Mahabharata
Nārada Rebukes the Proud Śalmali Tree12.150.27-33
10643 / 15823
Mahabharata · 12.150.27-33
Devanāgarī

नारद उवाच
शल्मले विपरीतं ते दर्शनं नात्र संशयः ॥
न हि वायोर् बलेनास्ति भूतं तुल्यबलं क्व चित् ॥
इन्द्रो यमो वैश्रवणो वरुणश् च जलेश्वरः ॥
न ते ऽपि तुल्या मरुतः किं पुनस् त्वं वनस्पते ॥
यद् धि किं चिद् इह प्राणि शल्मले चेष्टते भुवि ॥
सर्वत्र भगवान् वायुश् चेष्टाप्राणकरः प्रभुः ॥
एष चेष्टयते सम्यक् प्राणिनः सम्यग् आयतः ॥
असम्यग् आयतो भूयश् चेष्टते विकृतो नृषु ॥
स त्वम् एवंविधं वायुं सर्वसत्त्वभृतां वरम् ॥
न पूजयसि पूज्यं तं किम् अन्यद् बुद्धिलाघवात् ॥
असारश् चासि दुर्बुद्धे केवलं बहु भाषसे ॥
क्रोधादिभिर् अवच्छन्नो मिथ्या वदसि शल्मले ॥
मम रोषः समुत्पन्नस् त्वय्य् एवं संप्रभाषति ॥
ब्रवीम्य् एष स्वयं वायोस् तव दुर्भाषितं बहु ॥

Transliteration (IAST)

nārada uvāca
śalmale viparītaṃ te darśanaṃ nātra saṃśayaḥ ||
na hi vāyor balenāsti bhūtaṃ tulyabalaṃ kva cit ||
indro yamo vaiśravaṇo varuṇaś ca jaleśvaraḥ ||
na te 'pi tulyā marutaḥ kiṃ punas tvaṃ vanaspate ||
yad dhi kiṃ cid iha prāṇi śalmale ceṣṭate bhuvi ||
sarvatra bhagavān vāyuś ceṣṭāprāṇakaraḥ prabhuḥ ||
eṣa ceṣṭayate samyak prāṇinaḥ samyag āyataḥ ||
asamyag āyato bhūyaś ceṣṭate vikṛto nṛṣu ||
sa tvam evaṃvidhaṃ vāyuṃ sarvasattvabhṛtāṃ varam ||
na pūjayasi pūjyaṃ taṃ kim anyad buddhilāghavāt ||
asāraś cāsi durbuddhe kevalaṃ bahu bhāṣase ||
krodhādibhir avacchanno mithyā vadasi śalmale ||
mama roṣaḥ samutpannas tvayy evaṃ saṃprabhāṣati ||
bravīmy eṣa svayaṃ vāyos tava durbhāṣitaṃ bahu ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
नारदः उवाचnāradaḥ uvācaНарада сказал; ответил
शल्मले विपरीतम् तेśalmale viparītam teШалмали, перевёрнуто твоё; противоположное
दर्शनम् न अत्र संशयःdarśanam na atra saṃśayaḥвидение, здесь нет сомнения; понимание
न हि वायोः बलेन अस्तिna hi vāyoḥ balena astiведь силе Ваю нет; ветра
भूतम् तुल्य बलम् क्व चित्bhūtam tulya balam kva citсущества равносильного где-либо; равного
इन्द्रः यमः वैश्रवणःindraḥ yamaḥ vaiśravaṇaḥИндра, Яма, Вайшравана; Кубера
वरुणः च जल ईश्वरःvaruṇaḥ ca jala īśvaraḥи Варуна, владыка вод; водный господин
न ते अपि तुल्याः मरुतःna te api tulyāḥ marutaḥдаже они не равны Маруту; ветру
किम् पुनः त्वम् वनस्पतेkim punaḥ tvam vanaspateчто уж ты, дерево; лесной владыка
यत् हि किम् चित्yat hi kim citведь что-либо; какое бы ни
इह प्राणिiha prāṇiздесь существо; живое
शल्मले चेष्टते भुविśalmale ceṣṭate bhuviШалмали, движется на земле; действует
सर्वत्र भगवान् वायुःsarvatra bhagavān vāyuḥвсюду благой Ваю; господь ветер
चेष्टा प्राण करः प्रभुःceṣṭā prāṇa karaḥ prabhuḥдающий движение и жизнь, владыка; дыхание
एष चेष्टयते सम्यक्eṣa ceṣṭayate samyakон движет правильно; заставляет действовать
प्राणिनः सम्यक् आयतःprāṇinaḥ samyak āyataḥсуществ, правильно направленный; растянутый
असम्यक् आयतः भूयःasamyak āyataḥ bhūyaḥнеправильно направленный же снова; искажённый
चेष्टते विकृतः नृषुceṣṭate vikṛtaḥ nṛṣuдействует искажённо в людях; движется
सः त्वम् एवम् विधम् वायुम्saḥ tvam evam vidham vāyumтакого Ваю ты; таковидного
सर्व सत्त्व भृताम् वरम्sarva sattva bhṛtām varamлучшего из всех поддерживающих существ; живых
न पूजयसि पूज्यम् तम्na pūjayasi pūjyam tamне почитаешь того достойного почитания; уважения
किम् अन्यत् बुद्धि लाघवात्kim anyat buddhi lāghavātчто это, кроме легковесности ума; глупости
असारः च असि दुर्बुद्धेasāraḥ ca asi durbuddheи ты бессодержателен, дурномысленный; пустой
केवलम् बहु भाषसेkevalam bahu bhāṣaseтолько много говоришь; болтаешь
क्रोध आदिभिः अवच्छन्नःkrodha ādibhiḥ avacchannaḥгневом и прочим покрытый; заслонённый
मिथ्या वदसि शल्मलेmithyā vadasi śalmaleложно говоришь, Шалмали; неправду
मम रोषः समुत्पन्नःmama roṣaḥ samutpannaḥмой гнев возник; поднялся
त्वयि एवम् संप्रभाषतिtvayi evam saṃprabhāṣatiк тебе, так говорящему; речистому
ब्रवीमि एष स्वयम् वायोःbravīmi eṣa svayam vāyoḥскажу это самому Ваю; ветру
तव दुर्भाषितम् बहुtava durbhāṣitam bahuтвои дурные многие слова; оскорбления
Translation

Нарада сказал: «Шалмали, твоё видение перевёрнуто, в этом нет сомнения. Нет нигде существа, равного силе Ваю. Индра, Яма, Вайшравана и Варуна, владыка вод, даже они не равны Маруту; что же говорить о тебе, дерево? Какое бы живое существо ни двигалось на земле, о Шалмали, всюду благой Ваю, владыка, даёт ему движение и жизнь. Когда он правильно направлен, он правильно движет существами; когда направлен неправильно, он действует искажённо в людях. Такого Ваю, лучшего среди поддерживающих жизнь, достойного почитания, ты не почитаешь: что это, если не легковесность ума? Ты пуст, дурномысленный, только много говоришь; покрытый гневом и прочим, ты говоришь ложь, Шалмали. Во мне возник гнев на тебя, говорящего так. Я сам передам Ваю твои многочисленные дурные слова».

Version

b992d6fe2f37 · published Jun 21, 2026, 2:20:10 AM UTC

Available inRU

Page between verses with