Mahabharata 3.282.36-44

Devanāgarī

सावित्र्य् उवाच
एवम् एतद् यथा वेत्थ संकल्पो नान्यथा हि वः ॥
न च किं चिद् रहस्यं मे श्रूयतां तथ्यम् अत्र यत् ॥
मृत्युर् मे भर्तुर् आख्यातो नारदेन महात्मना ॥
स चाद्य दिवसः प्राप्तस् ततो नैनं जहाम्य् अहम् ॥
सुप्तं चैनं यमः साक्षाद् उपागच्छत् सकिंकरः ॥
स एनम् अनयद् बद्ध्वा दिशं पितृनिषेविताम् ॥
अस्तौषं तम् अहं देवं सत्येन वचसा विभुम् ॥
पञ्च वै तेन मे दत्ता वराः शृणुत तान् मम ॥
चक्षुषी च स्वराज्यं च द्वौ वरौ श्वशुरस्य मे ॥
लब्धं पितुः पुत्रशतं पुत्राणाम् आत्मनः शतम् ॥
चतुर्वर्षशतायुर् मे भर्ता लब्धश् च सत्यवान् ॥
भर्तुर् हि जीवितार्थं तु मया चीर्णं स्थिरं व्रतम् ॥
एतत् सत्यं मयाख्यातं कारणं विस्तरेण वः ॥
यथा वृत्तं सुखोदर्कम् इदं दुःखं महन् मम ॥
ऋषय ऊचुः
निमज्जमानं व्यसनैर् अभिद्रुतं; कुलं नरेन्द्रस्य तमोमये ह्रदे ॥
त्वया सुशीले धृतधर्मपुण्यया; समुद्धृतं साध्वि पुनः कुलीनया ॥
मार्कण्डेय उवाच
तथा प्रशस्य ह्य् अभिपूज्य चैव ते; वरस्त्रियं ताम् ऋषयः समागताः ॥
नरेन्द्रम् आमन्त्र्य सपुत्रम् अञ्जसा; शिवेन जग्मुर् मुदिताः स्वम् आलयम् ॥

Transliteration (IAST)

sāvitry uvāca
evam etad yathā vettha saṃkalpo nānyathā hi vaḥ ||
na ca kiṃ cid rahasyaṃ me śrūyatāṃ tathyam atra yat ||
mṛtyur me bhartur ākhyāto nāradena mahātmanā ||
sa cādya divasaḥ prāptas tato nainaṃ jahāmy aham ||
suptaṃ cainaṃ yamaḥ sākṣād upāgacchat sakiṃkaraḥ ||
sa enam anayad baddhvā diśaṃ pitṛniṣevitām ||
astauṣaṃ tam ahaṃ devaṃ satyena vacasā vibhum ||
pañca vai tena me dattā varāḥ śṛṇuta tān mama ||
cakṣuṣī ca svarājyaṃ ca dvau varau śvaśurasya me ||
labdhaṃ pituḥ putraśataṃ putrāṇām ātmanaḥ śatam ||
caturvarṣaśatāyur me bhartā labdhaś ca satyavān ||
bhartur hi jīvitārthaṃ tu mayā cīrṇaṃ sthiraṃ vratam ||
etat satyaṃ mayākhyātaṃ kāraṇaṃ vistareṇa vaḥ ||
yathā vṛttaṃ sukhodarkam idaṃ duḥkhaṃ mahan mama ||
ṛṣaya ūcuḥ
nimajjamānaṃ vyasanair abhidrutaṃ; kulaṃ narendrasya tamomaye hrade ||
tvayā suśīle dhṛtadharmapuṇyayā; samuddhṛtaṃ sādhvi punaḥ kulīnayā ||
mārkaṇḍeya uvāca
tathā praśasya hy abhipūjya caiva te; varastriyaṃ tām ṛṣayaḥ samāgatāḥ ||
narendram āmantrya saputram añjasā; śivena jagmur muditāḥ svam ālayam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

