Nārada Purāṇa
Śikṣā: the science of sound and of chanting the sāmans50.13-24
511 / 1701
LinuxTurn pages
Nārada Purāṇa · 50.13-24

Nārada

Devanāgarī

अंगानां लक्षणं ब्रूहि वेदानां चापि विस्तरात् ॥ त्वंमस्मासु महाविज्ञः सांगेष्वेतेषु मानद
प्रश्नभारोऽयमतुलस्त्वया मम कृतो द्विज ॥ संक्षेपात्कथयिष्यामि सारमेषां सुनिश्चितम्
स्वरः प्रधानः शिक्षायां कीर्त्तितो मुनिभिर्दिजैः ॥ वेदानां वेदविद्भिस्तु तच्छृणुष्व वदामि ते
आर्चिकं गाथिकं चैव सामिकं च स्वरान्तरम् ॥ कृतांते स्वरशास्त्राणां प्रयोक्तव्य विशेषतः
एकांतरः स्वरो ह्यप्सु गाथासुद्व्यंतरः स्वरः ॥ सामसु त्र्यंतरं विद्यादेतावत्स्वरतोऽन्तरम्
ऋक्सामयजुरंगानि ये यज्ञेषु प्रयुंजते ॥ अविज्ञानाद्धि शिक्षायास्तेषां भवति विस्वरः
मंत्रो हीनः स्वरतो वर्णतो वा मिथ्याप्रयुक्तो न तमर्थमाह ॥ स वाग्वज्रो यजमानं हिनस्ति यथेंद्रशत्रुः स्वरतोऽपराधात्
उरः कंठः शिरश्चैव स्थानानि त्रीणि वाङ्मये ॥ सवनान्याहुरेतानि साम वाप्यर्द्धतोंऽतरम्
उरः सप्तविवारं स्यात्तथा कंठस्तथा शिरः ॥ न च शक्तोऽसि व्यक्तस्तु तथा प्रावचना विधिः
कठकालापवृत्तेषु तैत्तिराह्वरकेषु च ॥ ऋग्वेदे सामवेदे च वक्तव्यः प्रथमः स्वरः
ऋग्वेदस्तु द्वितीयेन तृतीयेन च वर्तते ॥ उच्चमध्यमसंघातः स्वरो भवति पार्थिवः
तृतीय प्रथमक्रुष्टा कुर्वंत्याह्वरकान् स्वरान् ॥ द्वितीयाद्यास्तु मद्रांतास्तैत्तिरीयाश्चतुःस्वरान्

Transliteration (IAST)

aṃgānāṃ lakṣaṇaṃ brūhi vedānāṃ cāpi vistarāt || tvaṃmasmāsu mahāvijñaḥ sāṃgeṣveteṣu mānada
praśnabhāro'yamatulastvayā mama kṛto dvija || saṃkṣepātkathayiṣyāmi sārameṣāṃ suniścitam
svaraḥ pradhānaḥ śikṣāyāṃ kīrttito munibhirdijaiḥ || vedānāṃ vedavidbhistu tacchṛṇuṣva vadāmi te
ārcikaṃ gāthikaṃ caiva sāmikaṃ ca svarāntaram || kṛtāṃte svaraśāstrāṇāṃ prayoktavya viśeṣataḥ
ekāṃtaraḥ svaro hyapsu gāthāsudvyaṃtaraḥ svaraḥ || sāmasu tryaṃtaraṃ vidyādetāvatsvarato'ntaram
ṛksāmayajuraṃgāni ye yajñeṣu prayuṃjate || avijñānāddhi śikṣāyāsteṣāṃ bhavati visvaraḥ
maṃtro hīnaḥ svarato varṇato vā mithyāprayukto na tamarthamāha || sa vāgvajro yajamānaṃ hinasti yatheṃdraśatruḥ svarato'parādhāt
uraḥ kaṃṭhaḥ śiraścaiva sthānāni trīṇi vāṅmaye || savanānyāhuretāni sāma vāpyarddhatoṃ'taram
uraḥ saptavivāraṃ syāttathā kaṃṭhastathā śiraḥ || na ca śakto'si vyaktastu tathā prāvacanā vidhiḥ
kaṭhakālāpavṛtteṣu taittirāhvarakeṣu ca || ṛgvede sāmavede ca vaktavyaḥ prathamaḥ svaraḥ
ṛgvedastu dvitīyena tṛtīyena ca vartate || uccamadhyamasaṃghātaḥ svaro bhavati pārthivaḥ
tṛtīya prathamakruṣṭā kurvaṃtyāhvarakān svarān || dvitīyādyāstu madrāṃtāstaittirīyāścatuḥsvarān

