Mahabharata 3.268.23-31

Devanāgarī

ततः सर्वाभिसारेण हरीणां वातरंहसाम् ॥
भेदयाम् आस लङ्कायाः प्राकारं रघुनन्दनः ॥
विभीषणर्क्षाधिपती पुरस्कृत्याथ लक्ष्मणः ॥
दक्षिणं नगरद्वारम् अवामृद्नाद् दुरासदम् ॥
करभारुणगात्राणां हरीणां युद्धशालिनाम् ॥
कोटीशतसहस्रेण लङ्काम् अभ्यपतत् तदा ॥
उत्पतद्भिः पतद्भिश् च निपतद्भिश् च वानरैः ॥
नादृश्यत तदा सूर्यो रजसा नाशितप्रभः ॥
शालिप्रसूनसदृशैः शिरीषकुसुमप्रभैः ॥
तरुणादित्यसदृशैः शरगौरैश् च वानरैः ॥
प्राकारं ददृशुस् ते तु समन्तात् कपिलीकृतम् ॥
राक्षसा विस्मिता राजन् सस्त्रीवृद्धाः समन्ततः ॥
बिभिदुस् ते मणिस्तम्भान् कर्णाट्टशिखराणि च ॥
भग्नोन्मथितवेगानि यन्त्राणि च विचिक्षिपुः ॥
परिगृह्य शतघ्नीश् च सचक्राः सहुडोपलाः ॥
चिक्षिपुर् भुजवेगेन लङ्कामध्ये महाबलाः ॥
प्राकारस्थाश् च ये के चिन् निशाचरगणास् तदा ॥
प्रदुद्रुवुस् ते शतशः कपिभिः समभिद्रुताः ॥

Transliteration (IAST)

