Mahabharata 3.264.12-23

Devanāgarī

तद् वासो दर्शयाम् आसुस् तस्य कार्ये निवेदिते ॥
वानराणां तु यत् सीता ह्रियमाणाभ्यवासृजत् ॥
तत् प्रत्ययकरं लब्ध्वा सुग्रीवं प्लवगाधिपम् ॥
पृथिव्यां वानरैश्वर्ये स्वयं रामो ऽभ्यषेचयत् ॥
प्रतिजज्ञे च काकुत्स्थः समरे वालिनो वधम् ॥
सुग्रीवश् चापि वैदेह्याः पुनर् आनयनं नृप ॥
इत्य् उक्त्वा समयं कृत्वा विश्वास्य च परस्परम् ॥
अभ्येत्य सर्वे किष्किन्धां तस्थुर् युद्धाभिकाङ्क्षिणः ॥
सुग्रीवः प्राप्य किष्किन्धां ननादौघनिभस्वनः ॥
नास्य तन् ममृषे वाली तं तारा प्रत्यषेधयत् ॥
यथा नदति सुग्रीवो बलवान् एष वानरः ॥
मन्ये चाश्रयवान् प्राप्तो न त्वं निर्गन्तुम् अर्हसि ॥
हेममाली ततो वाली तारां ताराधिपाननाम् ॥
प्रोवाच वचनं वाग्मी तां वानरपतिः पतिः ॥
सर्वभूतरुतज्ञा त्वं पश्य बुद्ध्या समन्विता ॥
केनापाश्रयवान् प्राप्तो ममैष भ्रातृगन्धिकः ॥
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु तारा ताराधिपप्रभा ॥
पतिम् इत्य् अब्रवीत् प्राज्ञा शृणु सर्वं कपीश्वर ॥
हृतदारो महासत्त्वो रामो दशरथात्मजः ॥
तुल्यारिमित्रतां प्राप्तः सुग्रीवेण धनुर्धरः ॥
भ्राता चास्य महाबाहुः सौमित्रिर् अपराजितः ॥
लक्ष्मणो नाम मेधावी स्थितः कार्यार्थसिद्धये ॥
मैन्दश् च द्विविदश् चैव हनूमांश् चानिलात्मजः ॥
जाम्बवान् ऋक्षराजश् च सुग्रीवसचिवाः स्थिताः ॥

Transliteration (IAST)

