Mahabharata 3.284.21-39

Devanāgarī

कर्ण उवाच
को माम् एवं भवान् प्राह दर्शयन् सौहृदं परम् ॥
कामया भगवन् ब्रूहि को भवान् द्विजवेषधृक् ॥
ब्राह्मण उवाच
अहं तात सहस्रांशुः सौहृदात् त्वां निदर्शये ॥
कुरुष्वैतद् वचो मे त्वम् एतच् छ्रेयः परं हि ते ॥
कर्ण उवाच
श्रेय एव ममात्यन्तं यस्य मे गोपतिः प्रभुः ॥
प्रवक्ताद्य हितान्वेषी शृणु चेदं वचो मम ॥
प्रसादये त्वां वरदं प्रणयाच् च ब्रवीम्य् अहम् ॥
न निवार्यो व्रताद् अस्माद् अहं यद्य् अस्मि ते प्रियः ॥
व्रतं वै मम लोको ऽयं वेत्ति कृत्स्नो विभावसो ॥
यथाहं द्विजमुख्येभ्यो दद्यां प्राणान् अपि ध्रुवम् ॥
यद्य् आगच्छति शक्रो मां ब्राह्मणच्छद्मनावृतः ॥
हितार्थं पाण्डुपुत्राणां खेचरोत्तम भिक्षितुम् ॥
दास्यामि विबुधश्रेष्ठ कुण्डले वर्म चोत्तमम् ॥
न मे कीर्तिः प्रणश्येत त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥
मद्विधस्यायशस्यं हि न युक्तं प्राणरक्षणम् ॥
युक्तं हि यशसा युक्तं मरणं लोकसंमतम् ॥
सो ऽहम् इन्द्राय दास्यामि कुण्डले सह वर्मणा ॥
यदि मां बलवृत्रघ्नो भिक्षार्थम् उपयास्यति ॥
हितार्थं पाण्डुपुत्राणां कुण्डले मे प्रयाचितुम् ॥
तन् मे कीर्तिकरं लोके तस्याकीर्तिर् भविष्यति ॥
वृणोमि कीर्तिं लोके हि जीवितेनापि भानुमन् ॥
कीर्तिमान् अश्नुते स्वर्गं हीनकीर्तिस् तु नश्यति ॥
कीर्तिर् हि पुरुषं लोके संजीवयति मातृवत् ॥
अकीर्तिर् जीवितं हन्ति जीवतो ऽपि शरीरिणः ॥
अयं पुराणः श्लोको हि स्वयं गीतो विभावसो ॥
धात्रा लोकेश्वर यथा कीर्तिर् आयुर् नरस्य वै ॥
पुरुषस्य परे लोके कीर्तिर् एव परायणम् ॥
इह लोके विशुद्धा च कीर्तिर् आयुर्विवर्धनी ॥
सो ऽहं शरीरजे दत्त्वा कीर्तिं प्राप्स्यामि शाश्वतीम् ॥
दत्त्वा च विधिवद् दानं ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ॥
हुत्वा शरीरं संग्रामे कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥
विजित्य वा परान् आजौ यशः प्राप्स्यामि केवलम् ॥
भीतानाम् अभयं दत्त्वा संग्रामे जीवितार्थिनाम् ॥
वृद्धान् बालान् द्विजातींश् च मोक्षयित्वा महाभयात् ॥
प्राप्स्यामि परमं लोके यशः स्वर्भानुसूदन ॥
जीवितेनापि मे रक्ष्या कीर्तिस् तद् विद्धि मे व्रतम् ॥
सो ऽहं दत्त्वा मघवते भिक्षाम् एताम् अनुत्तमाम् ॥
ब्राह्मणच्छद्मिने देव लोके गन्ता परां गतिम् ॥

