Nārada Purāṇa
The origin of the Gaṅgā: Bali's defeat of the gods10.45-52
103 / 1701
LinuxTurn pages
Nārada Purāṇa · 10.45-52

Sanaka

Devanāgarī

मातुर्दर्शनमात्रेण लभते परमां मुदम् ॥ अन्ने वा सलिले वापि धनादौ वा प्रियासु च
कदाचिद्विमुखो याति जनो मातरि कोऽपि न ॥ यस्य माता गृहे नास्ति यत्र धर्मपरायणा ॥ साध्वी च स्त्री पतिप्राणा गन्तव्यं तेन वै वनम्
धर्मश्च नारायणभक्तिहीनां धनं च सद्भोगविवर्जितं हि ॥ गृहं च मार्यातनयेर्विहीनं यथा तथा मातृविहीनमर्त्यः
तस्माद्देवि परित्राहि दुःखार्तानात्मजांस्तव ॥ इत्युक्ताप्यदितिर्दैप्यैर्न चचाल समाधितः
एवमुक्त्वासुराः सर्वे हरिध्यानपरायणाम् ॥ निरीक्ष्य क्रोधसंयुक्ता हन्तुं चक्रुर्मनोरथम्
कल्पान्तमेघनिर्घोषाः क्रोधसंरक्तलोचनाः ॥ दंष्ट्रग्रैरसृजन्वह्निंम् सोऽदहत्काननं क्षणात्
शतयोजनविस्तीर्णं नानाजीवसमाकुलम् ॥ तेनैव दग्धा दैतेया ये प्रधर्षयितुं गताः
सैवावशिष्टा जननी सुराणामब्दाच्छतादच्युतसक्तचिता ॥ संरक्षिता विष्णुसुदर्शनेन दैत्यान्तकेन स्वजनानुकम्पिना

Transliteration (IAST)

māturdarśanamātreṇa labhate paramāṃ mudam || anne vā salile vāpi dhanādau vā priyāsu ca
kadācidvimukho yāti jano mātari ko'pi na || yasya mātā gṛhe nāsti yatra dharmaparāyaṇā || sādhvī ca strī patiprāṇā gantavyaṃ tena vai vanam
dharmaśca nārāyaṇabhaktihīnāṃ dhanaṃ ca sadbhogavivarjitaṃ hi || gṛhaṃ ca māryātanayervihīnaṃ yathā tathā mātṛvihīnamartyaḥ
tasmāddevi paritrāhi duḥkhārtānātmajāṃstava || ityuktāpyaditirdaipyairna cacāla samādhitaḥ
evamuktvāsurāḥ sarve haridhyānaparāyaṇām || nirīkṣya krodhasaṃyuktā hantuṃ cakrurmanoratham
kalpāntameghanirghoṣāḥ krodhasaṃraktalocanāḥ || daṃṣṭragrairasṛjanvahniṃm so'dahatkānanaṃ kṣaṇāt
śatayojanavistīrṇaṃ nānājīvasamākulam || tenaiva dagdhā daiteyā ye pradharṣayituṃ gatāḥ
saivāvaśiṣṭā jananī surāṇāmabdācchatādacyutasaktacitā || saṃrakṣitā viṣṇusudarśanena daityāntakena svajanānukampinā

