Mahabharata
Kuṇḍadhāra's Gift of Dharma (The Gift of Dharma from Kuṇḍadhāra)12.263.1-10
11217 / 15823
Mahabharata · 12.263.1-10
Devanāgarī

युधिष्ठिर उवाच
धर्मम् अर्थं च कामं च वेदाः शंसन्ति भारत ॥
कस्य लाभो विशिष्टो ऽत्र तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
भीष्म उवाच
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ॥
कुण्डधारेण यत् प्रीत्या भक्तायोपकृतं पुरा ॥
अधनो ब्राह्मणः कश् चित् कामाद् धर्मम् अवैक्षत ॥
यज्ञार्थं स ततो ऽर्थार्थी तपो ऽतप्यत दारुणम् ॥
स निश्चयम् अथो कृत्वा पूजयाम् आस देवताः ॥
भक्त्या न चैवाध्यगच्छद् धनं संपूज्य देवताः ॥
ततश् चिन्तां पुनः प्राप्तः कतमद् दैवतं नु तत् ॥
यन् मे द्रुतं प्रसीदेत मानुषैर् अजडीकृतम् ॥
अथ सौम्येन वपुषा देवानुचरम् अन्तिके ॥
प्रत्यपश्यज् जलधरं कुण्डधारम् अवस्थितम् ॥
दृष्ट्वैव तं महात्मानं तस्य भक्तिर् अजायत ॥
अयं मे धास्यति श्रेयो वपुर् एतद् धि तादृशम् ॥
संनिकृष्टश् च देवस्य न चान्यैर् मानुषैर् वृतः ॥
एष मे दास्यति धनं प्रभूतं शीघ्रम् एव च ॥
ततो धूपैश् च गन्धैश् च माल्यैर् उच्चावचैर् अपि ॥
बलिभिर् विविधैश् चापि पूजयाम् आस तं द्विजः ॥
ततः स्वल्पेन कालेन तुष्टो जलधरस् तदा ॥
तस्योपकारे नियताम् इमां वाचम् उवाच ह ॥

Transliteration (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca vedāḥ śaṃsanti bhārata ||
kasya lābho viśiṣṭo 'tra tan me brūhi pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
atra te vartayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam ||
kuṇḍadhāreṇa yat prītyā bhaktāyopakṛtaṃ purā ||
adhano brāhmaṇaḥ kaś cit kāmād dharmam avaikṣata ||
yajñārthaṃ sa tato 'rthārthī tapo 'tapyata dāruṇam ||
sa niścayam atho kṛtvā pūjayām āsa devatāḥ ||
bhaktyā na caivādhyagacchad dhanaṃ saṃpūjya devatāḥ ||
tataś cintāṃ punaḥ prāptaḥ katamad daivataṃ nu tat ||
yan me drutaṃ prasīdeta mānuṣair ajaḍīkṛtam ||
atha saumyena vapuṣā devānucaram antike ||
pratyapaśyaj jaladharaṃ kuṇḍadhāram avasthitam ||
dṛṣṭvaiva taṃ mahātmānaṃ tasya bhaktir ajāyata ||
ayaṃ me dhāsyati śreyo vapur etad dhi tādṛśam ||
saṃnikṛṣṭaś ca devasya na cānyair mānuṣair vṛtaḥ ||
eṣa me dāsyati dhanaṃ prabhūtaṃ śīghram eva ca ||
tato dhūpaiś ca gandhaiś ca mālyair uccāvacair api ||
balibhir vividhaiś cāpi pūjayām āsa taṃ dvijaḥ ||
tataḥ svalpena kālena tuṣṭo jaladharas tadā ||
tasyopakāre niyatām imāṃ vācam uvāca ha ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
युधिष्ठिरः उवाचyudhiṣṭhiraḥ uvācaЮдхиштхира сказал; произнёс
धर्मम् अर्थम् चdharmam artham caдхарму и артху; праведность и пользу
कामम् चkāmam caи каму; желание
वेदाः शंसन्तिvedāḥ śaṃsantiВеды провозглашают; восхваляют
भारतbhārataо Бхарата; Бхишма
कस्य लाभः विशिष्टःkasya lābhaḥ viśiṣṭaḥчьё обретение превосходно; какая выгода выше
अत्रatraздесь; в этом
तत् मे ब्रूहिtat me brūhiэто мне скажи; объясни
पितामहpitāmahaо дед; праотец
भीष्मः उवाचbhīṣmaḥ uvācaБхишма сказал; произнёс
अत्र ते वर्तयिष्यामिatra te vartayiṣyāmiоб этом тебе расскажу; изложу
इतिहासम् पुरातनम्itihāsam purātanamдревнюю историю; старинное предание
कुण्डधारेण यत्kuṇḍadhāreṇa yatчто Кундадхарой; какое
प्रीत्या भक्तायprītyā bhaktāyaиз любви преданному; почитателю
उपकृतम् पुराupakṛtam purāбыло сделано прежде; оказано как помощь
अधनः ब्राह्मणः कः चित्adhanaḥ brāhmaṇaḥ kaḥ citнеимущий некий брахман; бедный брахман
कामात् धर्मम् अवैक्षतkāmāt dharmam avaikṣataиз желания обратил взгляд к дхарме; искал праведность
यज्ञ अर्थम्yajña arthamради жертвы; для обряда
सः ततः अर्थ अर्थीsaḥ tataḥ artha arthīон тогда желающий средств; ищущий богатства
तपः अतप्यत दारुणम्tapaḥ atapyata dāruṇamсовершал суровый тапас; тяжёлую аскезу
सः निश्चयम् अथ कृत्वाsaḥ niścayam atha kṛtvāзатем приняв решение; утвердившись
पूजयाम् आस देवताःpūjayām āsa devatāḥстал почитать божества; поклонялся богам
भक्त्या न च एवbhaktyā na ca evaс преданностью, но не; и всё же не
अध्यगच्छत् धनम्adhyagacchat dhanamобрёл богатство; получил деньги
संपूज्य देवताःsaṃpūjya devatāḥпочтив божества; после поклонения
ततः चिन्ताम् पुनः प्राप्तःtataḥ cintām punaḥ prāptaḥтогда снова пришёл к тревоге; задумался
कतमत् दैवतम् नु तत्katamat daivatam nu tatкакое же это божество; кто из богов
यत् मे द्रुतम् प्रसीदेतyat me drutam prasīdetaкоторое быстро смилуется ко мне; станет благосклонным
मानुषैः अजडी कृतम्mānuṣaiḥ ajaḍī kṛtamне отуплённое людьми; не огрублённое людским обращением
अथ सौम्येन वपुषाatha saumyena vapuṣāтогда с мягким обликом; приятной формой
देव अनुचरम् अन्तिकेdeva anucaram antikeспутника богов рядом; служителя богов поблизости
प्रत्यपश्यत् जलधरम्pratyapaśyat jaladharamувидел облаконосца; носителя воды
कुण्डधारम् अवस्थितम्kuṇḍadhāram avasthitamКундадхару стоящего; находящегося рядом
दृष्ट्वा एव तम् महात्मानम्dṛṣṭvā eva tam mahātmānamувидев того махатму; великую душу
तस्य भक्तिः अजायतtasya bhaktiḥ ajāyataк нему родилась преданность; почтение возникло
अयम् मे धास्यति श्रेयःayam me dhāsyati śreyaḥэтот даст мне благо; принесёт добро
वपुः एतत् हि तादृशम्vapuḥ etat hi tādṛśamведь этот облик таков; вид говорит об этом
संनिकृष्टः च देवस्यsaṃnikṛṣṭaḥ ca devasyaи близкий к божеству; приближённый к богу
न च अन्यैः मानुषैः वृतःna ca anyaiḥ mānuṣaiḥ vṛtaḥи не окружён другими людьми; не занят людьми
एष मे दास्यति धनम्eṣa me dāsyati dhanamэтот даст мне богатство; подаст средства
प्रभूतम् शीघ्रम् एव चprabhūtam śīghram eva caобильное и очень быстро; много и скоро
ततः धूपैः च गन्धैः चtataḥ dhūpaiḥ ca gandhaiḥ caтогда благовониями и ароматами; дымами и мазями
माल्यैः उच्च अवचैः अपिmālyaiḥ ucca avacaiḥ apiи разными гирляндами; высокими и низкими
बलिभिः विविधैः च अपिbalibhiḥ vividhaiḥ ca apiи различными подношениями; жертвенными дарами
पूजयाम् आस तम् द्विजःpūjayām āsa tam dvijaḥпочитал его брахман; поклонялся
ततः स्वल्पेन कालेनtataḥ svalpena kālenaтогда через малое время; вскоре
तुष्टः जलधरः तदाtuṣṭaḥ jaladharaḥ tadāдовольный облаконосец тогда; Кундадхара
तस्य उपकारे नियताम्tasya upakāre niyatāmна его благо направленную; для помощи ему
इमाम् वाचम् उवाच हimām vācam uvāca haэту речь сказал; произнёс
Translation

Юдхиштхира сказал: «Веды провозглашают дхарму, артху и каму, о Бхарата. Чьё обретение здесь превосходнее? Скажи мне, о дед». Бхишма сказал: «Об этом я расскажу тебе древнюю историю: как Кундадхара из любви помог своему преданному. Жил неимущий брахман. Из желания совершить жертву он обратился к дхарме и, нуждаясь в средствах, стал совершать суровый тапас. Приняв решение, он с преданностью почитал богов, но богатства так и не обрёл. Тогда он снова задумался: “Какое божество быстро смилуется ко мне, не будучи огрублено людским обращением?” И он увидел рядом спутника богов — облаконосца Кундадхару, стоящего в мягком облике. Увидев эту великую душу, он проникся к нему почтением: “Он даст мне благо; его облик говорит об этом. Он близок к божеству и не окружён другими людьми; он быстро даст мне большое богатство”. Тогда брахман стал почитать его благовониями, ароматами, разными гирляндами и подношениями. Вскоре Кундадхара, довольный им, произнёс речь, направленную на его благо».

Version

9217a3fb1ab8 · published Jun 21, 2026, 7:35:30 AM UTC

Available inRU

Page between verses with