Mahabharata 3.282.10-20

Devanāgarī

सुवर्चा उवाच
यथास्य भार्या सावित्री तपसा च दमेन च ॥
आचारेण च संयुक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥
गौतम उवाच
वेदाः साङ्गा मयाधीतास् तपो मे संचितं महत् ॥
कौमारं ब्रह्मचर्यं मे गुरवो ऽग्निश् च तोषिताः ॥
समाहितेन चीर्णानि सर्वाण्य् एव व्रतानि मे ॥
वायुभक्षोपवासश् च कुशलानि च यानि मे ॥
अनेन तपसा वेद्मि सर्वं परिचिकीर्षितम् ॥
सत्यम् एतन् निबोध त्वं ध्रियते सत्यवान् इति ॥
शिष्य उवाच
उपाध्यायस्य मे वक्त्राद् यथा वाक्यं विनिःसृतम् ॥
नैतज् जातु भवेन् मिथ्या तथा जीवति सत्यवान् ॥
ऋषय ऊचुः
यथास्य भार्या सावित्री सर्वैर् एव सुलक्षणैः ॥
अवैधव्यकरैर् युक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥
भारद्वाज उवाच
यथास्य भार्या सावित्री तपसा च दमेन च ॥
आचारेण च संयुक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥
दाल्भ्य उवाच
यथा दृष्टिः प्रवृत्ता ते सावित्र्याश् च यथा व्रतम् ॥
गताहारम् अकृत्वा च तथा जीवति सत्यवान् ॥
माण्डव्य उवाच
यथा वदन्ति शान्तायां दिशि वै मृगपक्षिणः ॥
पार्थिवी च प्रवृत्तिस् ते तथा जीवति सत्यवान् ॥
धौम्य उवाच
सर्वैर् गुणैर् उपेतस् ते यथा पुत्रो जनप्रियः ॥
दीर्घायुर् लक्षणोपेतस् तथा जीवति सत्यवान् ॥
मार्कण्डेय उवाच
एवम् आश्वासितस् तैस् तु सत्यवाग्भिस् तपस्विभिः ॥
तांस् तान् विगणयन्न् अर्थान् अवस्थित इवाभवत् ॥

Transliteration (IAST)

suvarcā uvāca
yathāsya bhāryā sāvitrī tapasā ca damena ca ||
ācāreṇa ca saṃyuktā tathā jīvati satyavān ||
gautama uvāca
vedāḥ sāṅgā mayādhītās tapo me saṃcitaṃ mahat ||
kaumāraṃ brahmacaryaṃ me guravo 'gniś ca toṣitāḥ ||
samāhitena cīrṇāni sarvāṇy eva vratāni me ||
vāyubhakṣopavāsaś ca kuśalāni ca yāni me ||
anena tapasā vedmi sarvaṃ paricikīrṣitam ||
satyam etan nibodha tvaṃ dhriyate satyavān iti ||
śiṣya uvāca
upādhyāyasya me vaktrād yathā vākyaṃ viniḥsṛtam ||
naitaj jātu bhaven mithyā tathā jīvati satyavān ||
ṛṣaya ūcuḥ
yathāsya bhāryā sāvitrī sarvair eva sulakṣaṇaiḥ ||
avaidhavyakarair yuktā tathā jīvati satyavān ||
bhāradvāja uvāca
yathāsya bhāryā sāvitrī tapasā ca damena ca ||
ācāreṇa ca saṃyuktā tathā jīvati satyavān ||
dālbhya uvāca
yathā dṛṣṭiḥ pravṛttā te sāvitryāś ca yathā vratam ||
gatāhāram akṛtvā ca tathā jīvati satyavān ||
māṇḍavya uvāca
yathā vadanti śāntāyāṃ diśi vai mṛgapakṣiṇaḥ ||
pārthivī ca pravṛttis te tathā jīvati satyavān ||
dhaumya uvāca
sarvair guṇair upetas te yathā putro janapriyaḥ ||
dīrghāyur lakṣaṇopetas tathā jīvati satyavān ||
mārkaṇḍeya uvāca
evam āśvāsitas tais tu satyavāgbhis tapasvibhiḥ ||
tāṃs tān vigaṇayann arthān avasthita ivābhavat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

