Mahabharata 3.268.7-22

Devanāgarī

अङ्गदस् त्व् अथ लङ्काया द्वारदेशम् उपागतः ॥
विदितो राक्षसेन्द्रस्य प्रविवेश गतव्यथः ॥
मध्ये राक्षसकोटीनां बह्वीनां सुमहाबलः ॥
शुशुभे मेघमालाभिर् आदित्य इव संवृतः ॥
स समासाद्य पौलस्त्यम् अमात्यैर् अभिसंवृतम् ॥
रामसंदेशम् आमन्त्र्य वाग्मी वक्तुं प्रचक्रमे ॥
आह त्वां राघवो राजन् कोसलेन्द्रो महायशाः ॥
प्राप्तकालम् इदं वाक्यं तद् आदत्स्व कुरुष्व च ॥
अकृतात्मानम् आसाद्य राजानम् अनये रतम् ॥
विनश्यन्त्य् अनयाविष्टा देशाश् च नगराणि च ॥
त्वयैकेनापराद्धं मे सीताम् आहरता बलात् ॥
वधायानपराद्धानाम् अन्येषां तद् भविष्यति ॥
ये त्वया बलदर्पाभ्याम् आविष्टेन वनेचराः ॥
ऋषयो हिंसिताः पूर्वं देवाश् चाप्य् अवमानिताः ॥
राजर्षयश् च निहता रुदन्त्यश् चाहृताः स्त्रियः ॥
तद् इदं समनुप्राप्तं फलं तस्यानयस्य ते ॥
हन्तास्मि त्वां सहामात्यं युध्यस्व पुरुषो भव ॥
पश्य मे धनुषो वीर्यं मानुषस्य निशाचर ॥
मुच्यतां जानकी सीता न मे मोक्ष्यसि कर्हि चित् ॥
अराक्षसम् इमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः ॥
इति तस्य ब्रुवाणस्य दूतस्य परुषं वचः ॥
श्रुत्वा न ममृषे राजा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥
इङ्गितज्ञास् ततो भर्तुश् चत्वारो रजनीचराः ॥
चतुर्ष्व् अङ्गेषु जगृहुः शार्दूलम् इव पक्षिणः ॥
तांस् तथाङ्गेषु संसक्तान् अङ्गदो रजनीचरान् ॥
आदायैव खम् उत्पत्य प्रासादतलम् आविशत् ॥
वेगेनोत्पततस् तस्य पेतुस् ते रजनीचराः ॥
भुवि संभिन्नहृदयाः प्रहारपरिपीडिताः ॥
स मुक्तो हर्म्यशिखरात् तस्मात् पुनर् अवापतत् ॥
लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां स्वबलस्य समीपतः ॥
कोसलेन्द्रम् अथाभ्येत्य सर्वम् आवेद्य चाङ्गदः ॥
विशश्राम स तेजस्वी राघवेणाभिनन्दितः ॥

Transliteration (IAST)