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अंगानांaṃgānāṃчастей
लक्षणंlakṣaṇaṃпризнак
ब्रूहिbrūhiповедай
वेदानांvedānāṃВед
चापिcāpiи также
विस्तरात्vistarātподробно
त्वंमस्मासुtvaṃmasmāsuты среди нас
महाविज्ञःmahāvijñaḥвеликий знаток
सांगेष्वेतेषुsāṃgeṣveteṣuв этих, с частями
मानदmānadaо честь дающий
प्रश्नभारोऽयमतुलस्त्वयाpraśnabhāro'yamatulastvayāэто несравненное бремя вопроса тобою
ममmamaна меня
कृतोkṛtoвозложено
द्विजdvijaо дваждырождённый
संक्षेपात्कथयिष्यामिsaṃkṣepātkathayiṣyāmiвкратце изреку
सारमेषांsārameṣāṃсуть их
सुनिश्चितम्suniścitamвполне достоверную
स्वरःsvaraḥтон
प्रधानःpradhānaḥглавное
शिक्षायांśikṣāyāṃв шикше
कीर्त्तितोkīrttitoвозвещено
मुनिभिर्दिजैःmunibhirdijaiḥмуни-дваждырождёнными
वेदानांvedānāṃВед
वेदविद्भिस्तुvedavidbhistuзнатоками Вед же
तच्छृणुष्वtacchṛṇuṣvaто слушай
वदामिvadāmiскажу
तेteтебе
आर्चिकंārcikaṃарчика
गाथिकंgāthikaṃгатхика
चैवcaivaи
सामिकंsāmikaṃсамика
caи
स्वरान्तरम्svarāntaramразличие тонов
कृतांतेkṛtāṃteв устроении
स्वरशास्त्राणांsvaraśāstrāṇāṃучений о тоне
प्रयोक्तव्यprayoktavyaдолжно применять
विशेषतःviśeṣataḥособо
एकांतरःekāṃtaraḥс одним промежутком
स्वरोsvaroтон
ह्यप्सुhyapsuведь в водах
गाथासुद्व्यंतरःgāthāsudvyaṃtaraḥв гатхах с двумя промежутками
स्वरःsvaraḥтон
सामसुsāmasuв саманах
त्र्यंतरंtryaṃtaraṃс тремя
विद्यादेतावत्स्वरतोऽन्तरम्vidyādetāvatsvarato'ntaramда знает: таково по тону различие
ऋक्सामयजुरंगानिṛksāmayajuraṃgāniчасти Рига, Самана и Яджуса
येyeкоторые
यज्ञेषुyajñeṣuв жертвах
प्रयुंजतेprayuṃjateприменяют
अविज्ञानाद्धिavijñānāddhiот незнания ведь
शिक्षायास्तेषांśikṣāyāsteṣāṃшикши у тех
भवतिbhavatiбывает
विस्वरःvisvaraḥнестройность тона
मंत्रोmaṃtroмантра
हीनःhīnaḥущербная
स्वरतोsvaratoпо тону
वर्णतोvarṇatoпо звуку
वाили
मिथ्याप्रयुक्तोmithyāprayuktoложно применённая
naне
तमर्थमाहtamarthamāhaтот смысл выражает
saона
वाग्वज्रोvāgvajroгромовая стрела речи
यजमानंyajamānaṃжертвователя
हिनस्तिhinastiгубит
यथेंद्रशत्रुःyatheṃdraśatruḥкак «индрашатру»
स्वरतोऽपराधात्svarato'parādhātот погрешности в тоне
उरःuraḥгрудь
कंठःkaṃṭhaḥгорло
शिरश्चैवśiraścaivaи голова
स्थानानिsthānāniместа
त्रीणिtrīṇiтри
वाङ्मयेvāṅmayeв речи
सवनान्याहुरेतानिsavanānyāhuretāniсаванами называют их
सामsāmaсамана
वाप्यर्द्धतोंऽतरम्vāpyarddhatoṃ'taramили же на полтона различие
उरःuraḥгрудь
सप्तविवारंsaptavivāraṃс семью раскрытиями
स्यात्तथाsyāttathāда будет, так же
कंठस्तथाkaṃṭhastathāгорло, так же
शिरःśiraḥголова
naне
caи
शक्तोऽसिśakto'siсилён ты
व्यक्तस्तुvyaktastuа внятен
तथाtathāтак
प्रावचनाprāvacanāпроизнесения
विधिःvidhiḥустав
कठकालापवृत्तेषुkaṭhakālāpavṛtteṣuу катхов, калапов и прочих
तैत्तिराह्वरकेषुtaittirāhvarakeṣuу тайттириев и ахвараков
caи
ऋग्वेदेṛgvedeв Ригведе
सामवेदेsāmavedeв Самаведе
caи
वक्तव्यःvaktavyaḥдолжно произносить
प्रथमःprathamaḥпервый
स्वरःsvaraḥтон
ऋग्वेदस्तुṛgvedastuРигведа же
द्वितीयेनdvitīyenaвторым
तृतीयेनtṛtīyenaтретьим
caи
वर्ततेvartateдержится
उच्चमध्यमसंघातःuccamadhyamasaṃghātaḥсложение высокого и среднего
स्वरोsvaroтон
भवतिbhavatiбывает
पार्थिवःpārthivaḥземной
तृतीयtṛtīyaтретий
प्रथमक्रुष्टाprathamakruṣṭāи первый крушта
कुर्वंत्याह्वरकान्kurvaṃtyāhvarakānтворят ахваракские
स्वरान्svarānтоны
द्वितीयाद्यास्तुdvitīyādyāstuот второго же
मद्रांतास्तैत्तिरीयाश्चतुःस्वरान्madrāṃtāstaittirīyāścatuḥsvarānдо мандры — тайттирии, с четырьмя тонами
Translation