Transliteration (IAST)

karṇa uvāca
ko mām evaṃ bhavān prāha darśayan sauhṛdaṃ param ||
kāmayā bhagavan brūhi ko bhavān dvijaveṣadhṛk ||
brāhmaṇa uvāca
ahaṃ tāta sahasrāṃśuḥ sauhṛdāt tvāṃ nidarśaye ||
kuruṣvaitad vaco me tvam etac chreyaḥ paraṃ hi te ||
karṇa uvāca
śreya eva mamātyantaṃ yasya me gopatiḥ prabhuḥ ||
pravaktādya hitānveṣī śṛṇu cedaṃ vaco mama ||
prasādaye tvāṃ varadaṃ praṇayāc ca bravīmy aham ||
na nivāryo vratād asmād ahaṃ yady asmi te priyaḥ ||
vrataṃ vai mama loko 'yaṃ vetti kṛtsno vibhāvaso ||
yathāhaṃ dvijamukhyebhyo dadyāṃ prāṇān api dhruvam ||
yady āgacchati śakro māṃ brāhmaṇacchadmanāvṛtaḥ ||
hitārthaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ khecarottama bhikṣitum ||
dāsyāmi vibudhaśreṣṭha kuṇḍale varma cottamam ||
na me kīrtiḥ praṇaśyeta triṣu lokeṣu viśrutā ||
madvidhasyāyaśasyaṃ hi na yuktaṃ prāṇarakṣaṇam ||
yuktaṃ hi yaśasā yuktaṃ maraṇaṃ lokasaṃmatam ||
so 'ham indrāya dāsyāmi kuṇḍale saha varmaṇā ||
yadi māṃ balavṛtraghno bhikṣārtham upayāsyati ||
hitārthaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ kuṇḍale me prayācitum ||
tan me kīrtikaraṃ loke tasyākīrtir bhaviṣyati ||
vṛṇomi kīrtiṃ loke hi jīvitenāpi bhānuman ||
kīrtimān aśnute svargaṃ hīnakīrtis tu naśyati ||
kīrtir hi puruṣaṃ loke saṃjīvayati mātṛvat ||
akīrtir jīvitaṃ hanti jīvato 'pi śarīriṇaḥ ||
ayaṃ purāṇaḥ śloko hi svayaṃ gīto vibhāvaso ||
dhātrā lokeśvara yathā kīrtir āyur narasya vai ||
puruṣasya pare loke kīrtir eva parāyaṇam ||
iha loke viśuddhā ca kīrtir āyurvivardhanī ||
so 'haṃ śarīraje dattvā kīrtiṃ prāpsyāmi śāśvatīm ||
dattvā ca vidhivad dānaṃ brāhmaṇebhyo yathāvidhi ||
hutvā śarīraṃ saṃgrāme kṛtvā karma suduṣkaram ||
vijitya vā parān ājau yaśaḥ prāpsyāmi kevalam ||
bhītānām abhayaṃ dattvā saṃgrāme jīvitārthinām ||
vṛddhān bālān dvijātīṃś ca mokṣayitvā mahābhayāt ||
prāpsyāmi paramaṃ loke yaśaḥ svarbhānusūdana ||
jīvitenāpi me rakṣyā kīrtis tad viddhi me vratam ||
so 'haṃ dattvā maghavate bhikṣām etām anuttamām ||
brāhmaṇacchadmine deva loke gantā parāṃ gatim ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

