Mahabharata 3.280.19-28

Devanāgarī

सावित्री त्व् आह भर्तारं नैकस् त्वं गन्तुम् अर्हसि ॥
सह त्वयागमिष्यामि न हि त्वां हातुम् उत्सहे ॥
सत्यवान् उवाच
वनं न गतपूर्वं ते दुःखः पन्थाश् च भामिनि ॥
व्रतोपवासक्षामा च कथं पद्भ्यां गमिष्यसि ॥
सावित्र्य् उवाच
उपवासान् न मे ग्लानिर् नास्ति चापि परिश्रमः ॥
गमने च कृतोत्साहां प्रतिषेद्धुं न मार्हसि ॥
सत्यवान् उवाच
यदि ते गमनोत्साहः करिष्यामि तव प्रियम् ॥
मम त्व् आमन्त्रय गुरून् न मां दोषः स्पृशेद् अयम् ॥
मार्कण्डेय उवाच
साभिगम्याब्रवीच् छ्वश्रूं श्वशुरं च महाव्रता ॥
अयं गच्छति मे भर्ता फलाहारो महावनम् ॥
इच्छेयम् अभ्यनुज्ञातुम् आर्यया श्वशुरेण च ॥
अनेन सह निर्गन्तुं न हि मे विरहः क्षमः ॥
गुर्वग्निहोत्रार्थकृते प्रस्थितश् च सुतस् तव ॥
न निवार्यो निवार्यः स्याद् अन्यथा प्रस्थितो वनम् ॥
संवत्सरः किं चिद् ऊनो न निष्क्रान्ताहम् आश्रमात् ॥
वनं कुसुमितं द्रष्टुं परं कौतूहलं हि मे ॥
द्युमत्सेन उवाच
यतः प्रभृति सावित्री पित्रा दत्ता स्नुषा मम ॥
नानयाभ्यर्थनायुक्तम् उक्तपूर्वं स्मराम्य् अहम् ॥
तद् एषा लभतां कामं यथाभिलषितं वधूः ॥
अप्रमादश् च कर्तव्यः पुत्रि सत्यवतः पथि ॥

Transliteration (IAST)

sāvitrī tv āha bhartāraṃ naikas tvaṃ gantum arhasi ||
saha tvayāgamiṣyāmi na hi tvāṃ hātum utsahe ||
satyavān uvāca
vanaṃ na gatapūrvaṃ te duḥkhaḥ panthāś ca bhāmini ||
vratopavāsakṣāmā ca kathaṃ padbhyāṃ gamiṣyasi ||
sāvitry uvāca
upavāsān na me glānir nāsti cāpi pariśramaḥ ||
gamane ca kṛtotsāhāṃ pratiṣeddhuṃ na mārhasi ||
satyavān uvāca
yadi te gamanotsāhaḥ kariṣyāmi tava priyam ||
mama tv āmantraya gurūn na māṃ doṣaḥ spṛśed ayam ||
mārkaṇḍeya uvāca
sābhigamyābravīc chvaśrūṃ śvaśuraṃ ca mahāvratā ||
ayaṃ gacchati me bhartā phalāhāro mahāvanam ||
iccheyam abhyanujñātum āryayā śvaśureṇa ca ||
anena saha nirgantuṃ na hi me virahaḥ kṣamaḥ ||
gurvagnihotrārthakṛte prasthitaś ca sutas tava ||
na nivāryo nivāryaḥ syād anyathā prasthito vanam ||
saṃvatsaraḥ kiṃ cid ūno na niṣkrāntāham āśramāt ||
vanaṃ kusumitaṃ draṣṭuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me ||
dyumatsena uvāca
yataḥ prabhṛti sāvitrī pitrā dattā snuṣā mama ||
nānayābhyarthanāyuktam uktapūrvaṃ smarāmy aham ||
tad eṣā labhatāṃ kāmaṃ yathābhilaṣitaṃ vadhūḥ ||
apramādaś ca kartavyaḥ putri satyavataḥ pathi ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

