Mahabharata 3.298.1-11

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततस् ते यक्षवचनाद् उदतिष्ठन्त पाण्डवाः ॥
क्षुत्पिपासे च सर्वेषां क्षणे तस्मिन् व्यगच्छताम् ॥
युधिष्ठिर उवाच
सरस्य् एकेन पादेन तिष्ठन्तम् अपराजितम् ॥
पृच्छामि को भवान् देवो न मे यक्षो मतो भवान् ॥
वसूनां वा भवान् एको रुद्राणाम् अथ वा भवान् ॥
अथ वा मरुतां श्रेष्ठो वज्री वा त्रिदशेश्वरः ॥
मम हि भ्रातर इमे सहस्रशतयोधिनः ॥
न तं योगं प्रपश्यामि येन स्युर् विनिपातिताः ॥
सुखं प्रतिविबुद्धानाम् इन्द्रियाण्य् उपलक्षये ॥
स भवान् सुहृद् अस्माकम् अथ वा नः पिता भवान् ॥
यक्ष उवाच
अहं ते जनकस् तात धर्मो मृदुपराक्रम ॥
त्वां दिदृक्षुर् अनुप्राप्तो विद्धि मां भरतर्षभ ॥
यशः सत्यं दमः शौचम् आर्जवं ह्रीर् अचापलम् ॥
दानं तपो ब्रह्मचर्यम् इत्य् एतास् तनवो मम ॥
अहिंसा समता शान्तिस् तपः शौचम् अमत्सरः ॥
द्वाराण्य् एतानि मे विद्धि प्रियो ह्य् असि सदा मम ॥
दिष्ट्या पञ्चसु रक्तो ऽसि दिष्ट्या ते षट्पदी जिता ॥
द्वे पूर्वे मध्यमे द्वे च द्वे चान्ते सांपरायिके ॥
धर्मो ऽहम् अस्मि भद्रं ते जिज्ञासुस् त्वाम् इहागतः ॥
आनृशंस्येन तुष्टो ऽस्मि वरं दास्यामि ते ऽनघ ॥
वरं वृणीष्व राजेन्द्र दाता ह्य् अस्मि तवानघ ॥
ये हि मे पुरुषा भक्ता न तेषाम् अस्ति दुर्गतिः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tatas te yakṣavacanād udatiṣṭhanta pāṇḍavāḥ ||
kṣutpipāse ca sarveṣāṃ kṣaṇe tasmin vyagacchatām ||
yudhiṣṭhira uvāca
sarasy ekena pādena tiṣṭhantam aparājitam ||
pṛcchāmi ko bhavān devo na me yakṣo mato bhavān ||
vasūnāṃ vā bhavān eko rudrāṇām atha vā bhavān ||
atha vā marutāṃ śreṣṭho vajrī vā tridaśeśvaraḥ ||
mama hi bhrātara ime sahasraśatayodhinaḥ ||
na taṃ yogaṃ prapaśyāmi yena syur vinipātitāḥ ||
sukhaṃ prativibuddhānām indriyāṇy upalakṣaye ||
sa bhavān suhṛd asmākam atha vā naḥ pitā bhavān ||
yakṣa uvāca
ahaṃ te janakas tāta dharmo mṛduparākrama ||
tvāṃ didṛkṣur anuprāpto viddhi māṃ bharatarṣabha ||
yaśaḥ satyaṃ damaḥ śaucam ārjavaṃ hrīr acāpalam ||
dānaṃ tapo brahmacaryam ity etās tanavo mama ||
ahiṃsā samatā śāntis tapaḥ śaucam amatsaraḥ ||
dvārāṇy etāni me viddhi priyo hy asi sadā mama ||
diṣṭyā pañcasu rakto 'si diṣṭyā te ṣaṭpadī jitā ||
dve pūrve madhyame dve ca dve cānte sāṃparāyike ||
dharmo 'ham asmi bhadraṃ te jijñāsus tvām ihāgataḥ ||
ānṛśaṃsyena tuṣṭo 'smi varaṃ dāsyāmi te 'nagha ||
varaṃ vṛṇīṣva rājendra dātā hy asmi tavānagha ||
ye hi me puruṣā bhaktā na teṣām asti durgatiḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच ततस् ते यक्षवचनाद् उदतिष्ठन्त पाण्डवाः ॥ क्षुत्पिपासे च सर्वेषां क्षणे तस्मिन् व्यगच्छताम् ॥ युधिष्ठिर उवाच सरस्य् एकेन पादेन तिष्ठन्तम् अपराजितम् ॥ पृच्छामि को भवान् देवो न मे यक्षो मतो भवान् ॥ वसूनां वा भवान् एको रुद्राणाम् अथ वा भवान् ॥ अथ वा मरुतां श्रेष्ठो वज्री वा त्रिदशेश्वरः ॥ मम हि भ्रातर इमे सहस्रशतयोधिनः ॥ न तं योगं प्रपश्यामि येन स्युर् विनिपातिताः ॥ सुखं प्रतिविबुद्धानाम् इन्द्रियाण्य् उपलक्षये ॥ स भवान् सुहृद् अस्माकम् अथ वा नः पिता भवान् ॥ यक्ष उवाच अहं ते जनकस् तात धर्मो मृदुपराक्रम ॥ त्वां दिदृक्षुर् अनुप्राप्तो विद्धि मां भरतर्षभ ॥ यशः सत्यं दमः शौचम् आर्जवं ह्रीर् अचापलम् ॥ दानं तपो ब्रह्मचर्यम् इत्य् एतास् तनवो मम ॥ अहिंसा समता शान्तिस् तपः शौचम् अमत्सरः ॥ द्वाराण्य् एतानि मे विद्धि प्रियो ह्य् असि सदा मम ॥ दिष्ट्या पञ्चसु रक्तो ऽसि दिष्ट्या ते षट्पदी जिता ॥ द्वे पूर्वे मध्यमे द्वे च द्वे चान्ते सांपरायिके ॥ धर्मो ऽहम् अस्मि भद्रं ते जिज्ञासुस् त्वाम् इहागतः ॥ आनृशंस्येन तुष्टो ऽस्मि वरं दास्यामि ते ऽनघ ॥ वरं वृणीष्व राजेन्द्र दाता ह्य् अस्मि तवानघ ॥ ये हि मे पुरुषा भक्ता न तेषाम् अस्ति दुर्गतिः ॥vaiśaṃpāyana uvāca tatas te yakṣavacanād udatiṣṭhanta pāṇḍavāḥ || kṣutpipāse ca sarveṣāṃ kṣaṇe tasmin vyagacchatām || yudhiṣṭhira uvāca sarasy ekena pādena tiṣṭhantam aparājitam || pṛcchāmi ko bhavān devo na me yakṣo mato bhavān || vasūnāṃ vā bhavān eko rudrāṇām atha vā bhavān || atha vā marutāṃ śreṣṭho vajrī vā tridaśeśvaraḥ || mama hi bhrātara ime sahasraśatayodhinaḥ || na taṃ yogaṃ prapaśyāmi yena syur vinipātitāḥ || sukhaṃ prativibuddhānām indriyāṇy upalakṣaye || sa bhavān suhṛd asmākam atha vā naḥ pitā bhavān || yakṣa uvāca ahaṃ te janakas tāta dharmo mṛduparākrama || tvāṃ didṛkṣur anuprāpto viddhi māṃ bharatarṣabha || yaśaḥ satyaṃ damaḥ śaucam ārjavaṃ hrīr acāpalam || dānaṃ tapo brahmacaryam ity etās tanavo mama || ahiṃsā samatā śāntis tapaḥ śaucam amatsaraḥ || dvārāṇy etāni me viddhi priyo hy asi sadā mama || diṣṭyā pañcasu rakto 'si diṣṭyā te ṣaṭpadī jitā || dve pūrve madhyame dve ca dve cānte sāṃparāyike || dharmo 'ham asmi bhadraṃ te jijñāsus tvām ihāgataḥ || ānṛśaṃsyena tuṣṭo 'smi varaṃ dāsyāmi te 'nagha || varaṃ vṛṇīṣva rājendra dātā hy asmi tavānagha || ye hi me puruṣā bhaktā na teṣām asti durgatiḥ ||По слову якши Пандавы встают, и голод с жаждой у всех мгновенно проходят; Юдхиштхира спрашивает, кто этот непобедимый бог, стоящий одной ногой в озере, ведь он не кажется якшей: возможно, он Васу, Рудра, лучший из Марутов, Ваджрин или владыка богов; братьев Юдхиштхиры не могли повергнуть обычные силы, и он видит, что они проснулись счастливо, поэтому спрашивает, друг ли он им или отец; якша отвечает: он отец Юдхиштхиры, Дхарма, пришедший увидеть его; слава, истина, самообладание, чистота, прямота, стыд, устойчивость, дар, тапас и брахмачарья — его тела; ненасилие, равенство, мир, тапас, чистота и отсутствие зависти — его двери; Юдхиштхира всегда дорог ему; Дхарма доволен его не-жестокостью и предлагает дар, ведь у его преданных нет дурной участи.

