कृष्णस्य वर्णस्य गतिर् निकृष्टा; स मज्जते नरके पच्यमानः ॥
स्थानं तथा दुर्गतिभिस् तु तस्य; प्रजाविसर्गान् सुबहून् वदन्ति ॥
शतं सहस्राणि ततश् चरित्वा; प्राप्नोति वर्णं हरितं तु पश्चात् ॥
स चैव तस्मिन् निवसत्य् अनीशो; युगक्षये तमसा संवृतात्मा ॥
स वै यदा सत्त्वगुणेन युक्तस्; तमो व्यपोहन् घटते स्वबुद्ध्या ॥
स लोहितं वर्णम् उपैति नीलो; मनुष्यलोके परिवर्तते च ॥
स तत्र संहारविसर्गम् एव; स्वकर्मजैर् बन्धनैः क्लिश्यमानः ॥
ततः स हारिद्रम् उपैति वर्णं; संहारविक्षेपशते व्यतीते ॥
हारिद्रवर्णस् तु प्रजाविसर्गान्; सहस्रशस् तिष्ठति संचरन् वै ॥
अविप्रमुक्तो निरये च दैत्य; ततः सहस्राणि दशापराणि ॥
गतीः सहस्राणि च पञ्च तस्य; चत्वारि संवर्तकृतानि चैव ॥
विमुक्तम् एनं निरयाच् च विद्धि; सर्वेषु चान्येषु च संभवेषु ॥
स देवलोके विहरत्य् अभीक्ष्णं; ततश् च्युतो मानुषताम् उपैति ॥
संहारविक्षेपशतानि चाष्टौ; मर्त्येषु तिष्ठन्न् अमृतत्वम् एति ॥
सो ऽस्माद् अथ भ्रश्यति कालयोगात्; कृष्णे तले तिष्ठति सर्वकष्टे ॥
यथा त्व् अयं सिध्यति जीवलोकस्; तत् ते ऽभिधास्याम्य् असुरप्रवीर ॥
दैवानि स व्यूहशतानि सप्त; रक्तो हरिद्रो ऽथ तथैव शुक्लः ॥
संश्रित्य संधावति शुक्लम् एतम्; अष्टापरान् अर्च्यतमान् स लोकान् ॥
अष्टौ च षष्टिं च शतानि यानि; मनोविरुद्धानि महाद्युतीनाम् ॥
शुक्लस्य वर्णस्य परा गतिर् या; त्रीण्य् एव रुद्धानि महानुभाव ॥
संहारविक्षेपम् अनिष्टम् एकं; चत्वारि चान्यानि वसत्य् अनीशः ॥
षष्ठस्य वर्णस्य परा गतिर् या; सिद्धा विशिष्टस्य गतक्लमस्य ॥
सप्तोत्तरं तेषु वसत्य् अनीशः; संहारविक्षेपशतं सशेषम् ॥
तस्माद् उपावृत्य मनुष्यलोके; ततो महान् मानुषताम् उपैति ॥
तस्माद् उपावृत्य ततः क्रमेण; सो ऽग्रे स्म संतिष्ठति भूतसर्गम् ॥
स सप्तकृत्वश् च परैति लोकान्; संहारविक्षेपकृतप्रवासः ॥
सप्तैव संहारम् उपप्लवानि; संभाव्य संतिष्ठति सिद्धलोके ॥
ततो ऽव्ययं स्थानम् अनन्तम् एति; देवस्य विष्णोर् अथ ब्रह्मणश् च ॥
शेषस्य चैवाथ नरस्य चैव; देवस्य विष्णोः परमस्य चैव ॥
kṛṣṇasya varṇasya gatir nikṛṣṭā; sa majjate narake pacyamānaḥ ||
sthānaṃ tathā durgatibhis tu tasya; prajāvisargān subahūn vadanti ||
śataṃ sahasrāṇi tataś caritvā; prāpnoti varṇaṃ haritaṃ tu paścāt ||
sa caiva tasmin nivasaty anīśo; yugakṣaye tamasā saṃvṛtātmā ||
sa vai yadā sattvaguṇena yuktas; tamo vyapohan ghaṭate svabuddhyā ||
sa lohitaṃ varṇam upaiti nīlo; manuṣyaloke parivartate ca ||
sa tatra saṃhāravisargam eva; svakarmajair bandhanaiḥ kliśyamānaḥ ||
tataḥ sa hāridram upaiti varṇaṃ; saṃhāravikṣepaśate vyatīte ||
hāridravarṇas tu prajāvisargān; sahasraśas tiṣṭhati saṃcaran vai ||
avipramukto niraye ca daitya; tataḥ sahasrāṇi daśāparāṇi ||
gatīḥ sahasrāṇi ca pañca tasya; catvāri saṃvartakṛtāni caiva ||
vimuktam enaṃ nirayāc ca viddhi; sarveṣu cānyeṣu ca saṃbhaveṣu ||
sa devaloke viharaty abhīkṣṇaṃ; tataś cyuto mānuṣatām upaiti ||
saṃhāravikṣepaśatāni cāṣṭau; martyeṣu tiṣṭhann amṛtatvam eti ||
so 'smād atha bhraśyati kālayogāt; kṛṣṇe tale tiṣṭhati sarvakaṣṭe ||
yathā tv ayaṃ sidhyati jīvalokas; tat te 'bhidhāsyāmy asurapravīra ||
daivāni sa vyūhaśatāni sapta; rakto haridro 'tha tathaiva śuklaḥ ||
saṃśritya saṃdhāvati śuklam etam; aṣṭāparān arcyatamān sa lokān ||
aṣṭau ca ṣaṣṭiṃ ca śatāni yāni; manoviruddhāni mahādyutīnām ||
śuklasya varṇasya parā gatir yā; trīṇy eva ruddhāni mahānubhāva ||
saṃhāravikṣepam aniṣṭam ekaṃ; catvāri cānyāni vasaty anīśaḥ ||
ṣaṣṭhasya varṇasya parā gatir yā; siddhā viśiṣṭasya gataklamasya ||
saptottaraṃ teṣu vasaty anīśaḥ; saṃhāravikṣepaśataṃ saśeṣam ||
tasmād upāvṛtya manuṣyaloke; tato mahān mānuṣatām upaiti ||
tasmād upāvṛtya tataḥ krameṇa; so 'gre sma saṃtiṣṭhati bhūtasargam ||
sa saptakṛtvaś ca paraiti lokān; saṃhāravikṣepakṛtapravāsaḥ ||
saptaiva saṃhāram upaplavāni; saṃbhāvya saṃtiṣṭhati siddhaloke ||
tato 'vyayaṃ sthānam anantam eti; devasya viṣṇor atha brahmaṇaś ca ||
śeṣasya caivātha narasya caiva; devasya viṣṇoḥ paramasya caiva ||
Путь чёрного цвета - низший: такое существо тонет в аду и мучается там, а его пребывание во многих творениях называют дурными уделами. Пройдя затем сто тысяч состояний, оно получает зелёный цвет, но и в нём остаётся несвободным, покрытым тьмой к концу юги. Когда же оно соединяется с саттва-гуной, устраняет тьму и усилием собственного разума поднимается дальше, синий достигает красного цвета и вращается в человеческом мире. Там он мучается узами, рождёнными собственной кармой, проходит циклы растворения и нового рождения, а после сотни таких циклов достигает жёлтого цвета. Жёлтое состояние странствует через тысячи творений и ещё не вполне освобождено от ада; затем, после дальнейших тысяч путей и периодов свёртывания, знай его освобождённым от ада и от многих иных рождений. Он часто пребывает в мире богов, затем, ниспав оттуда, снова достигает человеческого рождения и, оставаясь среди смертных восемь сотен циклов, приближается к бессмертию. Но по силе времени он может снова пасть на тёмный уровень, полный страдания. Теперь я скажу тебе, герой асуров, как этот мир живых достигает совершенства. Через божественные порядки, красное, жёлтое и белое состояния он устремляется к высшему белому; проходит дальнейшие почитаемые миры, труднопостижимые для великих сияющих. Высшая цель белого цвета ещё имеет закрытые пределы: остаются нежеланные циклы, и существо ещё проживает некоторые состояния несвободным. Но высшая цель шестого цвета - совершенство очищенного и свободного от усталости. После оставшихся циклов оно возвращается в человеческий мир, снова достигает высокой человеческой ступени, затем постепенно поднимается к творению существ, семь раз проходит миры и, пережив семь потрясений свёртывания, пребывает в мире сиддхов. После этого оно достигает неистощимой и бесконечной обители Бога Вишну, Брахмы, Шеши, Нары и высшего Бога Вишну».
83bf78f4fb49 · published Jun 21, 2026, 8:18:54 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Путь живого существа описан как долгий подъём через состояния сознания. Даже высокие миры не являются последней целью: конечное направление - нетленная обитель Вишну, превосходящая циклы рождения и свёртывания.