aṅgadas tv atha laṅkāyā dvāradeśam upāgataḥ ||
vidito rākṣasendrasya praviveśa gatavyathaḥ ||
madhye rākṣasakoṭīnāṃ bahvīnāṃ sumahābalaḥ ||
śuśubhe meghamālābhir āditya iva saṃvṛtaḥ ||
sa samāsādya paulastyam amātyair abhisaṃvṛtam ||
rāmasaṃdeśam āmantrya vāgmī vaktuṃ pracakrame ||
āha tvāṃ rāghavo rājan kosalendro mahāyaśāḥ ||
prāptakālam idaṃ vākyaṃ tad ādatsva kuruṣva ca ||
akṛtātmānam āsādya rājānam anaye ratam ||
vinaśyanty anayāviṣṭā deśāś ca nagarāṇi ca ||
tvayaikenāparāddhaṃ me sītām āharatā balāt ||
vadhāyānaparāddhānām anyeṣāṃ tad bhaviṣyati ||
ye tvayā baladarpābhyām āviṣṭena vanecarāḥ ||
ṛṣayo hiṃsitāḥ pūrvaṃ devāś cāpy avamānitāḥ ||
rājarṣayaś ca nihatā rudantyaś cāhṛtāḥ striyaḥ ||
tad idaṃ samanuprāptaṃ phalaṃ tasyānayasya te ||
hantāsmi tvāṃ sahāmātyaṃ yudhyasva puruṣo bhava ||
paśya me dhanuṣo vīryaṃ mānuṣasya niśācara ||
mucyatāṃ jānakī sītā na me mokṣyasi karhi cit ||
arākṣasam imaṃ lokaṃ kartāsmi niśitaiḥ śaraiḥ ||
iti tasya bruvāṇasya dūtasya paruṣaṃ vacaḥ ||
śrutvā na mamṛṣe rājā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ ||
iṅgitajñās tato bhartuś catvāro rajanīcarāḥ ||
caturṣv aṅgeṣu jagṛhuḥ śārdūlam iva pakṣiṇaḥ ||
tāṃs tathāṅgeṣu saṃsaktān aṅgado rajanīcarān ||
ādāyaiva kham utpatya prāsādatalam āviśat ||
vegenotpatatas tasya petus te rajanīcarāḥ ||
bhuvi saṃbhinnahṛdayāḥ prahāraparipīḍitāḥ ||
sa mukto harmyaśikharāt tasmāt punar avāpatat ||
laṅghayitvā purīṃ laṅkāṃ svabalasya samīpataḥ ||
kosalendram athābhyetya sarvam āvedya cāṅgadaḥ ||
viśaśrāma sa tejasvī rāghaveṇābhinanditaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अङ्गदस् त्व् अथ लङ्काया द्वारदेशम् उपागतः ॥ विदितो राक्षसेन्द्रस्य प्रविवेश गतव्यथः ॥ मध्ये राक्षसकोटीनां बह्वीनां सुमहाबलः ॥ शुशुभे मेघमालाभिर् आदित्य इव संवृतः ॥ स समासाद्य पौलस्त्यम् अमात्यैर् अभिसंवृतम् ॥ रामसंदेशम् आमन्त्र्य वाग्मी वक्तुं प्रचक्रमे ॥ आह त्वां राघवो राजन् कोसलेन्द्रो महायशाः ॥ प्राप्तकालम् इदं वाक्यं तद् आदत्स्व कुरुष्व च ॥ अकृतात्मानम् आसाद्य राजानम् अनये रतम् ॥ विनश्यन्त्य् अनयाविष्टा देशाश् च नगराणि च ॥ त्वयैकेनापराद्धं मे सीताम् आहरता बलात् ॥ वधायानपराद्धानाम् अन्येषां तद् भविष्यति ॥ ये त्वया बलदर्पाभ्याम् आविष्टेन वनेचराः ॥ ऋषयो हिंसिताः पूर्वं देवाश् चाप्य् अवमानिताः ॥ राजर्षयश् च निहता रुदन्त्यश् चाहृताः स्त्रियः ॥ तद् इदं समनुप्राप्तं फलं तस्यानयस्य ते ॥ हन्तास्मि त्वां सहामात्यं युध्यस्व पुरुषो भव ॥ पश्य मे धनुषो वीर्यं मानुषस्य निशाचर ॥ मुच्यतां जानकी सीता न मे मोक्ष्यसि कर्हि चित् ॥ अराक्षसम् इमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः ॥ इति तस्य ब्रुवाणस्य दूतस्य परुषं वचः ॥ श्रुत्वा न ममृषे राजा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ इङ्गितज्ञास् ततो भर्तुश् चत्वारो रजनीचराः ॥ चतुर्ष्व् अङ्गेषु जगृहुः शार्दूलम् इव पक्षिणः ॥ तांस् तथाङ्गेषु संसक्तान् अङ्गदो रजनीचरान् ॥ आदायैव खम् उत्पत्य प्रासादतलम् आविशत् ॥ वेगेनोत्पततस् तस्य पेतुस् ते रजनीचराः ॥ भुवि संभिन्नहृदयाः प्रहारपरिपीडिताः ॥ स मुक्तो हर्म्यशिखरात् तस्मात् पुनर् अवापतत् ॥ लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां स्वबलस्य समीपतः ॥ कोसलेन्द्रम् अथाभ्येत्य सर्वम् आवेद्य चाङ्गदः ॥ विशश्राम स तेजस्वी राघवेणाभिनन्दितः ॥