Mahabharata
Nārada Rebukes the Proud Śalmali Tree12.150.16-22
10641 / 15823
Mahabharata · 12.150.16-22
Devanāgarī

तथेमे मुदिता नागाः स्वयूथकुलशोभिनः ॥
घर्मार्तास् त्वां समासाद्य सुखं विन्दन्ति शल्मले ॥
तथैव मृगजातीभिर् अन्याभिर् उपशोभसे ॥
तथा सार्थाधिवासैश् च शोभसे मेरुवद् द्रुम ॥
ब्राह्मणैश् च तपःसिद्धैस् तापसैः श्रमणैर् अपि ॥
त्रिविष्टपसमं मन्ये तवायतनम् एव ह ॥
बन्धुत्वाद् अथ वा सख्याच् छल्मले नात्र संशयः ॥
पालयत्य् एव सततं भीमः सर्वत्रगो ऽनिलः ॥
न्यग्भावं परमं वायोः शल्मले त्वम् उपागतः ॥
तवाहम् अस्मीति सदा येन रक्षति मारुतः ॥
न तं पश्याम्य् अहं वृक्षं पर्वतं वापि तं दृढम् ॥
यो न वायुबलाद् भग्नः पृथिव्याम् इति मे मतिः ॥
त्वं पुनः कारणैर् नूनं शल्मले रक्ष्यसे सदा ॥
वायुना सपरीवारस् तेन तिष्ठस्य् असंशयम् ॥

Transliteration (IAST)

tatheme muditā nāgāḥ svayūthakulaśobhinaḥ ||
gharmārtās tvāṃ samāsādya sukhaṃ vindanti śalmale ||
tathaiva mṛgajātībhir anyābhir upaśobhase ||
tathā sārthādhivāsaiś ca śobhase meruvad druma ||
brāhmaṇaiś ca tapaḥsiddhais tāpasaiḥ śramaṇair api ||
triviṣṭapasamaṃ manye tavāyatanam eva ha ||
bandhutvād atha vā sakhyāc chalmale nātra saṃśayaḥ ||
pālayaty eva satataṃ bhīmaḥ sarvatrago 'nilaḥ ||
nyagbhāvaṃ paramaṃ vāyoḥ śalmale tvam upāgataḥ ||
tavāham asmīti sadā yena rakṣati mārutaḥ ||
na taṃ paśyāmy ahaṃ vṛkṣaṃ parvataṃ vāpi taṃ dṛḍham ||
yo na vāyubalād bhagnaḥ pṛthivyām iti me matiḥ ||
tvaṃ punaḥ kāraṇair nūnaṃ śalmale rakṣyase sadā ||
vāyunā saparīvāras tena tiṣṭhasy asaṃśayam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तथा इमे मुदिताः नागाःtathā ime muditāḥ nāgāḥтакже эти радостные слоны; наги
स्व यूथ कुल शोभिनःsva yūtha kula śobhinaḥукрашающие свои стада и роды; группы
घर्म आर्ताः त्वाम् समासाद्यgharma ārtāḥ tvām samāsādyaжарой мучимые, достигнув тебя; придя
सुखम् विन्दन्ति शल्मलेsukham vindanti śalmaleсчастье находят, Шалмали; покой
तथा एव मृग जातीभिःtathā eva mṛga jātībhiḥточно так же видами зверей; животных
अन्याभिः उपशोभसेanyābhiḥ upaśobhaseдругими ты украшаешься; становишься красив
तथा सार्थ अधिवासैः चtathā sārtha adhivāsaiḥ caи также стоянками караванов; поселениями
शोभसे मेरु वत् द्रुमśobhase meru vat drumaсияешь как Меру, дерево; друм
ब्राह्मणैः च तपः सिद्धैःbrāhmaṇaiḥ ca tapaḥ siddhaiḥи брахманами, достигшими тапаса; совершенными
तापसैः श्रमणैः अपिtāpasaiḥ śramaṇaiḥ apiподвижниками и также аскетами; шраманами
त्रिविष्टप समम् मन्येtriviṣṭapa samam manyeравным небу считаю; Тривиштапе
तव आयतनम् एव हtava āyatanam eva haименно твоё место; обитель
बन्धुत्वात् अथ वा सख्यात्bandhutvāt atha vā sakhyātиз-за родства или дружбы; приятельства
शल्मले न अत्र संशयःśalmale na atra saṃśayaḥШалмали, здесь нет сомнения; несомненно
पालयति एव सततम्pālayati eva satatamзащищает именно постоянно; охраняет
भीमः सर्वत्र गः अनिलःbhīmaḥ sarvatra gaḥ anilaḥстрашный, всюду идущий ветер; Анила
न्यग् भावम् परमम् वायोःnyag bhāvam paramam vāyoḥвысшее смирение перед Ваю; подчинение
शल्मले त्वम् उपागतःśalmale tvam upāgataḥШалмали, ты достиг; принял
तव अहम् अस्मि इति सदाtava aham asmi iti sadāя твой, так всегда; принадлежу тебе
येन रक्षति मारुतःyena rakṣati mārutaḥпоэтому защищает Марут; ветер
न तम् पश्यामि अहम् वृक्षम्na tam paśyāmi aham vṛkṣamне вижу я такого дерева; древа
पर्वतम् वा अपि तम् दृढम्parvatam vā api tam dṛḍhamили даже такой крепкой горы; твёрдой
यः न वायु बलात् भग्नःyaḥ na vāyu balāt bhagnaḥкоторая не сломана силой ветра; Ваю
पृथिव्याम् इति मे मतिःpṛthivyām iti me matiḥна земле, таково моё мнение; мысль
त्वम् पुनः कारणैः नूनम्tvam punaḥ kāraṇaiḥ nūnamты же по причинам несомненно; по основаниям
शल्मले रक्ष्यसे सदाśalmale rakṣyase sadāШалмали, защищаешься всегда; охраняем
वायुना स परीवारःvāyunā sa parīvāraḥВаю вместе с окружением; свитой
तेन तिष्ठसि असंशयम्tena tiṣṭhasi asaṃśayamпоэтому стоишь, без сомнения; держишься
Translation

«Так же радостные слоны, украшающие свои стада, измученные жарой, приходя к тебе, находят покой, Шалмали. Ты украшаешься и другими видами зверей, и стоянками караванов, сияя как Меру, о дерево. Благодаря брахманам, совершенным в тапасе, подвижникам и шраманам я считаю твою обитель равной небу. Несомненно, из-за родства или дружбы, Шалмали, страшный всепроникающий ветер постоянно защищает тебя. Ты, должно быть, достиг высшего смирения перед Ваю и всегда говоришь: “Я твой”, поэтому Марут тебя охраняет. Я не вижу на земле ни дерева, ни даже крепкой горы, которые не были бы сломлены силой ветра. Ты же, несомненно, по особым причинам всегда защищён Ваю, и поэтому стоишь вместе со своим окружением».

Version

6dd23f618b3b · published Jun 21, 2026, 2:20:10 AM UTC

Available inRU

Page between verses with