कर्ण उवाच को माम् एवं भवान् प्राह दर्शयन् सौहृदं परम् ॥ कामया भगवन् ब्रूहि को भवान् द्विजवेषधृक् ॥ ब्राह्मण उवाच अहं तात सहस्रांशुः सौहृदात् त्वां निदर्शये ॥ कुरुष्वैतद् वचो मे त्वम् एतच् छ्रेयः परं हि ते ॥ कर्ण उवाच श्रेय एव ममात्यन्तं यस्य मे गोपतिः प्रभुः ॥ प्रवक्ताद्य हितान्वेषी शृणु चेदं वचो मम ॥ प्रसादये त्वां वरदं प्रणयाच् च ब्रवीम्य् अहम् ॥ न निवार्यो व्रताद् अस्माद् अहं यद्य् अस्मि ते प्रियः ॥ व्रतं वै मम लोको ऽयं वेत्ति कृत्स्नो विभावसो ॥ यथाहं द्विजमुख्येभ्यो दद्यां प्राणान् अपि ध्रुवम् ॥ यद्य् आगच्छति शक्रो मां ब्राह्मणच्छद्मनावृतः ॥ हितार्थं पाण्डुपुत्राणां खेचरोत्तम भिक्षितुम् ॥ दास्यामि विबुधश्रेष्ठ कुण्डले वर्म चोत्तमम् ॥ न मे कीर्तिः प्रणश्येत त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ मद्विधस्यायशस्यं हि न युक्तं प्राणरक्षणम् ॥ युक्तं हि यशसा युक्तं मरणं लोकसंमतम् ॥ सो ऽहम् इन्द्राय दास्यामि कुण्डले सह वर्मणा ॥ यदि मां बलवृत्रघ्नो भिक्षार्थम् उपयास्यति ॥ हितार्थं पाण्डुपुत्राणां कुण्डले मे प्रयाचितुम् ॥ तन् मे कीर्तिकरं लोके तस्याकीर्तिर् भविष्यति ॥ वृणोमि कीर्तिं लोके हि जीवितेनापि भानुमन् ॥ कीर्तिमान् अश्नुते स्वर्गं हीनकीर्तिस् तु नश्यति ॥ कीर्तिर् हि पुरुषं लोके संजीवयति मातृवत् ॥ अकीर्तिर् जीवितं हन्ति जीवतो ऽपि शरीरिणः ॥ अयं पुराणः श्लोको हि स्वयं गीतो विभावसो ॥ धात्रा लोकेश्वर यथा कीर्तिर् आयुर् नरस्य वै ॥ पुरुषस्य परे लोके कीर्तिर् एव परायणम् ॥ इह लोके विशुद्धा च कीर्तिर् आयुर्विवर्धनी ॥ सो ऽहं शरीरजे दत्त्वा कीर्तिं प्राप्स्यामि शाश्वतीम् ॥ दत्त्वा च विधिवद् दानं ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ॥ हुत्वा शरीरं संग्रामे कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ विजित्य वा परान् आजौ यशः प्राप्स्यामि केवलम् ॥ भीतानाम् अभयं दत्त्वा संग्रामे जीवितार्थिनाम् ॥ वृद्धान् बालान् द्विजातींश् च मोक्षयित्वा महाभयात् ॥ प्राप्स्यामि परमं लोके यशः स्वर्भानुसूदन ॥ जीवितेनापि मे रक्ष्या कीर्तिस् तद् विद्धि मे व्रतम् ॥ सो ऽहं दत्त्वा मघवते भिक्षाम् एताम् अनुत्तमाम् ॥ ब्राह्मणच्छद्मिने देव लोके गन्ता परां गतिम् ॥karṇa uvāca ko mām evaṃ bhavān prāha darśayan sauhṛdaṃ param || kāmayā bhagavan brūhi ko bhavān dvijaveṣadhṛk || brāhmaṇa uvāca ahaṃ tāta sahasrāṃśuḥ sauhṛdāt tvāṃ nidarśaye || kuruṣvaitad vaco me tvam etac chreyaḥ paraṃ hi te || karṇa uvāca śreya eva mamātyantaṃ yasya me gopatiḥ prabhuḥ || pravaktādya hitānveṣī śṛṇu cedaṃ vaco mama || prasādaye tvāṃ varadaṃ praṇayāc ca bravīmy aham || na nivāryo vratād asmād ahaṃ yady asmi te priyaḥ || vrataṃ vai mama loko 'yaṃ vetti kṛtsno vibhāvaso || yathāhaṃ dvijamukhyebhyo dadyāṃ prāṇān api dhruvam || yady āgacchati śakro māṃ brāhmaṇacchadmanāvṛtaḥ || hitārthaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ khecarottama bhikṣitum || dāsyāmi vibudhaśreṣṭha kuṇḍale varma cottamam || na me kīrtiḥ praṇaśyeta triṣu lokeṣu viśrutā || madvidhasyāyaśasyaṃ hi na yuktaṃ prāṇarakṣaṇam || yuktaṃ hi yaśasā yuktaṃ maraṇaṃ lokasaṃmatam || so 'ham indrāya dāsyāmi kuṇḍale saha varmaṇā || yadi māṃ balavṛtraghno bhikṣārtham upayāsyati || hitārthaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ kuṇḍale me prayācitum || tan me kīrtikaraṃ loke tasyākīrtir bhaviṣyati || vṛṇomi kīrtiṃ loke hi jīvitenāpi bhānuman || kīrtimān aśnute svargaṃ hīnakīrtis tu naśyati || kīrtir hi puruṣaṃ loke saṃjīvayati mātṛvat || akīrtir jīvitaṃ hanti jīvato 'pi śarīriṇaḥ || ayaṃ purāṇaḥ śloko hi svayaṃ gīto vibhāvaso || dhātrā lokeśvara yathā kīrtir āyur narasya vai || puruṣasya pare loke kīrtir eva parāyaṇam || iha loke viśuddhā ca kīrtir āyurvivardhanī || so 'haṃ śarīraje dattvā kīrtiṃ prāpsyāmi śāśvatīm || dattvā ca vidhivad dānaṃ brāhmaṇebhyo yathāvidhi || hutvā śarīraṃ saṃgrāme kṛtvā karma suduṣkaram || vijitya vā parān ājau yaśaḥ prāpsyāmi kevalam || bhītānām abhayaṃ dattvā saṃgrāme jīvitārthinām || vṛddhān bālān dvijātīṃś ca mokṣayitvā mahābhayāt || prāpsyāmi paramaṃ loke yaśaḥ svarbhānusūdana || jīvitenāpi me rakṣyā kīrtis tad viddhi me vratam || so 'haṃ dattvā maghavate bhikṣām etām anuttamām || brāhmaṇacchadmine deva loke gantā parāṃ gatim ||Карна спрашивает, кто этот брахман, проявляющий такую дружбу; Сурья открывает, что он тысячелучевой и говорит из дружбы, велит исполнить его слово ради высшего блага; Карна отвечает, что высшее благо для него — когда сам Сурья, владыка коров, ищущий его блага, говорит с ним; он просит не удерживать его от обета, потому что весь мир знает: он отдаст лучшим брахманам даже жизнь и никогда не откажет; если Шакра под видом брахмана придет просить серьги и броню ради Пандавов, он отдаст их, чтобы не погибла его слава в трех мирах; для такого, как он, постыдна защита жизни, а славная смерть одобрена миром; если Вритрахан придет просить серьги ради Пандавов, это даст Карне славу, а Индре бесславие; Карна выбирает славу даже ценой жизни, потому что славный вкушает небо, а бесславный гибнет; слава оживляет человека как мать, бесславие убивает живого; древний стих говорит, что слава — жизнь человека, в ином мире она высшее прибежище; отдав рожденные с телом дары, Карна получит вечную славу, а в бою, совершив трудное дело, победив или пав, получит только славу; даровав бесстрашие испуганным, освободив стариков, детей и дваждырожденных от великого страха, он достигнет высшей славы; поэтому, отдав Магхавану эту непревзойденную милостыню под видом брахмана, он пойдет к высшей цели.

Translation

Карна спросил: «Кто ты, что говоришь мне так, проявляя высшую дружбу? Скажи, благословенный, кто ты в облике дваждырожденного?» Брахман ответил: «Я тысячелучевой. Из дружбы я показываю тебе это. Исполни мое слово: это твое высшее благо». Карна сказал: «Для меня уже высшее благо, что сам владыка коров, ищущий моего блага, говорит со мной. Но прошу тебя: не удерживай меня от этого обета, если я тебе дорог. Весь мир знает мой обет: я отдам лучшим брахманам даже жизнь и не откажу. Если Шакра под видом брахмана придет просить серьги и лучшую броню ради Пандавов, я отдам их, чтобы моя слава, известная в трех мирах, не погибла. Для такого, как я, постыдна защита жизни; одобрена миром смерть, соединенная со славой. Если Вритрахан придет просить мои серьги ради Пандавов, это принесет славу мне и бесславие ему. Я выбираю славу даже ценой жизни, лучезарный. Славный вкушает небо, бесславный гибнет. Слава оживляет человека как мать; бесславие убивает живого. Древний стих говорит: слава - жизнь человека; в ином мире она высшее прибежище. Отдав рожденные с телом дары, я получу вечную славу. В бою, совершив трудное дело, победив врагов или пав, я получу одну лишь славу. Даровав бесстрашие испуганным, освободив стариков, детей и дваждырожденных от великого страха, я достигну высшей славы. Поэтому, отдав Магхавану эту непревзойденную милостыню под видом брахмана, я пойду к высшей цели».

Commentary

Карна стоит на обете дара, но его речь раскрывает трагическую подмену: слава становится почти абсолютом. Щедрость велика, однако без высшего различения она может служить судьбе, а не освобождению.

Version

96eea639f018 · published Jun 18, 2026, 7:51:36 AM UTC