सोम उवाच
ब्राह्मणास् तपसा सर्वे सिध्यन्ते वाग्बलाः सदा ॥
भुजवीर्या हि राजानो वागस्त्राश् च द्विजातयः ॥
प्रवसन् वाप्य् अधीयीत बह्वीर् दुर्वसतीर् वसन् ॥
निर्मन्युर् अपि निर्मानो यतिः स्यात् समदर्शनः ॥
अपि चेज् जातिसंपन्नः सर्वान् वेदान् पितुर् गृहे ॥
श्लाघमान इवाधीयेद् ग्राम्य इत्य् एव तं विदुः ॥
भूमिर् एतौ निगिरति सर्पो बिलशयान् इव ॥
राजानं चाप्य् अयोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥
अतिमानः श्रियं हन्ति पुरुषस्याल्पमेधसः ॥
गर्भेण दुष्यते कन्या गृहवासेन च द्विजः ॥
soma uvāca
brāhmaṇās tapasā sarve sidhyante vāgbalāḥ sadā ||
bhujavīryā hi rājāno vāgastrāś ca dvijātayaḥ ||
pravasan vāpy adhīyīta bahvīr durvasatīr vasan ||
nirmanyur api nirmāno yatiḥ syāt samadarśanaḥ ||
api cej jātisaṃpannaḥ sarvān vedān pitur gṛhe ||
ślāghamāna ivādhīyed grāmya ity eva taṃ viduḥ ||
bhūmir etau nigirati sarpo bilaśayān iva ||
rājānaṃ cāpy ayoddhāraṃ brāhmaṇaṃ cāpravāsinam ||
atimānaḥ śriyaṃ hanti puruṣasyālpamedhasaḥ ||
garbheṇa duṣyate kanyā gṛhavāsena ca dvijaḥ ||
(Сома:) «Брахманы подвигом все совершенствуются, сильные речью всегда; мощью рук ведь цари, речь-оружие — дваждырождённые. Странствуя ли да изучает, во многих тяжких пристанищах живя; без гнева, без гордыни подвижник да будет, равновидящий. Даже если родовитый, все Веды в доме отца кичась если изучал бы, — „деревенщиною“ его знают. Земля этих двоих поглощает, как змей — в норах лежащих: царя, не воюющего, и брахмана, не странствующего. Высокомерие удачу губит человека малоумного; беременностью портится дева, и домоседством — брахман».
f8ac9993e0af · published Jun 20, 2026, 9:55:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Сома являет суть брахманской силы: не мышцы, а подвиг и слово — «речь-оружие дваждырождённых». Знаменательно требование смирения в учёности: даже родовитый, постигший все Веды, но кичащийся, слывёт «деревенщиною» (grāmya) — гордость обращает мудрость в пошлость. И двойной образ погибели: земля поглощает «царя невоюющего и брахмана нестранствующего» — каждого, кто изменил своему призванию покоя ради. Так предостережение от косности: брахман да не закисает в домашнем уюте, но идёт учиться и учить, смиренно и беззлобно.