Mahabharata
Vyāsa's Austerity for the Birth of Śuka (Vyāsa's Tapas for the Birth of Śuka)12.310.11-16
11480 / 15823
Mahabharata · 12.310.11-16
Devanāgarī

मेरुशृङ्गे किल पुरा कर्णिकारवनायुते ॥
विजहार महादेवो भीमैर् भूतगणैर् वृतः ॥
शैलराजसुता चैव देवी तत्राभवत् पुरा ॥
तत्र दिव्यं तपस् तेपे कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ॥
योगेनात्मानम् आविश्य योगधर्मपरायणः ॥
धारयन् स तपस् तेपे पुत्रार्थं कुरुसत्तम ॥
अग्नेर् भूमेर् अपां वायोर् अन्तरिक्षस्य चाभिभो ॥
वीर्येण संमितः पुत्रो मम भूयाद् इति स्म ह ॥
संकल्पेनाथ सो ऽनेन दुष्प्रापेणाकृतात्मभिः ॥
वरयाम् आस देवेशम् आस्थितस् तप उत्तमम् ॥
अतिष्ठन् मारुताहारः शतं किल समाः प्रभुः ॥
आराधयन् महादेवं बहुरूपम् उमापतिम् ॥

Transliteration (IAST)

meruśṛṅge kila purā karṇikāravanāyute ||
vijahāra mahādevo bhīmair bhūtagaṇair vṛtaḥ ||
śailarājasutā caiva devī tatrābhavat purā ||
tatra divyaṃ tapas tepe kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ ||
yogenātmānam āviśya yogadharmaparāyaṇaḥ ||
dhārayan sa tapas tepe putrārthaṃ kurusattama ||
agner bhūmer apāṃ vāyor antarikṣasya cābhibho ||
vīryeṇa saṃmitaḥ putro mama bhūyād iti sma ha ||
saṃkalpenātha so 'nena duṣprāpeṇākṛtātmabhiḥ ||
varayām āsa deveśam āsthitas tapa uttamam ||
atiṣṭhan mārutāhāraḥ śataṃ kila samāḥ prabhuḥ ||
ārādhayan mahādevaṃ bahurūpam umāpatim ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
मेरु शृङ्गे किल पुराmeru śṛṅge kila purāна вершине Меру некогда; прежде
कर्णिकार वन आयुतेkarṇikāra vana āyuteсоединённой с лесом карникара; покрытой деревьями
विजहार महा देवःvijahāra mahā devaḥразвлекался Махадева; пребывал
भीमैः भूत गणैः वृतःbhīmaiḥ bhūta gaṇaiḥ vṛtaḥокружённый страшными сонмами бхутов; существ
शैल राज सुता च एवśaila rāja sutā ca evaи дочь царя гор именно; Парвати
देवी तत्र अभवत् पुराdevī tatra abhavat purāбогиня там была прежде; присутствовала
तत्र दिव्यम् तपः तेपेtatra divyam tapaḥ tepeтам божественный тапас совершал; подвиг
कृष्ण द्वैपायनः प्रभुःkṛṣṇa dvaipāyanaḥ prabhuḥКришна-Двайпаяна, владыка; Вьяса
योगेन आत्मानम् आविश्यyogena ātmānam āviśyaйогой войдя в себя; погрузившись в атман
योग धर्म परायणःyoga dharma parāyaṇaḥпреданный дхарме йоги; сосредоточенный
धारयन् सः तपः तेपेdhārayan saḥ tapaḥ tepeудерживая, он совершал тапас; практиковал
पुत्र अर्थम् कुरु सत्तमputra artham kuru sattamaради сына, лучший Куру; о превосходный
अग्नेः भूमेः अपाम् वायोःagneḥ bhūmeḥ apām vāyoḥогня, земли, вод, ветра; стихий
अन्तरिक्षस्य च अभिभोantarikṣasya ca abhibhoи пространства, владыка; эфира
वीर्येण संमितः पुत्रःvīryeṇa saṃmitaḥ putraḥсын, равный мощью; силой
मम भूयात् इति स्म हmama bhūyāt iti sma haпусть будет моим, так; думал
संकल्पेन अथ सः अनेनsaṃkalpena atha saḥ anenaзатем с этим замыслом он; санкальпой
दुष्प्रापेण अकृत आत्मभिःduṣprāpeṇa akṛta ātmabhiḥтруднодостижимым неочищенными собой; необузданными
वरयाम् आस देव ईशम्varayām āsa deva īśamпросил владыку богов; выбрал как дарителя
आस्थितः तपः उत्तमम्āsthitaḥ tapaḥ uttamamутвердившись в высшем тапасе; подвиге
अतिष्ठत् मारुत आहारःatiṣṭhat māruta āhāraḥстоял, питаясь ветром; воздухом
शतम् किल समाः प्रभुःśatam kila samāḥ prabhuḥсто лет, как говорят, владыка; годы
आराधयन् महा देवम्ārādhayan mahā devamпочитая Махадеву; удовлетворяя
बहु रूपम् उमा पतिम्bahu rūpam umā patimмногообразного супруга Умы; Шиву
Translation

«Некогда на вершине Меру, покрытой лесом карникара, пребывал Махадева, окружённый страшными сонмами бхутов. Там же была богиня, дочь царя гор. На этом месте владыка Кришна-Двайпаяна совершал божественный тапас: погрузившись в себя йогой, преданный дхарме йоги, он держал обет ради сына, о лучший Куру. “Пусть у меня будет сын, равный мощью огню, земле, водам, ветру и пространству”, — так он замыслил, о владыка. С этим замыслом, труднодостижимым для неочищенных, он, утвердившись в высшем тапасе, обратился за даром к владыке богов. Сто лет, как говорят, он стоял, питаясь ветром, и почитал Махадеву, многообразного супруга Умы».

Version

85d2c39005bb · published Jun 21, 2026, 4:42:24 AM UTC

Available inRU

Page between verses with