Translation

По слову якши Пандавы встали, и голод с жаждой у всех мгновенно прошли. Юдхиштхира спросил: «Ты стоишь одной ногой в озере, непобедимый. Кто ты, бог? Я не считаю тебя якшей. Может быть, ты один из Васу, Рудров, лучший из Марутов, Ваджрин или владыка богов? Мои братья способны сражаться с сотнями тысяч, и я не вижу средства, которым их можно было повергнуть. Они проснулись счастливо, чувства их ясны. Ты наш друг или наш отец?» Якша сказал: «Я твой отец, сын, Дхарма, мягкий в мощи. Я пришел увидеть тебя. Знай меня, бык Бхаратов. Слава, истина, самообладание, чистота, прямота, стыд, устойчивость, дар, тапас и брахмачарья - мои тела. Ненасилие, равенство, мир, тапас, чистота и отсутствие зависти - мои двери. Ты всегда дорог мне. Счастье, что ты привязан к пяти; счастье, что ты победил шесть: две первые, две средние и две последние, ведущие к исходу. Я Дхарма, благо тебе, пришел испытать тебя. Доволен твоей не-жестокостью и дам тебе дар. Выбирай, царь; для моих преданных нет дурной участи».

Commentary

Якша оказывается Дхармой, отцом Юдхиштхиры. Испытание было не наказанием, а раскрытием того, что Юдхиштхира действительно сын Дхармы.

Version

766b4bb7fdb4 · published Jun 18, 2026, 7:59:35 AM UTC