Mahabharata
Dhaumya-rājasevānuśāsana-parva (Instruction on Service at Court)4.4.6-8
3773 / 15823
Mahabharata · 4.4.6-8
Devanāgarī

धौम्य उवाच
विदिते चापि वक्तव्यं सुहृद्भिर् अनुरागतः ॥
अतो ऽहम् अपि वक्ष्यामि हेतुमात्रं निबोधत ॥
हन्तेमां राजवसतिं राजपुत्रा ब्रवीमि वः ॥
यथा राजकुलं प्राप्य चरन् प्रेष्यो न रिष्यति ॥
दुर्वसं त्व् एव कौरव्या जानता राजवेश्मनि ॥
अमानितैः सुमानार्हा अज्ञातैः परिवत्सरम् ॥

Transliteration (IAST)

dhaumya uvāca
vidite cāpi vaktavyaṃ suhṛdbhir anurāgataḥ ||
ato 'ham api vakṣyāmi hetumātraṃ nibodhata ||
hantemāṃ rājavasatiṃ rājaputrā bravīmi vaḥ ||
yathā rājakulaṃ prāpya caran preṣyo na riṣyati ||
durvasaṃ tv eva kauravyā jānatā rājaveśmani ||
amānitaiḥ sumānārhā ajñātaiḥ parivatsaram ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
धौम्यdhaumyaform of dhaumya
उवाचuvācasaid
विदितेviditeform of vidite
चापिcāpiand also
वक्तव्यंvaktavyaṃform of vaktavyaṃ
सुहृद्भिर्suhṛdbhirform of suhṛdbhir
अनुरागतःanurāgataḥform of anurāgataḥ
अतोatoform of ato
ऽहम्'hamform of 'ham
अपिapialso, even
वक्ष्यामिvakṣyāmiI will say
हेतुमात्रंhetumātraṃform of hetumātraṃ
निबोधतnibodhataform of nibodhata
हन्तेमांhantemāṃto strike, to kill
राजवसतिंrājavasatiṃking
राजपुत्राrājaputrāson, king
ब्रवीमिbravīmiI say
वःvaḥto you, your
यथाyathāas, how
राजकुलंrājakulaṃking
प्राप्यprāpyahaving attained, having received
चरन्caranmoving
प्रेष्योpreṣyoform of preṣyo
nanot
रिष्यतिriṣyatiform of riṣyati
दुर्वसंdurvasaṃform of durvasaṃ
त्व्tvyou; indeed
एवevaindeed, precisely
कौरव्याkauravyāform of kauravyā
जानताjānatāform of jānatā
राजवेश्मनिrājaveśmaniking
अमानितैःamānitaiḥform of amānitaiḥ
सुमानार्हाsumānārhāform of sumānārhā
अज्ञातैःajñātaiḥunrecognized, to know
परिवत्सरम्parivatsaramform of parivatsaram
Translation

Dhaumya said: "Even when the matter is known, loving friends must still speak with wisdom. Therefore I too shall speak; hear only the reason for it. So then, princes, I shall tell you about life at a king's court: how a servant, having come to the king's house, may live there and not perish. Kauravas, it is very hard for a knowing man to dwell in a king's house, especially for one who deserves the greatest honor, yet must live a whole year unrecognized and unhonored."

Version

1f940c639d19 · published Jul 16, 2026, 5:58:59 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with