Mahabharata
Aśvatthāman Enters the Sleeping Camp10.8.136-143
9812 / 15823
Mahabharata · 10.8.136-143
Devanāgarī

प्रत्यूषकाले शिबिरात् प्रतिगन्तुम् इयेष सः ॥
नृशोणितावसिक्तस्य द्रौणेर् आसीद् असित्सरुः ॥
पाणिना सह संश्लिष्ट एकीभूत इव प्रभो ॥
स निःशेषान् अरीन् कृत्वा विरराज जनक्षये ॥
युगान्ते सर्वभूतानि भस्म कृत्वेव पावकः ॥
यथाप्रतिज्ञं तत् कर्म कृत्वा द्रौणायनिः प्रभो ॥
दुर्गमां पदवीं कृत्वा पितुर् आसीद् गतज्वरः ॥
यथैव संसुप्तजने शिबिरे प्राविशन् निशि ॥
तथैव हत्वा निःशब्दे निश्चक्राम नरर्षभः ॥
निष्क्रम्य शिबिरात् तस्मात् ताभ्यां संगम्य वीर्यवान् ॥
आचख्यौ कर्म तत् सर्वं हृष्टः संहर्षयन् विभो ॥
ताव् अप्य् आचख्यतुस् तस्मै प्रियं प्रियकरौ तदा ॥
पाञ्चालान् सृञ्जयांश् चैव विनिकृत्तान् सहस्रशः ॥
प्रीत्या चोच्चैर् उदक्रोशंस् तथैवास्फोटयंस् तलान् ॥
एवंविधा हि सा रात्रिः सोमकानां जनक्षये ॥
प्रसुप्तानां प्रमत्तानाम् आसीत् सुभृशदारुणा ॥
असंशयं हि कालस्य पर्यायो दुरतिक्रमः ॥
तादृशा निहता यत्र कृत्वास्माकं जनक्षयम् ॥

Transliteration (IAST)