tataḥ sarvābhisāreṇa harīṇāṃ vātaraṃhasām ||
bhedayām āsa laṅkāyāḥ prākāraṃ raghunandanaḥ ||
vibhīṣaṇarkṣādhipatī puraskṛtyātha lakṣmaṇaḥ ||
dakṣiṇaṃ nagaradvāram avāmṛdnād durāsadam ||
karabhāruṇagātrāṇāṃ harīṇāṃ yuddhaśālinām ||
koṭīśatasahasreṇa laṅkām abhyapatat tadā ||
utpatadbhiḥ patadbhiś ca nipatadbhiś ca vānaraiḥ ||
nādṛśyata tadā sūryo rajasā nāśitaprabhaḥ ||
śāliprasūnasadṛśaiḥ śirīṣakusumaprabhaiḥ ||
taruṇādityasadṛśaiḥ śaragauraiś ca vānaraiḥ ||
prākāraṃ dadṛśus te tu samantāt kapilīkṛtam ||
rākṣasā vismitā rājan sastrīvṛddhāḥ samantataḥ ||
bibhidus te maṇistambhān karṇāṭṭaśikharāṇi ca ||
bhagnonmathitavegāni yantrāṇi ca vicikṣipuḥ ||
parigṛhya śataghnīś ca sacakrāḥ sahuḍopalāḥ ||
cikṣipur bhujavegena laṅkāmadhye mahābalāḥ ||
prākārasthāś ca ye ke cin niśācaragaṇās tadā ||
pradudruvus te śataśaḥ kapibhiḥ samabhidrutāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततः सर्वाभिसारेण हरीणां वातरंहसाम् ॥ भेदयाम् आस लङ्कायाः प्राकारं रघुनन्दनः ॥ विभीषणर्क्षाधिपती पुरस्कृत्याथ लक्ष्मणः ॥ दक्षिणं नगरद्वारम् अवामृद्नाद् दुरासदम् ॥ करभारुणगात्राणां हरीणां युद्धशालिनाम् ॥ कोटीशतसहस्रेण लङ्काम् अभ्यपतत् तदा ॥ उत्पतद्भिः पतद्भिश् च निपतद्भिश् च वानरैः ॥ नादृश्यत तदा सूर्यो रजसा नाशितप्रभः ॥ शालिप्रसूनसदृशैः शिरीषकुसुमप्रभैः ॥ तरुणादित्यसदृशैः शरगौरैश् च वानरैः ॥ प्राकारं ददृशुस् ते तु समन्तात् कपिलीकृतम् ॥ राक्षसा विस्मिता राजन् सस्त्रीवृद्धाः समन्ततः ॥ बिभिदुस् ते मणिस्तम्भान् कर्णाट्टशिखराणि च ॥ भग्नोन्मथितवेगानि यन्त्राणि च विचिक्षिपुः ॥ परिगृह्य शतघ्नीश् च सचक्राः सहुडोपलाः ॥ चिक्षिपुर् भुजवेगेन लङ्कामध्ये महाबलाः ॥ प्राकारस्थाश् च ये के चिन् निशाचरगणास् तदा ॥ प्रदुद्रुवुस् ते शतशः कपिभिः समभिद्रुताः ॥tataḥ sarvābhisāreṇa harīṇāṃ vātaraṃhasām || bhedayām āsa laṅkāyāḥ prākāraṃ raghunandanaḥ || vibhīṣaṇarkṣādhipatī puraskṛtyātha lakṣmaṇaḥ || dakṣiṇaṃ nagaradvāram avāmṛdnād durāsadam || karabhāruṇagātrāṇāṃ harīṇāṃ yuddhaśālinām || koṭīśatasahasreṇa laṅkām abhyapatat tadā || utpatadbhiḥ patadbhiś ca nipatadbhiś ca vānaraiḥ || nādṛśyata tadā sūryo rajasā nāśitaprabhaḥ || śāliprasūnasadṛśaiḥ śirīṣakusumaprabhaiḥ || taruṇādityasadṛśaiḥ śaragauraiś ca vānaraiḥ || prākāraṃ dadṛśus te tu samantāt kapilīkṛtam || rākṣasā vismitā rājan sastrīvṛddhāḥ samantataḥ || bibhidus te maṇistambhān karṇāṭṭaśikharāṇi ca || bhagnonmathitavegāni yantrāṇi ca vicikṣipuḥ || parigṛhya śataghnīś ca sacakrāḥ sahuḍopalāḥ || cikṣipur bhujavegena laṅkāmadhye mahābalāḥ || prākārasthāś ca ye ke cin niśācaragaṇās tadā || pradudruvus te śataśaḥ kapibhiḥ samabhidrutāḥ ||После этого Рама общим натиском быстрых как ветер ванаров пробивает стену Ланки; Лакшмана, поставив впереди Вибхишану и владыку медведей, сметает южные городские ворота; сотни тысяч и миллионы боевых ванаров нападают на Ланку; от поднимающейся пыли солнце не видно; разноцветные ванары покрывают стену со всех сторон, а ракшасы с женщинами и стариками удивляются; ванары разбивают драгоценные колонны, башни и машины, хватают шатагхни с колесами и камнями и бросают их в середину Ланки; стоявшие на стене ракшасы бегут сотнями.

Translation

После этого Рама общим натиском ванаров, быстрых как ветер, пробил стену Ланки. Лакшмана, поставив впереди Вибхишану и владыку медведей, смел южные городские ворота. Сотни тысяч и миллионы боевых ванаров напали на Ланку. От поднявшейся пыли не было видно солнца. Разноцветные ванары покрыли стену со всех сторон, и ракшасы, женщины и старики с изумлением смотрели на это. Ванары разбивали драгоценные колонны, башни и машины, хватали шатагхни с колесами и камнями и бросали их в середину Ланки. Ракшасы, стоявшие на стене, бежали сотнями».

Commentary

Ванары, которых Равана презирал, становятся силой, разбивающей его гордую крепость. Дхарма часто приходит через тех, кого высокомерие не считает угрозой.

Version

05085af0ccec · published Jun 18, 2026, 7:33:40 AM UTC