Mahabharata
Tantipāla-praveśa-parva (Sahadeva Among the Herdsmen)4.9.1-3
3801 / 15823
Mahabharata · 4.9.1-3
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
सहदेवो ऽपि गोपानां कृत्वा वेषम् अनुत्तमम् ॥
भाषां चैषां समास्थाय विराटम् उपयाद् अथ ॥
तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्य भ्राजमानं नरर्षभम् ॥
समुपस्थाय वै राजा पप्रच्छ कुरुनन्दनम् ॥
कस्य वा त्वं कुतो वा त्वं किं वा तात चिकीर्षसि ॥
न हि मे दृष्टपूर्वस् त्वं तत्त्वं ब्रूहि नरर्षभ ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
sahadevo 'pi gopānāṃ kṛtvā veṣam anuttamam ||
bhāṣāṃ caiṣāṃ samāsthāya virāṭam upayād atha ||
tam āyāntam abhiprekṣya bhrājamānaṃ nararṣabham ||
samupasthāya vai rājā papraccha kurunandanam ||
kasya vā tvaṃ kuto vā tvaṃ kiṃ vā tāta cikīrṣasi ||
na hi me dṛṣṭapūrvas tvaṃ tattvaṃ brūhi nararṣabha ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
सहदेवोsahadevoSahadeva
ऽपि'pialso, even
गोपानांgopānāṃcow
कृत्वाkṛtvāhaving done
वेषम्veṣamform of veṣam
अनुत्तमम्anuttamamform of anuttamam
भाषांbhāṣāṃform of bhāṣāṃ
चैषांcaiṣāṃand their
समास्थायsamāsthāyaform of samāsthāya
विराटम्virāṭamVirata
उपयाद्upayādform of upayād
अथathathen
तम्tamhim, that
आयान्तम्āyāntamform of āyāntam
अभिप्रेक्ष्यabhiprekṣyaform of abhiprekṣya
भ्राजमानंbhrājamānaṃking
नरर्षभम्nararṣabhamman, husband
समुपस्थायsamupasthāyaform of samupasthāya
वैvaiindeed
राजाrājāking
पप्रच्छpapracchaform of papraccha
कुरुनन्दनम्kurunandanamKuru
कस्यkasyawhose? of whom?
वाor
त्वंtvaṃyou
कुतोkutofrom where?
वाor
त्वंtvaṃyou
किंkiṃwhat?
वाor
तातtātaO dear one
चिकीर्षसिcikīrṣasiyou wish to do
nanot
हिhiindeed
मेmeto me, my
दृष्टपूर्वस्dṛṣṭapūrvasformer, previous
त्वंtvaṃyou
तत्त्वंtattvaṃform of tattvaṃ
ब्रूहिbrūhiform of brūhi
नरर्षभnararṣabhaman, husband
Translation

Vaishampayana said: 'Sahadeva too, having taken on the finest guise of cowherds and adopted their speech, approached Virata. Seeing him arrive, radiant, a bull among men, the king came up and asked the descendant of Kuru: "Whose are you? Where are you from? What do you wish to do, dear one? I have never seen you before. Tell me the truth, bull among men."'

Version

9afe7de038a1 · published Jul 16, 2026, 5:58:59 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with