Mahabharata 3.272.20-26

Devanāgarī

अन्तर्हितं विदित्वा तं बहुमायं च राक्षसम् ॥
रामस् तं देशम् आगम्य तत् सैन्यं पर्यरक्षत ॥
स रामम् उद्दिश्य शरैस् ततो दत्तवरैस् तदा ॥
विव्याध सर्वगात्रेषु लक्ष्मणं च महारथम् ॥
तम् अदृश्यं शरैः शूरौ माययान्तर्हितं तदा ॥
योधयाम् आसतुर् उभौ रावणिं रामलक्ष्मणौ ॥
स रुषा सर्वगात्रेषु तयोः पुरुषसिंहयोः ॥
व्यसृजत् सायकान् भूयः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
तम् अदृश्यं विचिन्वन्तः सृजन्तम् अनिशं शरान् ॥
हरयो विविशुर् व्योम प्रगृह्य महतीः शिलाः ॥
तांश् च तौ चाप्य् अदृश्यः स शरैर् विव्याध राक्षसः ॥
स भृशं ताडयन् वीरो रावणिर् माययावृतः ॥
तौ शरैर् आचितौ वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥
पेततुर् गगनाद् भूमिं सूर्याचन्द्रमसाव् इव ॥

Transliteration (IAST)

antarhitaṃ viditvā taṃ bahumāyaṃ ca rākṣasam ||
rāmas taṃ deśam āgamya tat sainyaṃ paryarakṣata ||
sa rāmam uddiśya śarais tato dattavarais tadā ||
vivyādha sarvagātreṣu lakṣmaṇaṃ ca mahāratham ||
tam adṛśyaṃ śaraiḥ śūrau māyayāntarhitaṃ tadā ||
yodhayām āsatur ubhau rāvaṇiṃ rāmalakṣmaṇau ||
sa ruṣā sarvagātreṣu tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ ||
vyasṛjat sāyakān bhūyaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
tam adṛśyaṃ vicinvantaḥ sṛjantam aniśaṃ śarān ||
harayo viviśur vyoma pragṛhya mahatīḥ śilāḥ ||
tāṃś ca tau cāpy adṛśyaḥ sa śarair vivyādha rākṣasaḥ ||
sa bhṛśaṃ tāḍayan vīro rāvaṇir māyayāvṛtaḥ ||
tau śarair ācitau vīrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||
petatur gaganād bhūmiṃ sūryācandramasāv iva ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अन्तर्हितं विदित्वा तं बहुमायं च राक्षसम् ॥ रामस् तं देशम् आगम्य तत् सैन्यं पर्यरक्षत ॥ स रामम् उद्दिश्य शरैस् ततो दत्तवरैस् तदा ॥ विव्याध सर्वगात्रेषु लक्ष्मणं च महारथम् ॥ तम् अदृश्यं शरैः शूरौ माययान्तर्हितं तदा ॥ योधयाम् आसतुर् उभौ रावणिं रामलक्ष्मणौ ॥ स रुषा सर्वगात्रेषु तयोः पुरुषसिंहयोः ॥ व्यसृजत् सायकान् भूयः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ तम् अदृश्यं विचिन्वन्तः सृजन्तम् अनिशं शरान् ॥ हरयो विविशुर् व्योम प्रगृह्य महतीः शिलाः ॥ तांश् च तौ चाप्य् अदृश्यः स शरैर् विव्याध राक्षसः ॥ स भृशं ताडयन् वीरो रावणिर् माययावृतः ॥ तौ शरैर् आचितौ वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ पेततुर् गगनाद् भूमिं सूर्याचन्द्रमसाव् इव ॥antarhitaṃ viditvā taṃ bahumāyaṃ ca rākṣasam || rāmas taṃ deśam āgamya tat sainyaṃ paryarakṣata || sa rāmam uddiśya śarais tato dattavarais tadā || vivyādha sarvagātreṣu lakṣmaṇaṃ ca mahāratham || tam adṛśyaṃ śaraiḥ śūrau māyayāntarhitaṃ tadā || yodhayām āsatur ubhau rāvaṇiṃ rāmalakṣmaṇau || sa ruṣā sarvagātreṣu tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ || vyasṛjat sāyakān bhūyaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ || tam adṛśyaṃ vicinvantaḥ sṛjantam aniśaṃ śarān || harayo viviśur vyoma pragṛhya mahatīḥ śilāḥ || tāṃś ca tau cāpy adṛśyaḥ sa śarair vivyādha rākṣasaḥ || sa bhṛśaṃ tāḍayan vīro rāvaṇir māyayāvṛtaḥ || tau śarair ācitau vīrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || petatur gaganād bhūmiṃ sūryācandramasāv iva ||Рама понимает, что многомайный ракшас исчез, приходит туда и охраняет войско; скрытый Индраджит стрелами, полученными по дару, поражает Раму и великого колесничего Лакшману по всем членам; Рама и Лакшмана сражаются с невидимым сыном Раваны; он в гневе выпускает сотни и тысячи стрел в обоих мужей-львов; ванары, ища невидимого стрелка, входят в небо с большими камнями, но он, скрытый майей, поражает и их; покрытые стрелами герои-братья Рама и Лакшмана падают с неба на землю как солнце и луна.

Translation

Рама понял, что многомайный ракшас исчез, пришел туда и стал охранять войско. Скрытый Индраджит стрелами, полученными по дару, поразил Раму и великого колесничего Лакшману по всем членам. Рама и Лакшмана сражались с невидимым сыном Раваны. Тот в гневе выпускал в обоих мужей-львов сотни и тысячи стрел. Ванары, ища невидимого стрелка, поднялись в небо с большими камнями, но он, скрытый майей, поражал и их. Покрытые стрелами герои-братья Рама и Лакшмана упали с неба на землю, как солнце и луна».

Commentary

Падение Рамы и Лакшманы не является поражением истины; это часть битвы, где майя временно закрывает свет. Сравнение с солнцем и луной уже обещает возвращение сияния.

Version

de915508756b · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC