Mahabharata 3.294.1-17

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
देवराजम् अनुप्राप्तं ब्राह्मणच्छद्मना वृषः ॥
दृष्ट्वा स्वागतम् इत्य् आह न बुबोधास्य मानसम् ॥
हिरण्यकण्ठीः प्रमदा ग्रामान् वा बहुगोकुलान् ॥
किं ददानीति तं विप्रम् उवाचाधिरथिस् ततः ॥
ब्राह्मण उवाच
हिरण्यकण्ठ्यः प्रमदा यच् चान्यत् प्रीतिवर्धनम् ॥
नाहं दत्तम् इहेच्छामि तदर्थिभ्यः प्रदीयताम् ॥
यद् एतत् सहजं वर्म कुण्डले च तवानघ ॥
एतद् उत्कृत्य मे देहि यदि सत्यव्रतो भवान् ॥
एतद् इच्छाम्य् अहं क्षिप्रं त्वया दत्तं परंतप ॥
एष मे सर्वलाभानां लाभः परमको मतः ॥
कर्ण उवाच
अवनिं प्रमदा गाश् च निर्वापं बहुवार्षिकम् ॥
तत् ते विप्र प्रदास्यामि न तु वर्म न कुण्डले ॥
वैशंपायन उवाच
एवं बहुविधैर् वाक्यैर् याच्यमानः स तु द्विजः ॥
कर्णेन भरतश्रेष्ठ नान्यं वरम् अयाचत ॥
सान्त्वितश् च यथाशक्ति पूजितश् च यथाविधि ॥
नैवान्यं स द्विजश्रेष्ठः कामयाम् आस वै वरम् ॥
यदा नान्यं प्रवृणुते वरं वै द्विजसत्तमः ॥
तदैनम् अब्रवीद् भूयो राधेयः प्रहसन्न् इव ॥
सहजं वर्म मे विप्र कुण्डले चामृतोद्भवे ॥
तेनावध्यो ऽस्मि लोकेषु ततो नैतद् ददाम्य् अहम् ॥
विशालं पृथिवीराज्यं क्षेमं निहतकण्टकम् ॥
प्रतिगृह्णीष्व मत्तस् त्वं साधु ब्राह्मणपुंगव ॥
कुण्डलाभ्यां विमुक्तो ऽहं वर्मणा सहजेन च ॥
गमनीयो भविष्यामि शत्रूणां द्विजसत्तम ॥
यदा नान्यं वरं वव्रे भगवान् पाकशासनः ॥
ततः प्रहस्य कर्णस् तं पुनर् इत्य् अब्रवीद् वचः ॥
विदितो देवदेवेश प्राग् एवासि मम प्रभो ॥
न तु न्याय्यं मया दातुं तव शक्र वृथा वरम् ॥
त्वं हि देवेश्वरः साक्षात् त्वया देयो वरो मम ॥
अन्येषां चैव भूतानाम् ईश्वरो ह्य् असि भूतकृत् ॥
यदि दास्यामि ते देव कुण्डले कवचं तथा ॥
वध्यताम् उपयास्यामि त्वं च शक्रावहास्यताम् ॥
तस्माद् विनिमयं कृत्वा कुण्डले वर्म चोत्तमम् ॥
हरस्व शक्र कामं मे न दद्याम् अहम् अन्यथा ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
devarājam anuprāptaṃ brāhmaṇacchadmanā vṛṣaḥ ||
dṛṣṭvā svāgatam ity āha na bubodhāsya mānasam ||
hiraṇyakaṇṭhīḥ pramadā grāmān vā bahugokulān ||
kiṃ dadānīti taṃ vipram uvācādhirathis tataḥ ||
brāhmaṇa uvāca
hiraṇyakaṇṭhyaḥ pramadā yac cānyat prītivardhanam ||
nāhaṃ dattam ihecchāmi tadarthibhyaḥ pradīyatām ||
yad etat sahajaṃ varma kuṇḍale ca tavānagha ||
etad utkṛtya me dehi yadi satyavrato bhavān ||
etad icchāmy ahaṃ kṣipraṃ tvayā dattaṃ paraṃtapa ||
eṣa me sarvalābhānāṃ lābhaḥ paramako mataḥ ||
karṇa uvāca
avaniṃ pramadā gāś ca nirvāpaṃ bahuvārṣikam ||
tat te vipra pradāsyāmi na tu varma na kuṇḍale ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ bahuvidhair vākyair yācyamānaḥ sa tu dvijaḥ ||
karṇena bharataśreṣṭha nānyaṃ varam ayācata ||
sāntvitaś ca yathāśakti pūjitaś ca yathāvidhi ||
naivānyaṃ sa dvijaśreṣṭhaḥ kāmayām āsa vai varam ||
yadā nānyaṃ pravṛṇute varaṃ vai dvijasattamaḥ ||
tadainam abravīd bhūyo rādheyaḥ prahasann iva ||
sahajaṃ varma me vipra kuṇḍale cāmṛtodbhave ||
tenāvadhyo 'smi lokeṣu tato naitad dadāmy aham ||
viśālaṃ pṛthivīrājyaṃ kṣemaṃ nihatakaṇṭakam ||
pratigṛhṇīṣva mattas tvaṃ sādhu brāhmaṇapuṃgava ||
kuṇḍalābhyāṃ vimukto 'haṃ varmaṇā sahajena ca ||
gamanīyo bhaviṣyāmi śatrūṇāṃ dvijasattama ||
yadā nānyaṃ varaṃ vavre bhagavān pākaśāsanaḥ ||
tataḥ prahasya karṇas taṃ punar ity abravīd vacaḥ ||
vidito devadeveśa prāg evāsi mama prabho ||
na tu nyāyyaṃ mayā dātuṃ tava śakra vṛthā varam ||
tvaṃ hi deveśvaraḥ sākṣāt tvayā deyo varo mama ||
anyeṣāṃ caiva bhūtānām īśvaro hy asi bhūtakṛt ||
yadi dāsyāmi te deva kuṇḍale kavacaṃ tathā ||
vadhyatām upayāsyāmi tvaṃ ca śakrāvahāsyatām ||
tasmād vinimayaṃ kṛtvā kuṇḍale varma cottamam ||
harasva śakra kāmaṃ me na dadyām aham anyathā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच देवराजम् अनुप्राप्तं ब्राह्मणच्छद्मना वृषः ॥ दृष्ट्वा स्वागतम् इत्य् आह न बुबोधास्य मानसम् ॥ हिरण्यकण्ठीः प्रमदा ग्रामान् वा बहुगोकुलान् ॥ किं ददानीति तं विप्रम् उवाचाधिरथिस् ततः ॥ ब्राह्मण उवाच हिरण्यकण्ठ्यः प्रमदा यच् चान्यत् प्रीतिवर्धनम् ॥ नाहं दत्तम् इहेच्छामि तदर्थिभ्यः प्रदीयताम् ॥ यद् एतत् सहजं वर्म कुण्डले च तवानघ ॥ एतद् उत्कृत्य मे देहि यदि सत्यव्रतो भवान् ॥ एतद् इच्छाम्य् अहं क्षिप्रं त्वया दत्तं परंतप ॥ एष मे सर्वलाभानां लाभः परमको मतः ॥ कर्ण उवाच अवनिं प्रमदा गाश् च निर्वापं बहुवार्षिकम् ॥ तत् ते विप्र प्रदास्यामि न तु वर्म न कुण्डले ॥ वैशंपायन उवाच एवं बहुविधैर् वाक्यैर् याच्यमानः स तु द्विजः ॥ कर्णेन भरतश्रेष्ठ नान्यं वरम् अयाचत ॥ सान्त्वितश् च यथाशक्ति पूजितश् च यथाविधि ॥ नैवान्यं स द्विजश्रेष्ठः कामयाम् आस वै वरम् ॥ यदा नान्यं प्रवृणुते वरं वै द्विजसत्तमः ॥ तदैनम् अब्रवीद् भूयो राधेयः प्रहसन्न् इव ॥ सहजं वर्म मे विप्र कुण्डले चामृतोद्भवे ॥ तेनावध्यो ऽस्मि लोकेषु ततो नैतद् ददाम्य् अहम् ॥ विशालं पृथिवीराज्यं क्षेमं निहतकण्टकम् ॥ प्रतिगृह्णीष्व मत्तस् त्वं साधु ब्राह्मणपुंगव ॥ कुण्डलाभ्यां विमुक्तो ऽहं वर्मणा सहजेन च ॥ गमनीयो भविष्यामि शत्रूणां द्विजसत्तम ॥ यदा नान्यं वरं वव्रे भगवान् पाकशासनः ॥ ततः प्रहस्य कर्णस् तं पुनर् इत्य् अब्रवीद् वचः ॥ विदितो देवदेवेश प्राग् एवासि मम प्रभो ॥ न तु न्याय्यं मया दातुं तव शक्र वृथा वरम् ॥ त्वं हि देवेश्वरः साक्षात् त्वया देयो वरो मम ॥ अन्येषां चैव भूतानाम् ईश्वरो ह्य् असि भूतकृत् ॥ यदि दास्यामि ते देव कुण्डले कवचं तथा ॥ वध्यताम् उपयास्यामि त्वं च शक्रावहास्यताम् ॥ तस्माद् विनिमयं कृत्वा कुण्डले वर्म चोत्तमम् ॥ हरस्व शक्र कामं मे न दद्याम् अहम् अन्यथा ॥vaiśaṃpāyana uvāca devarājam anuprāptaṃ brāhmaṇacchadmanā vṛṣaḥ || dṛṣṭvā svāgatam ity āha na bubodhāsya mānasam || hiraṇyakaṇṭhīḥ pramadā grāmān vā bahugokulān || kiṃ dadānīti taṃ vipram uvācādhirathis tataḥ || brāhmaṇa uvāca hiraṇyakaṇṭhyaḥ pramadā yac cānyat prītivardhanam || nāhaṃ dattam ihecchāmi tadarthibhyaḥ pradīyatām || yad etat sahajaṃ varma kuṇḍale ca tavānagha || etad utkṛtya me dehi yadi satyavrato bhavān || etad icchāmy ahaṃ kṣipraṃ tvayā dattaṃ paraṃtapa || eṣa me sarvalābhānāṃ lābhaḥ paramako mataḥ || karṇa uvāca avaniṃ pramadā gāś ca nirvāpaṃ bahuvārṣikam || tat te vipra pradāsyāmi na tu varma na kuṇḍale || vaiśaṃpāyana uvāca evaṃ bahuvidhair vākyair yācyamānaḥ sa tu dvijaḥ || karṇena bharataśreṣṭha nānyaṃ varam ayācata || sāntvitaś ca yathāśakti pūjitaś ca yathāvidhi || naivānyaṃ sa dvijaśreṣṭhaḥ kāmayām āsa vai varam || yadā nānyaṃ pravṛṇute varaṃ vai dvijasattamaḥ || tadainam abravīd bhūyo rādheyaḥ prahasann iva || sahajaṃ varma me vipra kuṇḍale cāmṛtodbhave || tenāvadhyo 'smi lokeṣu tato naitad dadāmy aham || viśālaṃ pṛthivīrājyaṃ kṣemaṃ nihatakaṇṭakam || pratigṛhṇīṣva mattas tvaṃ sādhu brāhmaṇapuṃgava || kuṇḍalābhyāṃ vimukto 'haṃ varmaṇā sahajena ca || gamanīyo bhaviṣyāmi śatrūṇāṃ dvijasattama || yadā nānyaṃ varaṃ vavre bhagavān pākaśāsanaḥ || tataḥ prahasya karṇas taṃ punar ity abravīd vacaḥ || vidito devadeveśa prāg evāsi mama prabho || na tu nyāyyaṃ mayā dātuṃ tava śakra vṛthā varam || tvaṃ hi deveśvaraḥ sākṣāt tvayā deyo varo mama || anyeṣāṃ caiva bhūtānām īśvaro hy asi bhūtakṛt || yadi dāsyāmi te deva kuṇḍale kavacaṃ tathā || vadhyatām upayāsyāmi tvaṃ ca śakrāvahāsyatām || tasmād vinimayaṃ kṛtvā kuṇḍale varma cottamam || harasva śakra kāmaṃ me na dadyām aham anyathā ||Вриша видит царя богов под видом брахмана и приветствует его, не зная его намерения; Адхиратхин предлагает золотошейных женщин, деревни и стада коров, но брахман говорит, что не хочет этого, пусть это дадут другим; если Карна правдив в обете, пусть вырежет и даст ему врожденную броню и серьги; Карна предлагает землю, женщин, коров и многолетнее содержание, но не броню и серьги; он разными словами умилостивляет и почитает брахмана, но тот не желает другого дара; Карна, словно улыбаясь, говорит: броня и серьги рождены с ним и возникли из амриты, с ними он неуязвим в мирах, поэтому не отдаст их; пусть брахман примет широкое земное царство, безопасное и без врагов; без серег и врожденной брони он станет доступен врагам; когда Пакашасана не выбирает другого дара, Карна говорит, что уже знал его, владыку богов, и не справедливо отдавать Шакре дар напрасно; Шакра сам должен дать ему дар, ведь он владыка существ; если Карна отдаст броню и серьги, то станет уязвим, а Шакра — посмешищем; поэтому пусть будет обмен.

Translation

Вриша увидел царя богов под видом брахмана и приветствовал его, не зная его намерения. Адхиратхин предложил: «Что дать тебе - золотошейных женщин, деревни, множество коров?» Брахман ответил: «Женщины, богатства и все, что увеличивает радость, мне не нужны. Пусть это дадут другим просителям. Если ты правдив в обете, вырежи и дай мне свою врожденную броню и серьги». Карна сказал: «Я дам тебе землю, женщин, коров и многолетнее содержание, но не броню и серьги». Он разными словами умилостивлял и почитал брахмана, но тот не желал другого дара. Тогда Радхея, словно улыбаясь, сказал: «Брахман, моя броня врожденная, а серьги возникли из амриты. С ними я неуязвим в мирах, поэтому не отдаю их. Прими от меня широкое земное царство, безопасное и без врагов. Без серег и врожденной брони я стану доступен врагам». Когда Пакашасана не выбрал другого дара, Карна снова сказал: «Я уже прежде узнал тебя, владыка богов. Но несправедливо мне отдавать тебе дар напрасно, Шакра. Ты сам владыка богов и творец существ; ты должен дать мне дар. Если я отдам тебе серьги и броню, стану уязвим, а ты, Шакра, станешь посмешищем. Поэтому совершим обмен; иначе я не дам их».

Commentary

Карна узнает Индру и все равно готов отдать защиту, но требует честного обмена. В его щедрости появляется трезвость, подсказанная Сурьей.

Version

554bacb0354d · published Jun 18, 2026, 7:59:35 AM UTC