Nārada Purāṇa
Śuka's departure to the highest state61.40-52
654 / 1701
LinuxTurn pages
Nārada Purāṇa · 61.40-52

Sanat-kumāra

Devanāgarī

न शोचंति गताध्वानः पश्यंति परमां गतिम् ॥ संचिन्वन्नेकमेवैनं कामानावितृप्तकम्
व्याघ्र पशुमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति ॥ अथाप्युपायं संपश्येद्दुःखस्यास्य विमोक्षणे
अशोचन्नारभेन्नैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् ॥ शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गंधे च परमं तथा
नोपभोगात्परं किंचिद्धनिनो वाऽधनस्य वा ॥ वाक्संप्रयोगाद्भृतानां नास्ति दुःखमनामयम्
विप्रयोगश्च सर्वस्य न वाचा न च विद्यया ॥ प्रणयं परिसंहृत्य संस्तुतेष्वितरेषु च
विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पंडितः ॥ अध्यात्मगतमालीनो निरपेक्षो निरामिषः
आत्मनैव सहायेन चश्चरेत्स सुखी भवेत् ॥ सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते
नैनं प्रज्ञा सुनियतं त्रायते नापि पौरुषम् ॥ स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति
उपद्रव इवानिष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते ॥ तानि पूर्वशरीराणि नित्यमेकं शरीरिणम्
प्राणिनां प्राणसंरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् ॥ निर्दग्धं परदेहेन परदेंहं बलाबलम्
विनश्यति विनाशांते नावि नावमिवाचलाम् ॥ संगत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिंदुमचेतनम्
केन यत्नेन जीवंतं गर्भं त्वमिह पश्यसि ॥ अन्नपानानि जीर्यंते यत्र भक्ष्याश्च भक्षिताः
तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यति ॥ गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः

Transliteration (IAST)

