Mahabharata 3.267.33-44

Devanāgarī

सागरस् तु ततः स्वप्ने दर्शयाम् आस राघवम् ॥
देवो नदनदीभर्ता श्रीमान् यादोगणैर् वृतः ॥
कौसल्यामातर् इत्य् एवम् आभाष्य मधुरं वचः ॥
इदम् इत्य् आह रत्नानाम् आकरैः शतशो वृतः ॥
ब्रूहि किं ते करोम्य् अत्र साहाय्यं पुरुषर्षभ ॥
इक्ष्वाकुर् अस्मि ते ज्ञातिर् इति रामस् तम् अब्रवीत् ॥
मार्गम् इच्छामि सैन्यस्य दत्तं नदनदीपते ॥
येन गत्वा दशग्रीवं हन्यां पौलस्त्यपांसनम् ॥
यद्य् एवं याचतो मार्गं न प्रदास्यति मे भवान् ॥
शरैस् त्वां शोषयिष्यामि दिव्यास्त्रप्रतिमन्त्रितैः ॥
इत्य् एवं ब्रुवतः श्रुत्वा रामस्य वरुणालयः ॥
उवाच व्यथितो वाक्यम् इति बद्धाञ्जलिः स्थितः ॥
नेच्छामि प्रतिघातं ते नास्मि विघ्नकरस् तव ॥
शृणु चेदं वचो राम श्रुत्वा कर्तव्यम् आचर ॥
यदि दास्यामि ते मार्गं सैन्यस्य व्रजतो ऽऽज्ञया ॥
अन्ये ऽप्य् आज्ञापयिष्यन्ति माम् एवं धनुषो बलात् ॥
अस्ति त्व् अत्र नलो नाम वानरः शिल्पिसंमतः ॥
त्वष्टुर् देवस्य तनयो बलवान् विश्वकर्मणः ॥
स यत् काष्ठं तृणं वापि शिलां वा क्षेप्स्यते मयि ॥
सर्वं तद् धारयिष्यामि स ते सेतुर् भविष्यति ॥
इत्य् उक्त्वान्तर्हिते तस्मिन् रामो नलम् उवाच ह ॥
कुरु सेतुं समुद्रे त्वं शक्तो ह्य् असि मतो मम ॥
तेनोपायेन काकुत्स्थः सेतुबन्धम् अकारयत् ॥
दशयोजनविस्तारम् आयतं शतयोजनम् ॥

Transliteration (IAST)

sāgaras tu tataḥ svapne darśayām āsa rāghavam ||
devo nadanadībhartā śrīmān yādogaṇair vṛtaḥ ||
kausalyāmātar ity evam ābhāṣya madhuraṃ vacaḥ ||
idam ity āha ratnānām ākaraiḥ śataśo vṛtaḥ ||
brūhi kiṃ te karomy atra sāhāyyaṃ puruṣarṣabha ||
ikṣvākur asmi te jñātir iti rāmas tam abravīt ||
mārgam icchāmi sainyasya dattaṃ nadanadīpate ||
yena gatvā daśagrīvaṃ hanyāṃ paulastyapāṃsanam ||
yady evaṃ yācato mārgaṃ na pradāsyati me bhavān ||
śarais tvāṃ śoṣayiṣyāmi divyāstrapratimantritaiḥ ||
ity evaṃ bruvataḥ śrutvā rāmasya varuṇālayaḥ ||
uvāca vyathito vākyam iti baddhāñjaliḥ sthitaḥ ||
necchāmi pratighātaṃ te nāsmi vighnakaras tava ||
śṛṇu cedaṃ vaco rāma śrutvā kartavyam ācara ||
yadi dāsyāmi te mārgaṃ sainyasya vrajato ''jñayā ||
anye 'py ājñāpayiṣyanti mām evaṃ dhanuṣo balāt ||
asti tv atra nalo nāma vānaraḥ śilpisaṃmataḥ ||
tvaṣṭur devasya tanayo balavān viśvakarmaṇaḥ ||
sa yat kāṣṭhaṃ tṛṇaṃ vāpi śilāṃ vā kṣepsyate mayi ||
sarvaṃ tad dhārayiṣyāmi sa te setur bhaviṣyati ||
ity uktvāntarhite tasmin rāmo nalam uvāca ha ||
kuru setuṃ samudre tvaṃ śakto hy asi mato mama ||
tenopāyena kākutsthaḥ setubandham akārayat ||
daśayojanavistāram āyataṃ śatayojanam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

