhuñjāno madhupāyasam || lakṣmaṇaś ca mayā dṛṣṭo nirīkṣan sarvatodiśaḥ || rudatī rudhirārdrāṅgī vyāghreṇa parirakṣitā || asakṛt tvaṃ mayā dṛṣṭā gacchantī diśam uttarām || harṣam eṣyasi vaidehi kṣipraṃ bhartṛsamanvitā || rāghaveṇa saha bhrātrā sīte tvam acirād iva || iti sā mṛgaśāvākṣī tac chrutvā trijaṭāvacaḥ || babhūvāśāvatī bālā punar bhartṛsamāgame || yāvad abhyāgatā raudrāḥ piśācyas tāḥ sudāruṇāḥ || dadṛśus tāṃ trijaṭayā sahāsīnāṃ yathā purā ||Ракшаси уходят сообщить Раване, а Триджата остается; она от имени мудрого ракшаса Авиндхьи утешает Ситу, говорит, что Рама и Лакшмана живы и Рама ради нее заключил союз с Сугривой; бояться Раваны не надо, потому что проклятие Налакубары не позволяет ему коснуться нежелающей женщины; Триджата видела сон о гибели Раваны и выживании Вибхишаны; Сита обретает надежду, и вернувшиеся ракшаси видят ее сидящей с Триджатой, как прежде.

Translation

Ракшаси ушли сообщить Раване, а Триджата осталась. От имени мудрого ракшаса Авиндхьи она утешила Ситу: Рама и Лакшмана живы; ради нее Рама заключил союз с Сугривой. Бояться Раваны не нужно, потому что проклятие Налакубары не позволяет ему приблизиться к женщине против ее воли. Триджата также видела сон о гибели Раваны и спасении Вибхишаны. Сита обрела надежду. Когда ракшаси вернулись, они увидели ее сидящей с Триджатой, как прежде».

Commentary

Надежда приходит к Сите даже из дома врага. В мире Раваны остаются голоса, которые признают правду, и через них дхарма уже подтачивает Ланку изнутри.

Version

6a5ae8854b37 · published Jun 18, 2026, 7:33:40 AM UTC