Mahabharata
Bhīṣma Defines the Marks of Dharma12.251.10-13
11155 / 15823
Mahabharata · 12.251.10-13
Devanāgarī

सत्यस्य वचनं साधु न सत्याद् विद्यते परम् ॥
सत्येन विधृतं सर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥
अपि पापकृतो रौद्राः सत्यं कृत्वा पृथक् पृथक् ॥
अद्रोहम् अविसंवादं प्रवर्तन्ते तदाश्रयाः ॥
ते चेन् मिथो ऽधृतिं कुर्युर् विनश्येयुर् असंशयम् ॥
न हर्तव्यं परधनम् इति धर्मः सनातनः ॥
मन्यन्ते बलवन्तस् तं दुर्बलैः संप्रवर्तितम् ॥
यदा नियतिदौर्बल्यम् अथैषाम् एव रोचते ॥
न ह्य् अत्यन्तं बलयुता भवन्ति सुखिनो ऽपि वा ॥
तस्माद् अनार्जवे बुद्धिर् न कार्या ते कथं चन ॥

Transliteration (IAST)

satyasya vacanaṃ sādhu na satyād vidyate param ||
satyena vidhṛtaṃ sarvaṃ sarvaṃ satye pratiṣṭhitam ||
api pāpakṛto raudrāḥ satyaṃ kṛtvā pṛthak pṛthak ||
adroham avisaṃvādaṃ pravartante tadāśrayāḥ ||
te cen mitho 'dhṛtiṃ kuryur vinaśyeyur asaṃśayam ||
na hartavyaṃ paradhanam iti dharmaḥ sanātanaḥ ||
manyante balavantas taṃ durbalaiḥ saṃpravartitam ||
yadā niyatidaurbalyam athaiṣām eva rocate ||
na hy atyantaṃ balayutā bhavanti sukhino 'pi vā ||
tasmād anārjave buddhir na kāryā te kathaṃ cana ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सत्यस्य वचनम् साधुsatyasya vacanam sādhuговорение истины благо; хорошо
न सत्यात् विद्यते परम्na satyāt vidyate paramнет ничего выше истины; превыше
सत्येन विधृतम् सर्वम्satyena vidhṛtam sarvamистиной удержано всё; поддерживается
सर्वम् सत्ये प्रतिष्ठितम्sarvam satye pratiṣṭhitamвсё утверждено в истине; стоит
अपि पाप कृतः रौद्राःapi pāpa kṛtaḥ raudrāḥдаже грешники жестокие; страшные
सत्यम् कृत्वा पृथक् पृथक्satyam kṛtvā pṛthak pṛthakустановив правду отдельно между собой; договор
अद्रोहम् अविसंवादम्adroham avisaṃvādamневражду и необман; несокрытие
प्रवर्तन्ते तत् आश्रयाःpravartante tat āśrayāḥдействуют, опираясь на это; живут
ते चेत् मिथः अधृतिम् कुर्युःte cet mithaḥ adhṛtim kuryuḥесли они взаимно нарушат устойчивость; доверие
विनश्येयुः असंशयम्vinaśyeyuḥ asaṃśayamпогибнут без сомнения; непременно
न हर्तव्यम् पर धनम्na hartavyam para dhanamне должно похищать чужое имущество; богатство
इति धर्मः सनातनःiti dharmaḥ sanātanaḥтакова вечная дхарма; извечный закон
मन्यन्ते बलवन्तः तम्manyante balavantaḥ tamсильные считают её; думают
दुर्बलैः संप्रवर्तितम्durbalaiḥ saṃpravartitamустановленной слабыми; запущенной
यदा नियति दौर्बल्यम्yadā niyati daurbalyamкогда неизбежная слабость; судьбой слабость
अथ एषाम् एव रोचतेatha eṣām eva rocateтогда именно им она нравится; становится приятной
न हि अत्यन्तम् बल युताःna hi atyantam bala yutāḥведь не навсегда наделены силой; полностью сильны
भवन्ति सुखिनः अपि वाbhavanti sukhinaḥ api vāи не всегда бывают счастливы; благополучны
तस्मात् अनार्जवे बुद्धिःtasmāt anārjave buddhiḥпоэтому к непрямоте разум; к кривизне
न कार्या ते कथम् चनna kāryā te katham canaне должен быть тобой направлен никак; никогда
Translation

«Говорить истину — благо: нет ничего выше истины. Истиной удержано всё, всё утверждено в истине. Даже жестокие грешники, установив между собой правду, невражду и необман, действуют, опираясь на это; если же они нарушат взаимное доверие, они без сомнения погибнут. “Нельзя похищать чужое имущество” — такова вечная дхарма. Сильные считают её установленной слабыми, но когда неизбежная слабость приходит к ним самим, она начинает нравиться и им. Ведь никто не бывает навсегда сильным или всегда счастливым. Поэтому твой разум никогда не должен склоняться к кривизне».

Version

dba690a37e8a · published Jun 21, 2026, 4:23:52 AM UTC

Available inRU

Page between verses with