Mahabharata 3.268.1-6

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
प्रभूतान्नोदके तस्मिन् बहुमूलफले वने ॥
सेनां निवेश्य काकुत्स्थो विधिवत् पर्यरक्षत ॥
रावणश् च विधिं चक्रे लङ्कायां शास्त्रनिर्मितम् ॥
प्रकृत्यैव दुराधर्षा दृढप्राकारतोरणा ॥
अगाधतोयाः परिखा मीननक्रसमाकुलाः ॥
बभूवुः सप्त दुर्धर्षाः खादिरैः शङ्कुभिश् चिताः ॥
कर्णाट्टयन्त्रदुर्धर्षा बभूवुः सहुडोपलाः ॥
साशीविषघटायोधाः ससर्जरसपांसवः ॥
मुसलालातनाराचतोमरासिपरश्वधैः ॥
अन्विताश् च शतघ्नीभिः समधूच्छिष्टमुद्गराः ॥
पुरद्वारेषु सर्वेषु गुल्माः स्थावरजङ्गमाः ॥
बभूवुः पत्तिबहुलाः प्रभूतगजवाजिनः ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
prabhūtānnodake tasmin bahumūlaphale vane ||
senāṃ niveśya kākutstho vidhivat paryarakṣata ||
rāvaṇaś ca vidhiṃ cakre laṅkāyāṃ śāstranirmitam ||
prakṛtyaiva durādharṣā dṛḍhaprākāratoraṇā ||
agādhatoyāḥ parikhā mīnanakrasamākulāḥ ||
babhūvuḥ sapta durdharṣāḥ khādiraiḥ śaṅkubhiś citāḥ ||
karṇāṭṭayantradurdharṣā babhūvuḥ sahuḍopalāḥ ||
sāśīviṣaghaṭāyodhāḥ sasarjarasapāṃsavaḥ ||
musalālātanārācatomarāsiparaśvadhaiḥ ||
anvitāś ca śataghnībhiḥ samadhūcchiṣṭamudgarāḥ ||
puradvāreṣu sarveṣu gulmāḥ sthāvarajaṅgamāḥ ||
babhūvuḥ pattibahulāḥ prabhūtagajavājinaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच प्रभूतान्नोदके तस्मिन् बहुमूलफले वने ॥ सेनां निवेश्य काकुत्स्थो विधिवत् पर्यरक्षत ॥ रावणश् च विधिं चक्रे लङ्कायां शास्त्रनिर्मितम् ॥ प्रकृत्यैव दुराधर्षा दृढप्राकारतोरणा ॥ अगाधतोयाः परिखा मीननक्रसमाकुलाः ॥ बभूवुः सप्त दुर्धर्षाः खादिरैः शङ्कुभिश् चिताः ॥ कर्णाट्टयन्त्रदुर्धर्षा बभूवुः सहुडोपलाः ॥ साशीविषघटायोधाः ससर्जरसपांसवः ॥ मुसलालातनाराचतोमरासिपरश्वधैः ॥ अन्विताश् च शतघ्नीभिः समधूच्छिष्टमुद्गराः ॥ पुरद्वारेषु सर्वेषु गुल्माः स्थावरजङ्गमाः ॥ बभूवुः पत्तिबहुलाः प्रभूतगजवाजिनः ॥mārkaṇḍeya uvāca prabhūtānnodake tasmin bahumūlaphale vane || senāṃ niveśya kākutstho vidhivat paryarakṣata || rāvaṇaś ca vidhiṃ cakre laṅkāyāṃ śāstranirmitam || prakṛtyaiva durādharṣā dṛḍhaprākāratoraṇā || agādhatoyāḥ parikhā mīnanakrasamākulāḥ || babhūvuḥ sapta durdharṣāḥ khādiraiḥ śaṅkubhiś citāḥ || karṇāṭṭayantradurdharṣā babhūvuḥ sahuḍopalāḥ || sāśīviṣaghaṭāyodhāḥ sasarjarasapāṃsavaḥ || musalālātanārācatomarāsiparaśvadhaiḥ || anvitāś ca śataghnībhiḥ samadhūcchiṣṭamudgarāḥ || puradvāreṣu sarveṣu gulmāḥ sthāvarajaṅgamāḥ || babhūvuḥ pattibahulāḥ prabhūtagajavājinaḥ ||Рама размещает войско в лесу, где много пищи, воды, корней и плодов, и должным образом охраняет его; Равана устраивает защиту Ланки по правилам: город и так труден для штурма, укреплен стенами и воротами; вокруг семь глубоких рвов с рыбой, крокодилами и кольями из кхадиры; у ворот стоят машины, камни, змеиные сосуды, смоляная пыль, палицы, стрелы, томары, мечи, секиры, шатагхни, молоты с воском и множество пеших, слонов и коней.

Translation

Рама разместил войско в лесу, где было много пищи, воды, корней и плодов, и должным образом охранял его. Равана устроил защиту Ланки по правилам: город и так был труден для штурма, с крепкими стенами и воротами. Вокруг были семь глубоких рвов с рыбой, крокодилами и кольями из кхадиры; у ворот стояли машины, камни, сосуды со змеями, смоляная пыль, палицы, стрелы, томары, мечи, секиры, шатагхни и молоты, а также множество пеших, слонов и коней».

Commentary

Ланка подготовлена как крепость, но внешняя защита не лечит внутреннюю причину войны. Пока Сита удерживается силой, все укрепления работают лишь на отсрочку расплаты.

Version

bd47ede80d3f · published Jun 18, 2026, 7:33:40 AM UTC