tad vāso darśayām āsus tasya kārye nivedite ||
vānarāṇāṃ tu yat sītā hriyamāṇābhyavāsṛjat ||
tat pratyayakaraṃ labdhvā sugrīvaṃ plavagādhipam ||
pṛthivyāṃ vānaraiśvarye svayaṃ rāmo 'bhyaṣecayat ||
pratijajñe ca kākutsthaḥ samare vālino vadham ||
sugrīvaś cāpi vaidehyāḥ punar ānayanaṃ nṛpa ||
ity uktvā samayaṃ kṛtvā viśvāsya ca parasparam ||
abhyetya sarve kiṣkindhāṃ tasthur yuddhābhikāṅkṣiṇaḥ ||
sugrīvaḥ prāpya kiṣkindhāṃ nanādaughanibhasvanaḥ ||
nāsya tan mamṛṣe vālī taṃ tārā pratyaṣedhayat ||
yathā nadati sugrīvo balavān eṣa vānaraḥ ||
manye cāśrayavān prāpto na tvaṃ nirgantum arhasi ||
hemamālī tato vālī tārāṃ tārādhipānanām ||
provāca vacanaṃ vāgmī tāṃ vānarapatiḥ patiḥ ||
sarvabhūtarutajñā tvaṃ paśya buddhyā samanvitā ||
kenāpāśrayavān prāpto mamaiṣa bhrātṛgandhikaḥ ||
cintayitvā muhūrtaṃ tu tārā tārādhipaprabhā ||
patim ity abravīt prājñā śṛṇu sarvaṃ kapīśvara ||
hṛtadāro mahāsattvo rāmo daśarathātmajaḥ ||
tulyārimitratāṃ prāptaḥ sugrīveṇa dhanurdharaḥ ||
bhrātā cāsya mahābāhuḥ saumitrir aparājitaḥ ||
lakṣmaṇo nāma medhāvī sthitaḥ kāryārthasiddhaye ||
maindaś ca dvividaś caiva hanūmāṃś cānilātmajaḥ ||
jāmbavān ṛkṣarājaś ca sugrīvasacivāḥ sthitāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तद् वासो दर्शयाम् आसुस् तस्य कार्ये निवेदिते ॥ वानराणां तु यत् सीता ह्रियमाणाभ्यवासृजत् ॥ तत् प्रत्ययकरं लब्ध्वा सुग्रीवं प्लवगाधिपम् ॥ पृथिव्यां वानरैश्वर्ये स्वयं रामो ऽभ्यषेचयत् ॥ प्रतिजज्ञे च काकुत्स्थः समरे वालिनो वधम् ॥ सुग्रीवश् चापि वैदेह्याः पुनर् आनयनं नृप ॥ इत्य् उक्त्वा समयं कृत्वा विश्वास्य च परस्परम् ॥ अभ्येत्य सर्वे किष्किन्धां तस्थुर् युद्धाभिकाङ्क्षिणः ॥ सुग्रीवः प्राप्य किष्किन्धां ननादौघनिभस्वनः ॥ नास्य तन् ममृषे वाली तं तारा प्रत्यषेधयत् ॥ यथा नदति सुग्रीवो बलवान् एष वानरः ॥ मन्ये चाश्रयवान् प्राप्तो न त्वं निर्गन्तुम् अर्हसि ॥ हेममाली ततो वाली तारां ताराधिपाननाम् ॥ प्रोवाच वचनं वाग्मी तां वानरपतिः पतिः ॥ सर्वभूतरुतज्ञा त्वं पश्य बुद्ध्या समन्विता ॥ केनापाश्रयवान् प्राप्तो ममैष भ्रातृगन्धिकः ॥ चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु तारा ताराधिपप्रभा ॥ पतिम् इत्य् अब्रवीत् प्राज्ञा शृणु सर्वं कपीश्वर ॥ हृतदारो महासत्त्वो रामो दशरथात्मजः ॥ तुल्यारिमित्रतां प्राप्तः सुग्रीवेण धनुर्धरः ॥ भ्राता चास्य महाबाहुः सौमित्रिर् अपराजितः ॥ लक्ष्मणो नाम मेधावी स्थितः कार्यार्थसिद्धये ॥ मैन्दश् च द्विविदश् चैव हनूमांश् चानिलात्मजः ॥ जाम्बवान् ऋक्षराजश् च सुग्रीवसचिवाः स्थिताः ॥tad vāso darśayām āsus tasya kārye nivedite || vānarāṇāṃ tu yat sītā hriyamāṇābhyavāsṛjat || tat pratyayakaraṃ labdhvā sugrīvaṃ plavagādhipam || pṛthivyāṃ vānaraiśvarye svayaṃ rāmo 'bhyaṣecayat || pratijajñe ca kākutsthaḥ samare vālino vadham || sugrīvaś cāpi vaidehyāḥ punar ānayanaṃ nṛpa || ity uktvā samayaṃ kṛtvā viśvāsya ca parasparam || abhyetya sarve kiṣkindhāṃ tasthur yuddhābhikāṅkṣiṇaḥ || sugrīvaḥ prāpya kiṣkindhāṃ nanādaughanibhasvanaḥ || nāsya tan mamṛṣe vālī taṃ tārā pratyaṣedhayat || yathā nadati sugrīvo balavān eṣa vānaraḥ || manye cāśrayavān prāpto na tvaṃ nirgantum arhasi || hemamālī tato vālī tārāṃ tārādhipānanām || provāca vacanaṃ vāgmī tāṃ vānarapatiḥ patiḥ || sarvabhūtarutajñā tvaṃ paśya buddhyā samanvitā || kenāpāśrayavān prāpto mamaiṣa bhrātṛgandhikaḥ || cintayitvā muhūrtaṃ tu tārā tārādhipaprabhā || patim ity abravīt prājñā śṛṇu sarvaṃ kapīśvara || hṛtadāro mahāsattvo rāmo daśarathātmajaḥ || tulyārimitratāṃ prāptaḥ sugrīveṇa dhanurdharaḥ || bhrātā cāsya mahābāhuḥ saumitrir aparājitaḥ || lakṣmaṇo nāma medhāvī sthitaḥ kāryārthasiddhaye || maindaś ca dvividaś caiva hanūmāṃś cānilātmajaḥ || jāmbavān ṛkṣarājaś ca sugrīvasacivāḥ sthitāḥ ||На Ришьямуке Рама видит пять ванаров; Сугрива посылает Ханумана узнать, кто пришел; Хануман возвращается, приводит Раму к Сугриве, и они заключают дружбу у огня; ванары показывают украшение и одежду, брошенные Ситой; Рама узнает их и плачет; он обещает убить Вали, а Сугрива обещает вернуть Ситу.

Translation

На Ришьямуке Рама увидел пять ванаров. Сугрива послал Ханумана узнать, кто пришел. Хануман вернулся, привел Раму к Сугриве, и они заключили дружбу у огня. Ванары показали украшение и одежду, брошенные Ситой. Рама узнал их и заплакал. Он обещал убить Вали, а Сугрива пообещал вернуть Ситу».

Commentary

Союз рождается у огня и скрепляется взаимным долгом. Рама принимает нужду Сугривы, а Сугрива принимает поиск Ситы: так личная боль становится общим служением.

Version

d0f435f59893 · published Jun 18, 2026, 7:33:40 AM UTC