aṅgadas tv atha laṅkāyā dvāradeśam upāgataḥ || vidito rākṣasendrasya praviveśa gatavyathaḥ || madhye rākṣasakoṭīnāṃ bahvīnāṃ sumahābalaḥ || śuśubhe meghamālābhir āditya iva saṃvṛtaḥ || sa samāsādya paulastyam amātyair abhisaṃvṛtam || rāmasaṃdeśam āmantrya vāgmī vaktuṃ pracakrame || āha tvāṃ rāghavo rājan kosalendro mahāyaśāḥ || prāptakālam idaṃ vākyaṃ tad ādatsva kuruṣva ca || akṛtātmānam āsādya rājānam anaye ratam || vinaśyanty anayāviṣṭā deśāś ca nagarāṇi ca || tvayaikenāparāddhaṃ me sītām āharatā balāt || vadhāyānaparāddhānām anyeṣāṃ tad bhaviṣyati || ye tvayā baladarpābhyām āviṣṭena vanecarāḥ || ṛṣayo hiṃsitāḥ pūrvaṃ devāś cāpy avamānitāḥ || rājarṣayaś ca nihatā rudantyaś cāhṛtāḥ striyaḥ || tad idaṃ samanuprāptaṃ phalaṃ tasyānayasya te || hantāsmi tvāṃ sahāmātyaṃ yudhyasva puruṣo bhava || paśya me dhanuṣo vīryaṃ mānuṣasya niśācara || mucyatāṃ jānakī sītā na me mokṣyasi karhi cit || arākṣasam imaṃ lokaṃ kartāsmi niśitaiḥ śaraiḥ || iti tasya bruvāṇasya dūtasya paruṣaṃ vacaḥ || śrutvā na mamṛṣe rājā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || iṅgitajñās tato bhartuś catvāro rajanīcarāḥ || caturṣv aṅgeṣu jagṛhuḥ śārdūlam iva pakṣiṇaḥ || tāṃs tathāṅgeṣu saṃsaktān aṅgado rajanīcarān || ādāyaiva kham utpatya prāsādatalam āviśat || vegenotpatatas tasya petus te rajanīcarāḥ || bhuvi saṃbhinnahṛdayāḥ prahāraparipīḍitāḥ || sa mukto harmyaśikharāt tasmāt punar avāpatat || laṅghayitvā purīṃ laṅkāṃ svabalasya samīpataḥ || kosalendram athābhyetya sarvam āvedya cāṅgadaḥ || viśaśrāma sa tejasvī rāghaveṇābhinanditaḥ ||Ангада бесстрашно входит в Ланку и сияет среди множества ракшасов как солнце среди облаков; он подходит к Раване в окружении министров и передает послание Рамы: дурной царь губит страны и города; Равана виновен в насильственном похищении Ситы, а из-за этого погибнут и другие невиновные; прежнее насилие над риши, богами, царственными риши и похищенными женщинами принесло плод; Рама велит Раване сражаться как муж, освободить Джанаки и говорит, что острыми стрелами сделает мир свободным от ракшасов; Равана не терпит речи посла и знаками велит четырем ракшасам схватить Ангаду; Ангада поднимается в небо вместе с ними, вскакивает на дворец, сбрасывает их насмерть, перескакивает через Ланку, возвращается к Раме и докладывает обо всем.

Translation

Ангада бесстрашно вошел в Ланку и сиял среди множества ракшасов, как солнце среди облаков. Подойдя к Раване в окружении министров, он передал послание Рамы: «Царь, преданный неправде, губит страны и города. Ты один виновен передо мной, насильно похитив Ситу, но из-за этого погибнут и другие невиновные. Насилие над риши, оскорбление богов, убийство царственных риши и похищение плачущих женщин принесли теперь свой плод. Я убью тебя с министрами. Сражайся, будь мужчиной. Освободи Джанаки-Ситу: ты не уйдешь от меня. Острыми стрелами я сделаю этот мир свободным от ракшасов». Равана не стерпел грубой речи посла и знаками велел четырем ракшасам схватить Ангаду. Тот взлетел в небо вместе с ними, вскочил на дворец, сбросил их насмерть, перескочил через Ланку, вернулся к Раме и обо всем доложил».

Commentary

Посольство Ангады не дипломатия слабости, а последнее ясное слово перед возмездием. Равана отвечает на предупреждение насилием против посла и тем сам закрывает дверь мира.

Version

16af2e371f5f · published Jun 18, 2026, 7:33:40 AM UTC