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
मातुर्दर्शनमात्रेणmāturdarśanamātreṇaот одного лишь вида матери
लभतेlabhateобретает
परमांparamāṃвысшую
मुदम्mudamрадость
अन्नेanneв пище
वाили
सलिलेsalileв воде
वापिvāpiили же
धनादौdhanādauв богатстве и прочем
वाили
प्रियासुpriyāsuв милых
caи
कदाचिद्विमुखोkadācidvimukhoкогда-либо отвращённым
यातिyātiстановится
जनोjanoчеловек
मातरिmātariк матери
कोऽपिko'piкто-либо
naне
यस्यyasyaу кого
माताmātāмать
गृहेgṛheв доме
नास्तिnāstiне есть
यत्रyatraгде
धर्मपरायणाdharmaparāyaṇāзакону верной
साध्वीsādhvīправедной
caи
स्त्रीstrīжены
पतिप्राणाpatiprāṇāмужем живущей
गन्तव्यंgantavyaṃдолжно уйти
तेनtenaтому
वैvaiже
वनम्vanamв лес
धर्मश्चdharmaścaи закон
नारायणभक्तिहीनांnārāyaṇabhaktihīnāṃпреданности Нараяне лишённый
धनंdhanaṃбогатство
caи
सद्भोगविवर्जितंsadbhogavivarjitaṃдоброго вкушения лишённое
हिhiведь
गृहंgṛhaṃдом
caи
मार्यातनयेर्विहीनंmāryātanayervihīnaṃжены и детей лишённый
यथाyathāкак
तथाtathāтак
मातृविहीनमर्त्यःmātṛvihīnamartyaḥматери лишённый смертный
तस्माद्देविtasmāddeviпотому, о богиня
परित्राहिparitrāhiспаси
दुःखार्तानात्मजांस्तवduḥkhārtānātmajāṃstavaгорем удручённых сыновей твоих
इत्युक्ताप्यदितिर्दैप्यैर्नityuktāpyaditirdaipyairnaтак сказанная дайтьями, Адити не
चचालcacālaпоколебалась
समाधितःsamādhitaḥот сосредоточения
एवमुक्त्वासुराःevamuktvāsurāḥтак сказав, асуры
सर्वेsarveвсе
हरिध्यानपरायणाम्haridhyānaparāyaṇāmсозерцанию Хари верную
निरीक्ष्यnirīkṣyaусмотрев
क्रोधसंयुक्ताkrodhasaṃyuktāгневом наполненные
हन्तुंhantuṃубить
चक्रुर्मनोरथम्cakrurmanorathamположили желание
कल्पान्तमेघनिर्घोषाःkalpāntameghanirghoṣāḥс гулом туч конца кальпы
क्रोधसंरक्तलोचनाःkrodhasaṃraktalocanāḥс покрасневшими от гнева глазами
दंष्ट्रग्रैरसृजन्वह्निंम्daṃṣṭragrairasṛjanvahniṃmостриями клыков испустили огонь
सोऽदहत्काननंso'dahatkānanaṃон спалил лес
क्षणात्kṣaṇātв мгновение
शतयोजनविस्तीर्णंśatayojanavistīrṇaṃна сто йоджан простёртый
नानाजीवसमाकुलम्nānājīvasamākulamразными живыми полный
तेनैवtenaivaим же
दग्धाdagdhāсожжены
दैतेयाdaiteyāдайтьи
येyeкоторые
प्रधर्षयितुंpradharṣayituṃнапасть
गताःgatāḥпошли
सैवावशिष्टाsaivāvaśiṣṭāона одна осталась
जननीjananīродительница
सुराणामब्दाच्छतादच्युतसक्तचिताsurāṇāmabdācchatādacyutasaktacitāбогов, сотню лет сердцем к Ачьюте привязанная
संरक्षिताsaṃrakṣitāсохранённая
विष्णुसुदर्शनेनviṣṇusudarśanenaСударшаной Вишну
दैत्यान्तकेनdaityāntakenaдайтьев истребителем
स्वजनानुकम्पिनाsvajanānukampināк своим сострадательным
Translation

«„…от одного лишь вида матери обретает высшую радость. В пище ли, в воде ли, в богатстве ли и прочем, в милых ли — когда-либо отвращённым к матери не становится никто. У кого нет в доме матери, где нет верной закону, праведной жены, живущей мужем, — тому должно уйти в лес. Как закон, лишённый преданности Нараяне, как богатство, лишённое доброго вкушения, как дом, лишённый жены и детей, — таков и смертный, лишённый матери. Потому, о богиня, спаси удручённых горем сыновей твоих“. Так сказанная дайтьями, Адити не поколебалась от сосредоточения. Так сказав, все асуры, усмотрев её верной созерцанию Хари, наполненные гневом, положили желание убить её. С гулом туч конца кальпы, с покрасневшими от гнева глазами, остриями клыков испустили они огонь; он в мгновение спалил лес, простёртый на сто йоджан, полный разных живых существ. Им же и сожжены были те дайтьи, которые пошли напасть. Она одна осталась — родительница богов, сотню лет сердцем привязанная к Ачьюте, сохранённая Сударшаной Вишну, истребителем дайтьев, сострадательным к своим».

Chapter colophon

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde gaṅgotpattau balikṛtadevaparājayavarṇanaṃ nāma daśamo 'dhyāyaḥ

Version

94331ed2d2ac · published Sep 4, 2026, 9:19:11 PM UTC

Available inRU

Page between verses with