pratyūṣakāle śibirāt pratigantum iyeṣa saḥ ||
nṛśoṇitāvasiktasya drauṇer āsīd asitsaruḥ ||
pāṇinā saha saṃśliṣṭa ekībhūta iva prabho ||
sa niḥśeṣān arīn kṛtvā virarāja janakṣaye ||
yugānte sarvabhūtāni bhasma kṛtveva pāvakaḥ ||
yathāpratijñaṃ tat karma kṛtvā drauṇāyaniḥ prabho ||
durgamāṃ padavīṃ kṛtvā pitur āsīd gatajvaraḥ ||
yathaiva saṃsuptajane śibire prāviśan niśi ||
tathaiva hatvā niḥśabde niścakrāma nararṣabhaḥ ||
niṣkramya śibirāt tasmāt tābhyāṃ saṃgamya vīryavān ||
ācakhyau karma tat sarvaṃ hṛṣṭaḥ saṃharṣayan vibho ||
tāv apy ācakhyatus tasmai priyaṃ priyakarau tadā ||
pāñcālān sṛñjayāṃś caiva vinikṛttān sahasraśaḥ ||
prītyā coccair udakrośaṃs tathaivāsphoṭayaṃs talān ||
evaṃvidhā hi sā rātriḥ somakānāṃ janakṣaye ||
prasuptānāṃ pramattānām āsīt subhṛśadāruṇā ||
asaṃśayaṃ hi kālasya paryāyo duratikramaḥ ||
tādṛśā nihatā yatra kṛtvāsmākaṃ janakṣayam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्रत्यूषकाले शिबिरात्pratyūṣakāle śibirātна рассвете из лагеря; под утро
प्रतिगन्तुम् इयेष सःpratigantum iyeṣa saḥуйти захотел он; он пожелал выйти
नृशोणितावसिक्तस्यnṛśoṇitāvasiktasyaоблитого человеческой кровью; окровавленного
द्रौणेः आसीत् असित्सरुःdrauṇeḥ āsīt asitsaruḥу Драуни была рукоять меча; рукоять клинка
पाणिना सह संश्लिष्टःpāṇinā saha saṃśliṣṭaḥс рукой вместе слипшаяся; прилипшая к ладони
एकीभूतः इव प्रभोekībhūtaḥ iva prabhoсловно ставшая одним, владыка; срослась будто
स निःशेषान् अरीन् कृत्वाsa niḥśeṣān arīn kṛtvāон, сделав врагов без остатка; истребив всех врагов
विरराज जनक्षयेvirarāja janakṣayeсиял среди гибели людей; в опустошении
युगान्ते सर्वभूतानिyugānte sarvabhūtāniв конце юги все существа; при конце мира
भस्म कृत्वा इव पावकःbhasma kṛtvā iva pāvakaḥкак огонь, сделав пеплом; словно пожар
यथाप्रतिज्ञम् तत् कर्मyathāpratijñam tat karmaсогласно обещанию то дело; по своей клятве
कृत्वा द्रौणायनिः प्रभोkṛtvā drauṇāyaniḥ prabhoсовершив Драунаяни, владыка; сын Дроны
दुर्गमाम् पदवीम् कृत्वाdurgamām padavīm kṛtvāсделав трудный путь; пройдя страшный путь
पितुः आसीत् गतज्वरःpituḥ āsīt gatajvaraḥотца стал без лихорадки; успокоился за отца
यथा एव संसुप्तजनेyathā eva saṃsuptajaneкак именно при спящих людях; как среди спящих
शिबिरे प्राविशत् निशिśibire prāviśat niśiв лагерь вошёл ночью; проник в стан
तथा एव हत्वा निःशब्देtathā eva hatvā niḥśabdeтак же убив в тишине; истребив молча
निश्चक्राम नरर्षभःniścakrāma nararṣabhaḥвышел бык людей; вышел герой
निष्क्रम्य शिबिरात् तस्मात्niṣkramya śibirāt tasmātвыйдя из того лагеря; покинув стан
ताभ्याम् संगम्य वीर्यवान्tābhyām saṃgamya vīryavānс теми двумя встретившись, доблестный; соединившись с ними
आचख्यौ कर्म तत् सर्वम्ācakhyau karma tat sarvamрассказал всё то дело; поведал о содеянном
हृष्टः संहर्षयन् विभोhṛṣṭaḥ saṃharṣayan vibhoрадостный, радуя их, владыка; в ликовании
तौ अपि आचख्यतुः तस्मैtau api ācakhyatuḥ tasmaiони двое также рассказали ему; те сообщили
प्रियम् प्रियकरौ तदाpriyam priyakarau tadāприятное, приятное делающие; желая обрадовать
पाञ्चालान् सृञ्जयान् च एवpāñcālān sṛñjayān ca evaПанчалов и Сринджаев; врагов у ворот
विनिकृत्तान् सहस्रशःvinikṛttān sahasraśaḥизрубленных тысячами; сражённых
प्रीत्या च उच्चैः उदक्रोशन्prītyā ca uccaiḥ udakrośanи от радости громко кричали; ликовали вслух
तथा एव आस्फोटयन् तलान्tathā eva āsphoṭayan talānи также хлопали ладонями; били в ладони
एवम्विधा हि सा रात्रिःevamvidhā hi sā rātriḥтакой именно та ночь; такова была ночь
सोमकानाम् जनक्षयेsomakānām janakṣayeпри гибели людей Сомаков; гибели Сомаков
प्रसुप्तानाम् प्रमत्तानाम्prasuptānām pramattānāmспящих, беспечных; застигнутых врасплох
आसीत् सुभृशदारुणाāsīt subhṛśadāruṇāбыла крайне ужасной; очень страшной
असंशयम् हि कालस्यasaṃśayam hi kālasyaнесомненно ведь Времени; рока
पर्यायः दुरतिक्रमःparyāyaḥ duratikramaḥочередь труднопреодолима; поворот непреодолим
तादृशा निहताः यत्रtādṛśā nihatāḥ yatraгде такие были убиты; такие герои
कृत्वा अस्माकम् जनक्षयम्kṛtvā asmākam janakṣayamсовершив гибель наших людей; истребив нас
Translation

На рассвете он захотел уйти из лагеря. У Драуни, облитого человеческой кровью, рукоять меча слиплась с рукой, словно стала с ней одним целым, о владыка. Истребив врагов без остатка, он сиял среди гибели людей, как огонь в конце юги, превративший всех существ в пепел. Совершив дело согласно своей клятве и пройдя страшный путь ради отца, сын Дроны стал свободен от внутренней лихорадки, о владыка. Как он вошёл ночью в лагерь среди спящих людей, так же, убив их в тишине, этот бык среди людей вышел. Покинув тот лагерь, доблестный встретился с двумя спутниками и радостно рассказал им обо всём содеянном, радуя их, о владыка. Они также сообщили ему приятное, желая обрадовать: Панчалы и Сринджаи тысячами были изрублены у ворот. От радости они громко вскрикнули и захлопали ладонями. Такой была та ночь гибели Сомаков: для спящих и беспечных она стала крайне ужасной. Несомненно, поворот Времени непреодолим: такие герои, прежде истребившие наших людей, теперь были убиты».

Version

dbeee33d07f1 · published Jun 20, 2026, 12:26:14 PM UTC

Available inRU

Page between verses with