सावित्र्य् उवाच एवम् एतद् यथा वेत्थ संकल्पो नान्यथा हि वः ॥ न च किं चिद् रहस्यं मे श्रूयतां तथ्यम् अत्र यत् ॥ मृत्युर् मे भर्तुर् आख्यातो नारदेन महात्मना ॥ स चाद्य दिवसः प्राप्तस् ततो नैनं जहाम्य् अहम् ॥ सुप्तं चैनं यमः साक्षाद् उपागच्छत् सकिंकरः ॥ स एनम् अनयद् बद्ध्वा दिशं पितृनिषेविताम् ॥ अस्तौषं तम् अहं देवं सत्येन वचसा विभुम् ॥ पञ्च वै तेन मे दत्ता वराः शृणुत तान् मम ॥ चक्षुषी च स्वराज्यं च द्वौ वरौ श्वशुरस्य मे ॥ लब्धं पितुः पुत्रशतं पुत्राणाम् आत्मनः शतम् ॥ चतुर्वर्षशतायुर् मे भर्ता लब्धश् च सत्यवान् ॥ भर्तुर् हि जीवितार्थं तु मया चीर्णं स्थिरं व्रतम् ॥ एतत् सत्यं मयाख्यातं कारणं विस्तरेण वः ॥ यथा वृत्तं सुखोदर्कम् इदं दुःखं महन् मम ॥ ऋषय ऊचुः निमज्जमानं व्यसनैर् अभिद्रुतं; कुलं नरेन्द्रस्य तमोमये ह्रदे ॥ त्वया सुशीले धृतधर्मपुण्यया; समुद्धृतं साध्वि पुनः कुलीनया ॥ मार्कण्डेय उवाच तथा प्रशस्य ह्य् अभिपूज्य चैव ते; वरस्त्रियं ताम् ऋषयः समागताः ॥ नरेन्द्रम् आमन्त्र्य सपुत्रम् अञ्जसा; शिवेन जग्मुर् मुदिताः स्वम् आलयम् ॥sāvitry uvāca evam etad yathā vettha saṃkalpo nānyathā hi vaḥ || na ca kiṃ cid rahasyaṃ me śrūyatāṃ tathyam atra yat || mṛtyur me bhartur ākhyāto nāradena mahātmanā || sa cādya divasaḥ prāptas tato nainaṃ jahāmy aham || suptaṃ cainaṃ yamaḥ sākṣād upāgacchat sakiṃkaraḥ || sa enam anayad baddhvā diśaṃ pitṛniṣevitām || astauṣaṃ tam ahaṃ devaṃ satyena vacasā vibhum || pañca vai tena me dattā varāḥ śṛṇuta tān mama || cakṣuṣī ca svarājyaṃ ca dvau varau śvaśurasya me || labdhaṃ pituḥ putraśataṃ putrāṇām ātmanaḥ śatam || caturvarṣaśatāyur me bhartā labdhaś ca satyavān || bhartur hi jīvitārthaṃ tu mayā cīrṇaṃ sthiraṃ vratam || etat satyaṃ mayākhyātaṃ kāraṇaṃ vistareṇa vaḥ || yathā vṛttaṃ sukhodarkam idaṃ duḥkhaṃ mahan mama || ṛṣaya ūcuḥ nimajjamānaṃ vyasanair abhidrutaṃ; kulaṃ narendrasya tamomaye hrade || tvayā suśīle dhṛtadharmapuṇyayā; samuddhṛtaṃ sādhvi punaḥ kulīnayā || mārkaṇḍeya uvāca tathā praśasya hy abhipūjya caiva te; varastriyaṃ tām ṛṣayaḥ samāgatāḥ || narendram āmantrya saputram añjasā; śivena jagmur muditāḥ svam ālayam ||Савитри говорит, что все так, как думают риши, и у нее нет тайны; Нарада предсказал смерть ее мужа, и сегодня этот день наступил, поэтому она не оставила Сатьявана; к спящему мужу пришел сам Яма со слугами, связал его и повел на юг, где пребывают предки; Савитри восхвалила владыку истинной речью, и он дал ей пять даров: зрение и царство для свекра, сто сыновей для отца, сто ее собственных сыновей и четыреста лет жизни Сатьявану; ради жизни мужа она совершила твердый обет; она подробно рассказала истинную причину великой скорби, которая закончилась счастьем; риши говорят, что Савитри, добронравная и держащая дхарму, спасла царский род, тонувший в темном озере бед; восхвалив и почтив благородную женщину, риши радостно прощаются с царем и сыном и уходят домой с благословениями.

Translation

Савитри сказала: «Все так, как вы думаете; нет у меня тайны. Нарада предсказал смерть моего мужа, и сегодня наступил этот день. Поэтому я не оставила его. К спящему Сатьявану пришел сам Яма со слугами, связал его и повел на юг, где пребывают предки. Я восхвалила владыку истинной речью, и он дал мне пять даров. Два дара моему свекру - зрение и царство; моему отцу - сто сыновей; мне самой - сто сыновей; и Сатьяван, мой муж, получил четыреста лет жизни. Ради жизни мужа я совершила твердый обет. Это истинная причина моей великой скорби, которая закончилась счастьем». Риши сказали: «Добронравная, держащая дхарму, ты спасла царский род, тонувший в темном озере бед». Восхвалив и почтив эту лучшую женщину, собравшиеся риши радостно простились с царем и сыном и ушли домой с благословениями».

Commentary

Подвиг Савитри назван спасением рода. Верность здесь не частное чувство, а сила, поднимающая из беды родителей, мужа, будущих детей и царство.

Version

34c67edeb9df · published Jun 18, 2026, 7:51:36 AM UTC