Нарада: «Признак частей поведай, и Вед также, подробно; ты среди нас великий знаток этих Вед с их частями, о честь дающий». Санандана: «Несравненное бремя вопроса возложено тобою на меня, о дваждырождённый; вкратце изреку я их суть, вполне достоверную. Главное в шикше — тон; так возвещено муни-дваждырождёнными и знатоками Вед; то слушай — скажу тебе. Арчика, гатхика и самика — различие тонов; в устроении учений о тоне это должно применять особо. В водах тон с одним промежутком, в гатхах — с двумя, в саманах — с тремя; таково по тону различие. Кто в жертвах применяет части Рига, Самана и Яджуса, у тех от незнания шикши бывает нестройность тона. Мантра, ущербная по тону или по звуку, применённая ложно, не выражает того смысла; она — громовая стрела речи и губит жертвователя, как „индрашатру“ — от погрешности в тоне. Грудь, горло и голова — три места в речи; их называют саванами, а в самане — различие на полтона. У груди пусть будет семь раскрытий, так же у горла, так же у головы; и не силён ты, а внятен, — таков устав произнесения. У катхов, калапов и прочих, у тайттириев и ахвараков, в Ригведе и Самаведе должно произносить первый тон. Ригведа же держится вторым и третьим; сложение высокого и среднего — тон земной. Третий и первый крушта творят ахваракские тоны; от второго до мандры — тайттирии, с четырьмя тонами».

Version

36cb8cf5bfd5 · published Sep 5, 2026, 4:52:34 AM UTC

Available inRU

Page between verses with