Mahabharata 3.272.1-8

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
ततः श्रुत्वा हतं संख्ये कुम्भकर्णं सहानुगम् ॥
प्रहस्तं च महेष्वासं धूम्राक्षं चातितेजसम् ॥
पुत्रम् इन्द्रजितं शूरं रावणः प्रत्यभाषत ॥
जहि रामम् अमित्रघ्न सुग्रीवं च सलक्ष्मणम् ॥
त्वया हि मम सत्पुत्र यशो दीप्तम् उपार्जितम् ॥
जित्वा वज्रधरं संख्ये सहस्राक्षं शचीपतिम् ॥
अन्तर्हितः प्रकाशो वा दिव्यैर् दत्तवरैः शरैः ॥
जहि शत्रून् अमित्रघ्न मम शस्त्रभृतां वर ॥
रामलक्ष्मणसुग्रीवाः शरस्पर्शं न ते ऽनघ ॥
समर्थाः प्रतिसंसोढुं कुतस् तदनुयायिनः ॥
अकृता या प्रहस्तेन कुम्भकर्णेन चानघ ॥
खरस्यापचितिः संख्ये तां गच्छस्व महाभुज ॥
त्वम् अद्य निशितैर् बाणैर् हत्वा शत्रून् ससैनिकान् ॥
प्रतिनन्दय मां पुत्र पुरा बद्ध्वेव वासवम् ॥
इत्य् उक्तः स तथेत्य् उक्त्वा रथम् आस्थाय दंशितः ॥
प्रययाव् इन्द्रजिद् राजंस् तूर्णम् आयोधनं प्रति ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ śrutvā hataṃ saṃkhye kumbhakarṇaṃ sahānugam ||
prahastaṃ ca maheṣvāsaṃ dhūmrākṣaṃ cātitejasam ||
putram indrajitaṃ śūraṃ rāvaṇaḥ pratyabhāṣata ||
jahi rāmam amitraghna sugrīvaṃ ca salakṣmaṇam ||
tvayā hi mama satputra yaśo dīptam upārjitam ||
jitvā vajradharaṃ saṃkhye sahasrākṣaṃ śacīpatim ||
antarhitaḥ prakāśo vā divyair dattavaraiḥ śaraiḥ ||
jahi śatrūn amitraghna mama śastrabhṛtāṃ vara ||
rāmalakṣmaṇasugrīvāḥ śarasparśaṃ na te 'nagha ||
samarthāḥ pratisaṃsoḍhuṃ kutas tadanuyāyinaḥ ||
akṛtā yā prahastena kumbhakarṇena cānagha ||
kharasyāpacitiḥ saṃkhye tāṃ gacchasva mahābhuja ||
tvam adya niśitair bāṇair hatvā śatrūn sasainikān ||
pratinandaya māṃ putra purā baddhveva vāsavam ||
ity uktaḥ sa tathety uktvā ratham āsthāya daṃśitaḥ ||
prayayāv indrajid rājaṃs tūrṇam āyodhanaṃ prati ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच ततः श्रुत्वा हतं संख्ये कुम्भकर्णं सहानुगम् ॥ प्रहस्तं च महेष्वासं धूम्राक्षं चातितेजसम् ॥ पुत्रम् इन्द्रजितं शूरं रावणः प्रत्यभाषत ॥ जहि रामम् अमित्रघ्न सुग्रीवं च सलक्ष्मणम् ॥ त्वया हि मम सत्पुत्र यशो दीप्तम् उपार्जितम् ॥ जित्वा वज्रधरं संख्ये सहस्राक्षं शचीपतिम् ॥ अन्तर्हितः प्रकाशो वा दिव्यैर् दत्तवरैः शरैः ॥ जहि शत्रून् अमित्रघ्न मम शस्त्रभृतां वर ॥ रामलक्ष्मणसुग्रीवाः शरस्पर्शं न ते ऽनघ ॥ समर्थाः प्रतिसंसोढुं कुतस् तदनुयायिनः ॥ अकृता या प्रहस्तेन कुम्भकर्णेन चानघ ॥ खरस्यापचितिः संख्ये तां गच्छस्व महाभुज ॥ त्वम् अद्य निशितैर् बाणैर् हत्वा शत्रून् ससैनिकान् ॥ प्रतिनन्दय मां पुत्र पुरा बद्ध्वेव वासवम् ॥ इत्य् उक्तः स तथेत्य् उक्त्वा रथम् आस्थाय दंशितः ॥ प्रययाव् इन्द्रजिद् राजंस् तूर्णम् आयोधनं प्रति ॥mārkaṇḍeya uvāca tataḥ śrutvā hataṃ saṃkhye kumbhakarṇaṃ sahānugam || prahastaṃ ca maheṣvāsaṃ dhūmrākṣaṃ cātitejasam || putram indrajitaṃ śūraṃ rāvaṇaḥ pratyabhāṣata || jahi rāmam amitraghna sugrīvaṃ ca salakṣmaṇam || tvayā hi mama satputra yaśo dīptam upārjitam || jitvā vajradharaṃ saṃkhye sahasrākṣaṃ śacīpatim || antarhitaḥ prakāśo vā divyair dattavaraiḥ śaraiḥ || jahi śatrūn amitraghna mama śastrabhṛtāṃ vara || rāmalakṣmaṇasugrīvāḥ śarasparśaṃ na te 'nagha || samarthāḥ pratisaṃsoḍhuṃ kutas tadanuyāyinaḥ || akṛtā yā prahastena kumbhakarṇena cānagha || kharasyāpacitiḥ saṃkhye tāṃ gacchasva mahābhuja || tvam adya niśitair bāṇair hatvā śatrūn sasainikān || pratinandaya māṃ putra purā baddhveva vāsavam || ity uktaḥ sa tathety uktvā ratham āsthāya daṃśitaḥ || prayayāv indrajid rājaṃs tūrṇam āyodhanaṃ prati ||Равана слышит о гибели Кумбхакарны с сопровождающими, Прахасты и Дхумракши и обращается к сыну Индраджиту: пусть он убьет Раму, Сугриву и Лакшману; Равана напоминает, что Индраджит уже добыл сияющую славу, победив в битве Индру; пусть он, видимый или скрытый, божественными дарованными стрелами уничтожит врагов; Рама, Лакшмана и Сугрива не смогут выдержать прикосновение его стрел; пусть он совершит за Кхару то, чего не сделали Прахаста и Кумбхакарна; Индраджит отвечает «да будет так», садится на колесницу и быстро едет к полю боя.

Translation

Равана услышал о гибели Кумбхакарны с сопровождающими, Прахасты и Дхумракши и обратился к сыну Индраджиту: «Убей Раму, Сугриву и Лакшману. Ты уже добыл мне сияющую славу, победив в битве самого Индру. Видимый или скрытый, божественными дарованными стрелами уничтожь врагов. Рама, Лакшмана и Сугрива не смогут выдержать прикосновения твоих стрел, тем более их последователи. Соверши за Кхару то, чего не сделали Прахаста и Кумбхакарна». Индраджит ответил: «Да будет так», сел на колесницу и быстро поехал к полю боя».

Commentary

Равана снова ищет спасения во внешней силе, но не меняет причины войны. Каждый новый защитник Ланки выходит защищать не правду, а похищение.

Version

2e320281c8ec · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC