Mahabharata
The Worthy and Unworthy Brahmins for Śrāddha (Part 4)13.90.38-41
12452 / 15823
Mahabharata · 13.90.38-41
Devanāgarī

ब्राह्मणो ह्य् अनधीयानस् तृणाग्निर् इव शाम्यति ॥
तस्मै श्राद्धं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते ॥
संभोजनी नाम पिशाचदक्षिणा; सा नैव देवान् न पितॄन् उपैति ॥
इहैव सा भ्राम्यति क्षीणपुण्या; शालान्तरे गौर् इव नष्टवत्सा ॥
यथाग्नौ शान्ते घृतम् आजुहोति; तन् नैव देवान् न पितॄन् उपैति ॥
तथा दत्तं नर्तने गायने च; यां चानृचे दक्षिणाम् आवृणोति ॥
उभौ हिनस्ति न भुनक्ति चैषा; या चानृचे दक्षिणा दीयते वै ॥
आघातनी गर्हितैषा पतन्ती; तेषां प्रेतान् पातयेद् देवयानात् ॥

Transliteration (IAST)

brāhmaṇo hy anadhīyānas tṛṇāgnir iva śāmyati ||
tasmai śrāddhaṃ na dātavyaṃ na hi bhasmani hūyate ||
saṃbhojanī nāma piśācadakṣiṇā; sā naiva devān na pitṝn upaiti ||
ihaiva sā bhrāmyati kṣīṇapuṇyā; śālāntare gaur iva naṣṭavatsā ||
yathāgnau śānte ghṛtam ājuhoti; tan naiva devān na pitṝn upaiti ||
tathā dattaṃ nartane gāyane ca; yāṃ cānṛce dakṣiṇām āvṛṇoti ||
ubhau hinasti na bhunakti caiṣā; yā cānṛce dakṣiṇā dīyate vai ||
āghātanī garhitaiṣā patantī; teṣāṃ pretān pātayed devayānāt ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ब्राह्मणः हि अनधीयानःbrāhmaṇaḥ hi anadhīyānaḥбрахман ведь неучёный
तृणाग्निः इव शाम्यतिtṛṇāgniḥ iva śāmyatiкак травяной огонь гаснет
तस्मै श्राद्धं न दातव्यंtasmai śrāddhaṃ na dātavyaṃему шраддха не даваема
न हि भस्मनि हूयतेna hi bhasmani hūyateне ведь на пепле возливают
संभोजनी नामsaṃbhojanī nāma«собутыльничество» по имени
पिशाचदक्षिणाpiśācadakṣiṇāпишача-дакшина
सा न एव देवान्sā na eva devānона не богов
न पितॄन् उपैतिna pitṝn upaitiни предков (не) достигает
इह एव सा भ्राम्यतिiha eva sā bhrāmyatiтут же она блуждает
क्षीणपुण्याkṣīṇapuṇyāс истощённой заслугой
शालान्तरे गौः इवśālāntare gauḥ ivaв хлеву корова словно
नष्टवत्साnaṣṭavatsāтелёнка потерявшая
यथा अग्नौ शान्तेyathā agnau śānteкак в огонь угасший
घृतम् आजुहोतिghṛtam ājuhotiмасло возливают
तत् न एव देवान्tat na eva devānто не богов
न पितॄन् उपैतिna pitṝn upaitiни предков достигает
तथा दत्तंtathā dattaṃтак данное
नर्तने गायने चnartane gāyane caпляске и пению
यां च अनृचेyāṃ ca anṛceи которую не-знатоку
दक्षिणाम् आवृणोतिdakṣiṇām āvṛṇotiдакшину назначает
उभौ हिनस्तिubhau hinastiобоих губит
न भुनक्ति च एषाna bhunakti ca eṣāи не питает она
या च अनृचेyā ca anṛceкоторая не-знатоку
दक्षिणा दीयते वैdakṣiṇā dīyate vaiдакшина даётся
आघातनीāghātanīгубительна
गर्हिता एषा पतन्तीgarhitā eṣā patantīпорицаема она, падающая
तेषां प्रेतान्teṣāṃ pretānтех усопших
पातयेत् देवयानात्pātayet devayānātнизвергает с дева-яны
Translation

«Брахман ведь неучёный, как травяной огонь, гаснет; ему шраддха не даваема — не ведь на пепле возливают. „Собутыльничество“ по имени — пишача-дакшина; она не богов, ни предков достигает; тут же она блуждает, с истощённой заслугой, в хлеву корова словно, телёнка потерявшая. Как в огонь угасший масло возливают — то не богов, ни предков достигает, — так данное пляске и пению, и которую не-знатоку дакшину назначает: обоих губит и не питает она, которая не-знатоку дакшина даётся; губительна, порицаема она, падающая, тех усопших низвергает с дева-яны».

Version

f2eb517a1193 · published Jun 21, 2026, 2:25:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with