सावित्री त्व् आह भर्तारं नैकस् त्वं गन्तुम् अर्हसि ॥ सह त्वयागमिष्यामि न हि त्वां हातुम् उत्सहे ॥ सत्यवान् उवाच वनं न गतपूर्वं ते दुःखः पन्थाश् च भामिनि ॥ व्रतोपवासक्षामा च कथं पद्भ्यां गमिष्यसि ॥ सावित्र्य् उवाच उपवासान् न मे ग्लानिर् नास्ति चापि परिश्रमः ॥ गमने च कृतोत्साहां प्रतिषेद्धुं न मार्हसि ॥ सत्यवान् उवाच यदि ते गमनोत्साहः करिष्यामि तव प्रियम् ॥ मम त्व् आमन्त्रय गुरून् न मां दोषः स्पृशेद् अयम् ॥ मार्कण्डेय उवाच साभिगम्याब्रवीच् छ्वश्रूं श्वशुरं च महाव्रता ॥ अयं गच्छति मे भर्ता फलाहारो महावनम् ॥ इच्छेयम् अभ्यनुज्ञातुम् आर्यया श्वशुरेण च ॥ अनेन सह निर्गन्तुं न हि मे विरहः क्षमः ॥ गुर्वग्निहोत्रार्थकृते प्रस्थितश् च सुतस् तव ॥ न निवार्यो निवार्यः स्याद् अन्यथा प्रस्थितो वनम् ॥ संवत्सरः किं चिद् ऊनो न निष्क्रान्ताहम् आश्रमात् ॥ वनं कुसुमितं द्रष्टुं परं कौतूहलं हि मे ॥ द्युमत्सेन उवाच यतः प्रभृति सावित्री पित्रा दत्ता स्नुषा मम ॥ नानयाभ्यर्थनायुक्तम् उक्तपूर्वं स्मराम्य् अहम् ॥ तद् एषा लभतां कामं यथाभिलषितं वधूः ॥ अप्रमादश् च कर्तव्यः पुत्रि सत्यवतः पथि ॥sāvitrī tv āha bhartāraṃ naikas tvaṃ gantum arhasi || saha tvayāgamiṣyāmi na hi tvāṃ hātum utsahe || satyavān uvāca vanaṃ na gatapūrvaṃ te duḥkhaḥ panthāś ca bhāmini || vratopavāsakṣāmā ca kathaṃ padbhyāṃ gamiṣyasi || sāvitry uvāca upavāsān na me glānir nāsti cāpi pariśramaḥ || gamane ca kṛtotsāhāṃ pratiṣeddhuṃ na mārhasi || satyavān uvāca yadi te gamanotsāhaḥ kariṣyāmi tava priyam || mama tv āmantraya gurūn na māṃ doṣaḥ spṛśed ayam || mārkaṇḍeya uvāca sābhigamyābravīc chvaśrūṃ śvaśuraṃ ca mahāvratā || ayaṃ gacchati me bhartā phalāhāro mahāvanam || iccheyam abhyanujñātum āryayā śvaśureṇa ca || anena saha nirgantuṃ na hi me virahaḥ kṣamaḥ || gurvagnihotrārthakṛte prasthitaś ca sutas tava || na nivāryo nivāryaḥ syād anyathā prasthito vanam || saṃvatsaraḥ kiṃ cid ūno na niṣkrāntāham āśramāt || vanaṃ kusumitaṃ draṣṭuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me || dyumatsena uvāca yataḥ prabhṛti sāvitrī pitrā dattā snuṣā mama || nānayābhyarthanāyuktam uktapūrvaṃ smarāmy aham || tad eṣā labhatāṃ kāmaṃ yathābhilaṣitaṃ vadhūḥ || apramādaś ca kartavyaḥ putri satyavataḥ pathi ||Савитри говорит мужу, что ему не следует идти одному, она пойдет с ним и не может оставить его; Сатьяван отвечает, что она прежде не ходила в лес, путь труден, а она ослаблена обетом и постом, как же пойдет пешком; Савитри говорит, что от поста у нее нет слабости и труда, она полна решимости идти, и ему не следует запрещать; Сатьяван соглашается сделать ей приятное, но просит спросить разрешение у старших, чтобы на него не легла вина; Савитри подходит к свекрови и свекру и говорит, что ее муж идет в большой лес за плодами, и она хочет с разрешения старших выйти с ним, потому что разлука для нее невыносима; сын идет ради дела учителей и агнихотры, его нельзя останавливать, а она почти год не выходила из ашрама и очень хочет увидеть цветущий лес; Дьюматсена говорит, что с тех пор как Савитри дана ему отцом как невестка, он не помнит от нее прежней просьбы, поэтому пусть она получит желаемое, но будет внимательна на пути Сатьявана.

Translation

Савитри сказала мужу: «Тебе не следует идти одному. Я пойду с тобой; я не могу оставить тебя». Сатьяван ответил: «Ты прежде не ходила в лес, путь труден, а ты ослаблена обетом и постом. Как ты пойдешь пешком?» Савитри сказала: «От поста у меня нет слабости и нет усталости. Я полна решимости идти; не запрещай мне». Сатьяван согласился сделать ей приятное, но попросил спросить разрешение у старших, чтобы на него не легла вина. Тогда Савитри подошла к свекрови и свекру: «Мой муж идет в большой лес за плодами. Я хочу с разрешения старших выйти вместе с ним; разлука для меня невыносима. Ваш сын идет ради дела учителей и агнихотры, его нельзя останавливать. Я почти год не выходила из ашрама и очень хочу увидеть цветущий лес». Дьюматсена сказал: «С тех пор как Савитри дана мне отцом как невестка, я не помню, чтобы она прежде обращалась с просьбой. Пусть же она получит желаемое, но будь внимательна, дочь, на пути Сатьявана»».

Commentary

Просьба Савитри внешне проста, но в ней сосредоточена вся ее решимость: она не оставит мужа в час, который известен ей одной.

Version

e6edde272cda · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC