Mahabharata 3.294.1-17

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
देवराजम् अनुप्राप्तं ब्राह्मणच्छद्मना वृषः ॥
दृष्ट्वा स्वागतम् इत्य् आह न बुबोधास्य मानसम् ॥
हिरण्यकण्ठीः प्रमदा ग्रामान् वा बहुगोकुलान् ॥
किं ददानीति तं विप्रम् उवाचाधिरथिस् ततः ॥
ब्राह्मण उवाच
हिरण्यकण्ठ्यः प्रमदा यच् चान्यत् प्रीतिवर्धनम् ॥
नाहं दत्तम् इहेच्छामि तदर्थिभ्यः प्रदीयताम् ॥
यद् एतत् सहजं वर्म कुण्डले च तवानघ ॥
एतद् उत्कृत्य मे देहि यदि सत्यव्रतो भवान् ॥
एतद् इच्छाम्य् अहं क्षिप्रं त्वया दत्तं परंतप ॥
एष मे सर्वलाभानां लाभः परमको मतः ॥
कर्ण उवाच
अवनिं प्रमदा गाश् च निर्वापं बहुवार्षिकम् ॥
तत् ते विप्र प्रदास्यामि न तु वर्म न कुण्डले ॥
वैशंपायन उवाच
एवं बहुविधैर् वाक्यैर् याच्यमानः स तु द्विजः ॥
कर्णेन भरतश्रेष्ठ नान्यं वरम् अयाचत ॥
सान्त्वितश् च यथाशक्ति पूजितश् च यथाविधि ॥
नैवान्यं स द्विजश्रेष्ठः कामयाम् आस वै वरम् ॥
यदा नान्यं प्रवृणुते वरं वै द्विजसत्तमः ॥
तदैनम् अब्रवीद् भूयो राधेयः प्रहसन्न् इव ॥
सहजं वर्म मे विप्र कुण्डले चामृतोद्भवे ॥
तेनावध्यो ऽस्मि लोकेषु ततो नैतद् ददाम्य् अहम् ॥
विशालं पृथिवीराज्यं क्षेमं निहतकण्टकम् ॥
प्रतिगृह्णीष्व मत्तस् त्वं साधु ब्राह्मणपुंगव ॥
कुण्डलाभ्यां विमुक्तो ऽहं वर्मणा सहजेन च ॥
गमनीयो भविष्यामि शत्रूणां द्विजसत्तम ॥
यदा नान्यं वरं वव्रे भगवान् पाकशासनः ॥
ततः प्रहस्य कर्णस् तं पुनर् इत्य् अब्रवीद् वचः ॥
विदितो देवदेवेश प्राग् एवासि मम प्रभो ॥
न तु न्याय्यं मया दातुं तव शक्र वृथा वरम् ॥
त्वं हि देवेश्वरः साक्षात् त्वया देयो वरो मम ॥
अन्येषां चैव भूतानाम् ईश्वरो ह्य् असि भूतकृत् ॥
यदि दास्यामि ते देव कुण्डले कवचं तथा ॥
वध्यताम् उपयास्यामि त्वं च शक्रावहास्यताम् ॥
तस्माद् विनिमयं कृत्वा कुण्डले वर्म चोत्तमम् ॥
हरस्व शक्र कामं मे न दद्याम् अहम् अन्यथा ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
devarājam anuprāptaṃ brāhmaṇacchadmanā vṛṣaḥ ||
dṛṣṭvā svāgatam ity āha na bubodhāsya mānasam ||
hiraṇyakaṇṭhīḥ pramadā grāmān vā bahugokulān ||
kiṃ dadānīti taṃ vipram uvācādhirathis tataḥ ||
brāhmaṇa uvāca
hiraṇyakaṇṭhyaḥ pramadā yac cānyat prītivardhanam ||
nāhaṃ dattam ihecchāmi tadarthibhyaḥ pradīyatām ||
yad etat sahajaṃ varma kuṇḍale ca tavānagha ||
etad utkṛtya me dehi yadi satyavrato bhavān ||
etad icchāmy ahaṃ kṣipraṃ tvayā dattaṃ paraṃtapa ||
eṣa me sarvalābhānāṃ lābhaḥ paramako mataḥ ||
karṇa uvāca
avaniṃ pramadā gāś ca nirvāpaṃ bahuvārṣikam ||
tat te vipra pradāsyāmi na tu varma na kuṇḍale ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ bahuvidhair vākyair yācyamānaḥ sa tu dvijaḥ ||
karṇena bharataśreṣṭha nānyaṃ varam ayācata ||
sāntvitaś ca yathāśakti pūjitaś ca yathāvidhi ||
naivānyaṃ sa dvijaśreṣṭhaḥ kāmayām āsa vai varam ||
yadā nānyaṃ pravṛṇute varaṃ vai dvijasattamaḥ ||
tadainam abravīd bhūyo rādheyaḥ prahasann iva ||
sahajaṃ varma me vipra kuṇḍale cāmṛtodbhave ||
tenāvadhyo 'smi lokeṣu tato naitad dadāmy aham ||
viśālaṃ pṛthivīrājyaṃ kṣemaṃ nihatakaṇṭakam ||
pratigṛhṇīṣva mattas tvaṃ sādhu brāhmaṇapuṃgava ||
kuṇḍalābhyāṃ vimukto 'haṃ varmaṇā sahajena ca ||
gamanīyo bhaviṣyāmi śatrūṇāṃ dvijasattama ||
yadā nānyaṃ varaṃ vavre bhagavān pākaśāsanaḥ ||
tataḥ prahasya karṇas taṃ punar ity abravīd vacaḥ ||
vidito devadeveśa prāg evāsi mama prabho ||
na tu nyāyyaṃ mayā dātuṃ tava śakra vṛthā varam ||
tvaṃ hi deveśvaraḥ sākṣāt tvayā deyo varo mama ||
anyeṣāṃ caiva bhūtānām īśvaro hy asi bhūtakṛt ||
yadi dāsyāmi te deva kuṇḍale kavacaṃ tathā ||
vadhyatām upayāsyāmi tvaṃ ca śakrāvahāsyatām ||
tasmād vinimayaṃ kṛtvā kuṇḍale varma cottamam ||
harasva śakra kāmaṃ me na dadyām aham anyathā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच देवराजम् अनुप्राप्तं ब्राह्मणच्छद्मना वृषः ॥ दृष्ट्वा स्वागतम् इत्य् आह न बुबोधास्य मानसम् ॥ हिरण्यकण्ठीः प्रमदा ग्रामान् वा बहुगोकुलान् ॥ किं ददानीति तं विप्रम् उवाचाधिरथिस् ततः ॥ ब्राह्मण उवाच हिरण्यकण्ठ्यः प्रमदा यच् चान्यत् प्रीतिवर्धनम् ॥ नाहं दत्तम् इहेच्छामि तदर्थिभ्यः प्रदीयताम् ॥ यद् एतत् सहजं वर्म कुण्डले च तवानघ ॥ एतद् उत्कृत्य मे देहि यदि सत्यव्रतो भवान् ॥ एतद् इच्छाम्य् अहं क्षिप्रं त्वया दत्तं परंतप ॥ एष मे सर्वलाभानां लाभः परमको मतः ॥ कर्ण उवाच अवनिं प्रमदा गाश् च निर्वापं बहुवार्षिकम् ॥ तत् ते विप्र प्रदास्यामि न तु वर्म न कुण्डले ॥ वैशंपायन उवाच एवं बहुविधैर् वाक्यैर् याच्यमानः स तु द्विजः ॥ कर्णेन भरतश्रेष्ठ नान्यं वरम् अयाचत ॥ सान्त्वितश् च यथाशक्ति पूजितश् च यथाविधि ॥ नैवान्यं स द्विजश्रेष्ठः कामयाम् आस वै वरम् ॥ यदा नान्यं प्रवृणुते वरं वै द्विजसत्तमः ॥ तदैनम् अब्रवीद् भूयो राधेयः प्रहसन्न् इव ॥ सहजं वर्म मे विप्र कुण्डले चामृतोद्भवे ॥ तेनावध्यो ऽस्मि लोकेषु ततो नैतद् ददाम्य् अहम् ॥ विशालं पृथिवीराज्यं क्षेमं निहतकण्टकम् ॥ प्रतिगृह्णीष्व मत्तस् त्वं साधु ब्राह्मणपुंगव ॥ कुण्डलाभ्यां विमुक्तो ऽहं वर्मणा सहजेन च ॥ गमनीयो भविष्यामि शत्रूणां द्विजसत्तम ॥ यदा नान्यं वरं वव्रे भगवान् पाकशासनः ॥ ततः प्रहस्य कर्णस् तं पुनर् इत्य् अब्रवीद् वचः ॥ विदितो देवदेवेश प्राग् एवासि मम प्रभो ॥ न तु न्याय्यं मया दातुं तव शक्र वृथा वरम् ॥ त्वं हि देवेश्वरः साक्षात् त्वया देयो वरो मम ॥ अन्येषां चैव भूतानाम् ईश्वरो ह्य् असि भूतकृत् ॥ यदि दास्यामि ते देव कुण्डले कवचं तथा ॥ वध्यताम् उपयास्यामि त्वं च शक्रावहास्यताम् ॥ तस्माद् विनिमयं कृत्वा कुण्डले वर्म चोत्तमम् ॥ हरस्व शक्र कामं मे न दद्याम् अहम् अन्यथा ॥vaiśaṃpāyana uvāca devarājam anuprāptaṃ brāhmaṇacchadmanā vṛṣaḥ || dṛṣṭvā svāgatam ity āha na bubodhāsya mānasam || hiraṇyakaṇṭhīḥ pramadā grāmān vā bahugokulān || kiṃ dadānīti taṃ vipram uvācādhirathis tataḥ || brāhmaṇa uvāca hiraṇyakaṇṭhyaḥ pramadā yac cānyat prītivardhanam || nāhaṃ dattam ihecchāmi tadarthibhyaḥ pradīyatām || yad etat sahajaṃ varma kuṇḍale ca tavānagha || etad utkṛtya me dehi yadi satyavrato bhavān || etad icchāmy ahaṃ kṣipraṃ tvayā dattaṃ paraṃtapa || eṣa me sarvalābhānāṃ lābhaḥ paramako mataḥ || karṇa uvāca avaniṃ pramadā gāś ca nirvāpaṃ bahuvārṣikam || tat te vipra pradāsyāmi na tu varma na kuṇḍale || vaiśaṃpāyana uvāca evaṃ bahuvidhair vākyair yācyamānaḥ sa tu dvijaḥ || karṇena bharataśreṣṭha nānyaṃ varam ayācata || sāntvitaś ca yathāśakti pūjitaś ca yathāvidhi || naivānyaṃ sa dvijaśreṣṭhaḥ kāmayām āsa vai varam || yadā nānyaṃ pravṛṇute varaṃ vai dvijasattamaḥ || tadainam abravīd bhūyo rādheyaḥ prahasann iva || sahajaṃ varma me vipra kuṇḍale cāmṛtodbhave || tenāvadhyo 'smi lokeṣu tato naitad dadāmy aham || viśālaṃ pṛthivīrājyaṃ kṣemaṃ nihatakaṇṭakam || pratigṛhṇīṣva mattas tvaṃ sādhu brāhmaṇapuṃgava || kuṇḍalābhyāṃ vimukto 'haṃ varmaṇā sahajena ca || gamanīyo bhaviṣyāmi śatrūṇāṃ dvijasattama || yadā nānyaṃ varaṃ vavre bhagavān pākaśāsanaḥ || tataḥ prahasya karṇas taṃ punar ity abravīd vacaḥ || vidito devadeveśa prāg evāsi mama prabho || na tu nyāyyaṃ mayā dātuṃ tava śakra vṛthā varam || tvaṃ hi deveśvaraḥ sākṣāt tvayā deyo varo mama || anyeṣāṃ caiva bhūtānām īśvaro hy asi bhūtakṛt || yadi dāsyāmi te deva kuṇḍale kavacaṃ tathā || vadhyatām upayāsyāmi tvaṃ ca śakrāvahāsyatām || tasmād vinimayaṃ kṛtvā kuṇḍale varma cottamam || harasva śakra kāmaṃ me na dadyām aham anyathā ||Vrisha sees the king of the gods disguised as a brahmin and greets him, not knowing his intention; Adhirathin offers golden-necked women, villages, and herds of cattle, but the brahmin says he does not want these — let them be given to other petitioners; if Karna is true to his vow, let him cut off and give him his innate armor and earrings; Karna offers land, women, cattle, and a lifelong stipend, but not the armor and earrings; he tries in many ways to appease and honor the brahmin, but the latter desires no other gift; Karna, as though smiling, says: the armor and earrings were born with him and arose from amrita, and with them he is invulnerable in the worlds, so he will not give them up; let the brahmin accept a vast earthly kingdom, safe and free of enemies; without the earrings and innate armor he will become vulnerable to his foes; when Pakashasana chooses no other boon, Karna says he already knew him, the lord of the gods, and that it would not be just to give Shakra a gift for nothing; Shakra himself ought to give him a gift, since he is the lord of beings; if Karna gives up the armor and earrings, he will become vulnerable, and Shakra will become a laughingstock; therefore let there be an exchange.

Translation

Vrisha saw the king of the gods disguised as a brahmin and greeted him, not knowing his intention. Adhirathin offered: "What shall I give you — golden-necked women, villages, many cattle?" The brahmin answered: "Women, riches, and everything that increases pleasure I do not need. Let these be given to other petitioners. If you are true to your vow, cut off and give me your innate armor and earrings." Karna said: "I will give you land, women, cattle, and a lifelong stipend, but not the armor and earrings." He tried in many ways to appease and honor the brahmin, but the latter desired no other gift. Then Radheya, as though smiling, said: "Brahmin, my armor is innate, and my earrings arose from amrita. With them I am invulnerable in the worlds, so I will not give them up. Accept from me a vast earthly kingdom, safe and free of enemies. Without the earrings and innate armor I will become vulnerable to my foes." When Pakashasana chose no other boon, Karna spoke again: "I already knew you before, lord of the gods. But it would not be just for me to give you a gift for nothing, Shakra. You yourself are the lord of the gods and the maker of beings; you ought to give me a gift. If I give you the earrings and armor, I will become vulnerable, and you, Shakra, will become a laughingstock. So let us make an exchange; otherwise I will not give them."

Commentary

Karna recognizes Indra and is still ready to give away his protection, but he insists on an honest exchange. Within his generosity a sober clarity appears, prompted by Surya.

Version

be46a176d133 · published Jul 16, 2026, 5:37:35 PM UTC

Available inRUEN