na śocaṃti gatādhvānaḥ paśyaṃti paramāṃ gatim || saṃcinvannekamevainaṃ kāmānāvitṛptakam
vyāghra paśumivāsādya mṛtyurādāya gacchati || athāpyupāyaṃ saṃpaśyedduḥkhasyāsya vimokṣaṇe
aśocannārabhennaiva yuktaścāvyasanī bhavet || śabde sparśe rase rūpe gaṃdhe ca paramaṃ tathā
nopabhogātparaṃ kiṃciddhanino vā'dhanasya vā || vāksaṃprayogādbhṛtānāṃ nāsti duḥkhamanāmayam
viprayogaśca sarvasya na vācā na ca vidyayā || praṇayaṃ parisaṃhṛtya saṃstuteṣvitareṣu ca
vicaredasamunnaddhaḥ sa sukhī sa ca paṃḍitaḥ || adhyātmagatamālīno nirapekṣo nirāmiṣaḥ
ātmanaiva sahāyena caścaretsa sukhī bhavet || sukhaduḥkhaviparyāso yadā samupapadyate
nainaṃ prajñā suniyataṃ trāyate nāpi pauruṣam || svabhāvādyatnamātiṣṭhedyatnavānnāvasīdati
upadrava ivāniṣṭo yoniṃ garbhaḥ prapadyate || tāni pūrvaśarīrāṇi nityamekaṃ śarīriṇam
prāṇināṃ prāṇasaṃrodhe māṃsaśleṣmaviceṣṭitam || nirdagdhaṃ paradehena paradeṃhaṃ balābalam
vinaśyati vināśāṃte nāvi nāvamivācalām || saṃgatyā jaṭhare nyastaṃ retobiṃdumacetanam
kena yatnena jīvaṃtaṃ garbhaṃ tvamiha paśyasi || annapānāni jīryaṃte yatra bhakṣyāśca bhakṣitāḥ
tasminnevodare garbhaḥ kiṃ nānnamiva jīryati || garbhe mūtrapurīṣāṇāṃ svabhāvaniyatā gatiḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
naне
शोचंतिśocaṃtiскорбят
गताध्वानःgatādhvānaḥпрошедшие путь
पश्यंतिpaśyaṃtiвидят
परमांparamāṃвысшую
गतिम्gatimучасть
संचिन्वन्नेकमेवैनंsaṃcinvannekamevainaṃнакапливая одно лишь это
कामानावितृप्तकम्kāmānāvitṛptakamненасытимого желаниями
व्याघ्रvyāghraтигр
पशुमिवासाद्यpaśumivāsādyaкак скотину настигнув
मृत्युरादायmṛtyurādāyaсмерть, забрав
गच्छतिgacchatiуходит
अथाप्युपायंathāpyupāyaṃно если средство
संपश्येद्दुःखस्यास्यsaṃpaśyedduḥkhasyāsyaусмотрит от этого страдания
विमोक्षणेvimokṣaṇeк избавлению
अशोचन्नारभेन्नैवaśocannārabhennaivaне скорбя, пусть начнёт
युक्तश्चाव्यसनीyuktaścāvyasanīсопряжённый и не преданный порокам
भवेत्bhavetда будет
शब्देśabdeв звуке
स्पर्शेsparśeв прикосновении
रसेraseво вкусе
रूपेrūpeв образе
गंधेgaṃdheв запахе
caи
परमंparamaṃвысшее
तथाtathāтакже
नोपभोगात्परंnopabhogātparaṃнет выше вкушения
किंचिद्धनिनोkiṃciddhaninoничего у богатого
वाऽधनस्यvā'dhanasyaили у неимущего
वाили
वाक्संप्रयोगाद्भृतानांvāksaṃprayogādbhṛtānāṃот применения речи у содержимых
नास्तिnāstiнет
दुःखमनामयम्duḥkhamanāmayamстрадания без болезни
विप्रयोगश्चviprayogaścaи разлука
सर्वस्यsarvasyaу всякого
naне
वाचाvācāречью
naне
caи
विद्ययाvidyayāзнанием
प्रणयंpraṇayaṃприязнь
परिसंहृत्यparisaṃhṛtyaсобрав
संस्तुतेष्वितरेषुsaṃstuteṣvitareṣuк знакомым и к прочим
caи
विचरेदसमुन्नद्धःvicaredasamunnaddhaḥпусть ходит, не превозносясь
saон
सुखीsukhīсчастлив
saон
caи
पंडितःpaṃḍitaḥмудрец
अध्यात्मगतमालीनोadhyātmagatamālīnoпогружённый в обращённое к духу
निरपेक्षोnirapekṣoни от чего не зависящий
निरामिषःnirāmiṣaḥбез приманки
आत्मनैवātmanaivaлишь собою
सहायेनsahāyenaкак спутником
चश्चरेत्सcaścaretsaпусть ходит; он
सुखीsukhīсчастлив
भवेत्bhavetда будет
सुखदुःखविपर्यासोsukhaduḥkhaviparyāsoперемена счастья и горя
यदाyadāкогда
समुपपद्यतेsamupapadyateслучается
नैनंnainaṃего не
प्रज्ञाprajñāмудрость
सुनियतंsuniyataṃвесьма обузданного
त्रायतेtrāyateспасает
नापिnāpiи не
पौरुषम्pauruṣamмужество
स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदतिsvabhāvādyatnamātiṣṭhedyatnavānnāvasīdatiпусть по природе приложит усилие; усердный не гибнет
उपद्रवupadravaбедствие
इवानिष्टोivāniṣṭoкак нежеланное
योनिंyoniṃв лоно
गर्भःgarbhaḥзародыш
प्रपद्यतेprapadyateвходит
तानिtāniте
पूर्वशरीराणिpūrvaśarīrāṇiпрежние тела
नित्यमेकंnityamekaṃпостоянно одно
शरीरिणम्śarīriṇamвоплощённого
प्राणिनांprāṇināṃу живых
प्राणसंरोधेprāṇasaṃrodheпри пресечении дыхания
मांसश्लेष्मविचेष्टितम्māṃsaśleṣmaviceṣṭitamдвижимое мясом и слизью
निर्दग्धंnirdagdhaṃсожжённое
परदेहेनparadehenaчужим телом
परदेंहंparadeṃhaṃчужое тело
बलाबलम्balābalamсильное и слабое
विनश्यतिvinaśyatiгибнет
विनाशांतेvināśāṃteв конце гибели
नाविnāviв ладье
नावमिवाचलाम्nāvamivācalāmкак ладью неподвижную
संगत्याsaṃgatyāпо стечению
जठरेjaṭhareв чреве
न्यस्तंnyastaṃвложенная
रेतोबिंदुमचेतनम्retobiṃdumacetanamкапля семени, бессознательная
केनkenaкаким
यत्नेनyatnenaусилием
जीवंतंjīvaṃtaṃживым
गर्भंgarbhaṃзародыш
त्वमिहtvamihaты здесь
पश्यसिpaśyasiвидишь
अन्नपानानिannapānāniпища и питьё
जीर्यंतेjīryaṃteперевариваются
यत्रyatraгде
भक्ष्याश्चbhakṣyāścaи яства
भक्षिताःbhakṣitāḥсъеденные
तस्मिन्नेवोदरेtasminnevodareв том же самом чреве
गर्भःgarbhaḥзародыш
किंkiṃпочему
नान्नमिवnānnamivaне как пища
जीर्यतिjīryatiпереваривается
गर्भेgarbheв зародыше
मूत्रपुरीषाणांmūtrapurīṣāṇāṃмочи и кала
स्वभावनियताsvabhāvaniyatāопределённое природою
गतिःgatiḥдвижение
Translation

«...не скорбят: прошедшие путь видят высшую участь. Накапливая одно лишь это, ненасытимого желаниями настигает смерть, как тигр — скотину, и, забрав, уходит. Но если человек усмотрит средство к избавлению от этого страдания, пусть, не скорбя, начнёт; и да будет он сопряжённым и не преданным порокам. В звуке, прикосновении, вкусе, образе и запахе — высшее; и нет ничего выше вкушения ни у богатого, ни у неимущего. От применения речи у содержимых нет страдания без болезни, и у всякого бывает разлука — ни речью, ни знанием её не отвратить. Собрав свою приязнь к знакомым и к прочим, пусть ходит, не превозносясь: он счастлив, он и мудрец. Погружённый в обращённое к духу, ни от чего не зависящий, без приманки, пусть ходит, имея спутником лишь себя самого, — и да будет он счастлив. Когда случается перемена счастья и горя, не спасает его ни мудрость, как бы ни был он обуздан, ни мужество; пусть же по своей природе приложит усилие — усердный не гибнет. Как нежеланное бедствие, входит зародыш в лоно; и те прежние тела — всё они постоянно одно и то же воплощённое. У живых при пресечении дыхания движимое мясом и слизью сжигается чужим телом; чужое тело, сильное и слабое, гибнет, и в конце гибели — как неподвижная ладья в ладье. По стечению вложенная в чрево капля семени, бессознательная, — каким же усилием видишь ты её здесь живою? Там, где переваривается пища и питьё и съеденные яства, — в том же самом чреве почему зародыш не переваривается, как пища? В зародыше движение мочи и кала определено самой природою».

Version

8dddbd9ea48d · published Sep 5, 2026, 8:45:48 AM UTC

Available inRU

Page between verses with