सुवर्चा उवाच यथास्य भार्या सावित्री तपसा च दमेन च ॥ आचारेण च संयुक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥ गौतम उवाच वेदाः साङ्गा मयाधीतास् तपो मे संचितं महत् ॥ कौमारं ब्रह्मचर्यं मे गुरवो ऽग्निश् च तोषिताः ॥ समाहितेन चीर्णानि सर्वाण्य् एव व्रतानि मे ॥ वायुभक्षोपवासश् च कुशलानि च यानि मे ॥ अनेन तपसा वेद्मि सर्वं परिचिकीर्षितम् ॥ सत्यम् एतन् निबोध त्वं ध्रियते सत्यवान् इति ॥ शिष्य उवाच उपाध्यायस्य मे वक्त्राद् यथा वाक्यं विनिःसृतम् ॥ नैतज् जातु भवेन् मिथ्या तथा जीवति सत्यवान् ॥ ऋषय ऊचुः यथास्य भार्या सावित्री सर्वैर् एव सुलक्षणैः ॥ अवैधव्यकरैर् युक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥ भारद्वाज उवाच यथास्य भार्या सावित्री तपसा च दमेन च ॥ आचारेण च संयुक्ता तथा जीवति सत्यवान् ॥ दाल्भ्य उवाच यथा दृष्टिः प्रवृत्ता ते सावित्र्याश् च यथा व्रतम् ॥ गताहारम् अकृत्वा च तथा जीवति सत्यवान् ॥ माण्डव्य उवाच यथा वदन्ति शान्तायां दिशि वै मृगपक्षिणः ॥ पार्थिवी च प्रवृत्तिस् ते तथा जीवति सत्यवान् ॥ धौम्य उवाच सर्वैर् गुणैर् उपेतस् ते यथा पुत्रो जनप्रियः ॥ दीर्घायुर् लक्षणोपेतस् तथा जीवति सत्यवान् ॥ मार्कण्डेय उवाच एवम् आश्वासितस् तैस् तु सत्यवाग्भिस् तपस्विभिः ॥ तांस् तान् विगणयन्न् अर्थान् अवस्थित इवाभवत् ॥suvarcā uvāca yathāsya bhāryā sāvitrī tapasā ca damena ca || ācāreṇa ca saṃyuktā tathā jīvati satyavān || gautama uvāca vedāḥ sāṅgā mayādhītās tapo me saṃcitaṃ mahat || kaumāraṃ brahmacaryaṃ me guravo 'gniś ca toṣitāḥ || samāhitena cīrṇāni sarvāṇy eva vratāni me || vāyubhakṣopavāsaś ca kuśalāni ca yāni me || anena tapasā vedmi sarvaṃ paricikīrṣitam || satyam etan nibodha tvaṃ dhriyate satyavān iti || śiṣya uvāca upādhyāyasya me vaktrād yathā vākyaṃ viniḥsṛtam || naitaj jātu bhaven mithyā tathā jīvati satyavān || ṛṣaya ūcuḥ yathāsya bhāryā sāvitrī sarvair eva sulakṣaṇaiḥ || avaidhavyakarair yuktā tathā jīvati satyavān || bhāradvāja uvāca yathāsya bhāryā sāvitrī tapasā ca damena ca || ācāreṇa ca saṃyuktā tathā jīvati satyavān || dālbhya uvāca yathā dṛṣṭiḥ pravṛttā te sāvitryāś ca yathā vratam || gatāhāram akṛtvā ca tathā jīvati satyavān || māṇḍavya uvāca yathā vadanti śāntāyāṃ diśi vai mṛgapakṣiṇaḥ || pārthivī ca pravṛttis te tathā jīvati satyavān || dhaumya uvāca sarvair guṇair upetas te yathā putro janapriyaḥ || dīrghāyur lakṣaṇopetas tathā jīvati satyavān || mārkaṇḍeya uvāca evam āśvāsitas tais tu satyavāgbhis tapasvibhiḥ || tāṃs tān vigaṇayann arthān avasthita ivābhavat ||Суварчас говорит, что раз жена Сатьявана Савитри соединена с тапасом, самообладанием и правильным поведением, Сатьяван жив; Гаутама говорит, что он изучил Веды с ангами, накопил великий тапас, соблюдал брахмачарью с юности, удовлетворил учителей и огонь, прошел обеты, посты и питание воздухом, и этим тапасом знает: Сатьяван держится живым; ученик подтверждает, что слово его учителя не бывает ложным, значит Сатьяван жив; риши говорят, что Савитри имеет все благие знаки, отвращающие вдовство, значит Сатьяван жив; Бхарадваджа повторяет о тапасе, самообладании и поведении Савитри; Далбхья говорит, что появление зрения у Дьюматсены, обет Савитри и ее отказ от пищи говорят, что Сатьяван жив; Мандавья судит по мирному направлению, голосам зверей и птиц и царским признакам; Дхаумья говорит, что сын Дьюматсены наделен всеми достоинствами, любим народом и знаками долголетия, значит жив; утешенный правдивыми тапасвинами, Дьюматсена удерживается, обдумывая их доводы.

Translation

Суварчас сказал: «Раз его жена Савитри соединена с тапасом, самообладанием и правильным поведением, Сатьяван жив». Гаутама сказал: «Я изучил Веды с ангами, накопил великий тапас, с юности хранил брахмачарью, удовлетворил учителей и огонь, совершил обеты, посты и питание воздухом. Этим тапасом я знаю: Сатьяван держится живым». Ученик подтвердил: «Слово моего учителя никогда не бывает ложным; значит, Сатьяван жив». Риши сказали: «Савитри имеет все благие знаки, отвращающие вдовство; значит, Сатьяван жив». Бхарадваджа повторил о ее тапасе, самообладании и поведении. Далбхья сказал: «Твое зрение вернулось, обет Савитри крепок, и она еще не ела; значит, Сатьяван жив». Мандавья судил по мирному направлению, голосам зверей и птиц и царским признакам. Дхаумья сказал: «Твой сын наделен всеми достоинствами, любим народом и имеет знаки долголетия; значит, Сатьяван жив». Утешенный этими правдивыми тапасвинами, Дьюматсена удерживался, обдумывая их доводы».

Commentary

Риши читают действительность через дхарму: поведение Савитри, знаки природы и сила правдивой речи указывают на жизнь. Для них истина не отделена от мира.

Version

e7b9a8f165bb · published Jun 18, 2026, 7:51:36 AM UTC