सागरस् तु ततः स्वप्ने दर्शयाम् आस राघवम् ॥ देवो नदनदीभर्ता श्रीमान् यादोगणैर् वृतः ॥ कौसल्यामातर् इत्य् एवम् आभाष्य मधुरं वचः ॥ इदम् इत्य् आह रत्नानाम् आकरैः शतशो वृतः ॥ ब्रूहि किं ते करोम्य् अत्र साहाय्यं पुरुषर्षभ ॥ इक्ष्वाकुर् अस्मि ते ज्ञातिर् इति रामस् तम् अब्रवीत् ॥ मार्गम् इच्छामि सैन्यस्य दत्तं नदनदीपते ॥ येन गत्वा दशग्रीवं हन्यां पौलस्त्यपांसनम् ॥ यद्य् एवं याचतो मार्गं न प्रदास्यति मे भवान् ॥ शरैस् त्वां शोषयिष्यामि दिव्यास्त्रप्रतिमन्त्रितैः ॥ इत्य् एवं ब्रुवतः श्रुत्वा रामस्य वरुणालयः ॥ उवाच व्यथितो वाक्यम् इति बद्धाञ्जलिः स्थितः ॥ नेच्छामि प्रतिघातं ते नास्मि विघ्नकरस् तव ॥ शृणु चेदं वचो राम श्रुत्वा कर्तव्यम् आचर ॥ यदि दास्यामि ते मार्गं सैन्यस्य व्रजतो ऽऽज्ञया ॥ अन्ये ऽप्य् आज्ञापयिष्यन्ति माम् एवं धनुषो बलात् ॥ अस्ति त्व् अत्र नलो नाम वानरः शिल्पिसंमतः ॥ त्वष्टुर् देवस्य तनयो बलवान् विश्वकर्मणः ॥ स यत् काष्ठं तृणं वापि शिलां वा क्षेप्स्यते मयि ॥ सर्वं तद् धारयिष्यामि स ते सेतुर् भविष्यति ॥ इत्य् उक्त्वान्तर्हिते तस्मिन् रामो नलम् उवाच ह ॥ कुरु सेतुं समुद्रे त्वं शक्तो ह्य् असि मतो मम ॥ तेनोपायेन काकुत्स्थः सेतुबन्धम् अकारयत् ॥ दशयोजनविस्तारम् आयतं शतयोजनम् ॥sāgaras tu tataḥ svapne darśayām āsa rāghavam || devo nadanadībhartā śrīmān yādogaṇair vṛtaḥ || kausalyāmātar ity evam ābhāṣya madhuraṃ vacaḥ || idam ity āha ratnānām ākaraiḥ śataśo vṛtaḥ || brūhi kiṃ te karomy atra sāhāyyaṃ puruṣarṣabha || ikṣvākur asmi te jñātir iti rāmas tam abravīt || mārgam icchāmi sainyasya dattaṃ nadanadīpate || yena gatvā daśagrīvaṃ hanyāṃ paulastyapāṃsanam || yady evaṃ yācato mārgaṃ na pradāsyati me bhavān || śarais tvāṃ śoṣayiṣyāmi divyāstrapratimantritaiḥ || ity evaṃ bruvataḥ śrutvā rāmasya varuṇālayaḥ || uvāca vyathito vākyam iti baddhāñjaliḥ sthitaḥ || necchāmi pratighātaṃ te nāsmi vighnakaras tava || śṛṇu cedaṃ vaco rāma śrutvā kartavyam ācara || yadi dāsyāmi te mārgaṃ sainyasya vrajato ''jñayā || anye 'py ājñāpayiṣyanti mām evaṃ dhanuṣo balāt || asti tv atra nalo nāma vānaraḥ śilpisaṃmataḥ || tvaṣṭur devasya tanayo balavān viśvakarmaṇaḥ || sa yat kāṣṭhaṃ tṛṇaṃ vāpi śilāṃ vā kṣepsyate mayi || sarvaṃ tad dhārayiṣyāmi sa te setur bhaviṣyati || ity uktvāntarhite tasmin rāmo nalam uvāca ha || kuru setuṃ samudre tvaṃ śakto hy asi mato mama || tenopāyena kākutsthaḥ setubandham akārayat || daśayojanavistāram āyataṃ śatayojanam ||Вибхишана приходит к Раме с четырьмя советниками; Сугрива подозревает шпиона, но Рама, оценив его поведение, приветствует его, почитает и помазывает царем всех ракшасов; он делает его советником и другом Лакшманы; перейдя океан по мосту с войском за месяц, Рама достигает рощ Ланки, и ванары ломают деревья; Вибхишана ловит шпионов Шуку и Сарану, пришедших в образе ванаров; Рама показывает им войско, отпускает их и разбивает стан в роще.

Translation

Вибхишана пришел к Раме с четырьмя советниками. Сугрива подозревал шпиона, но Рама, оценив его поведение, принял его, почтил и помазал царем всех ракшасов. Он сделал Вибхишану советником и другом Лакшманы. Перейдя океан по мосту с войском за месяц, Рама достиг рощ Ланки, и ванары стали ломать деревья. Вибхишана поймал шпионов Шуку и Сарану, пришедших в образе ванаров. Рама показал им войско, отпустил их и разбил стан в роще».

Commentary

Принятие Вибхишаны раскрывает природу Рамы: прибежище дается тому, кто отвернулся от адхармы, даже если он приходит из вражеского рода.

Version

f6d4f56fadf4 · published Jun 18, 2026, 7:33:40 AM UTC