Padma Purāṇa
The Sixty Vows1.20.20-42
569 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 1.20.20-42
Devanāgarī

उपविष्टस्त्वमेकस्मिन्सभायों भवनांगणे । ततो रात्रौ भवांस्तत्र अश्रौषीन्मंगलध्वनिम्
सभार्यस्तत्र गतवान्यत्रासौ मंगलध्वनिः । तत्र मंडलमध्यस्था विष्णो रर्चाविलोकिता
वेश्याऽनंगवती नाम बिभ्रती द्वादशीव्रतम् । समाप्य माघमासस्य द्वादश्यां लवणाचलम्
न्यवेदयत्तु गुरवे शय्यां चोपस्करान्विताम् । अलंकृत्य हृषीकेशं सौवर्णं सममादरात्
सा तु दृष्टा ततस्ताभ्यामिदं च घरिचिंतितम् । किमेभिः कमलैः कार्य वरं विष्णुरलंकृतः
इति भक्तिस्तदा जाता दंपत्योस्तु नरेश्वर । तत्प्रसंगात्समभ्यर्च्य केशवं लवणाचलम्
शय्या च पुष्पप्रकरैः पूजिताऽ भूच्च सर्वशः । अथानंगवती तुष्टा तयोर्धान्यशतत्रयम्
दीयतामादिदेशाथ कलधौतपलत्रयम् । न गृहीतं ततस्ताभ्यां महासत्वावलंबनात्
अनंगवत्या च पुनस्तयोरन्नं चतुर्विधम् । आनीय व्याहतं चान्नं भुज्यतामिति भूपते
ताभ्यां च तदपित्यक्तं भोक्ष्यावः श्वो वरानने । प्रसंगादुपवासो नौ तवाद्यास्तु शुभावहः
जन्मप्रभृतिपापिष्ठावावां देवि दृढव्रते । त्वत्प्रसंगाद्धवद्नेहे धर्मलेशोस्तु नाविह
इति जागरणं ताभ्यां तत्प्रसंगादनुष्ठितम् । प्रभाते च तया दत्ता शय्या सलवणाचला
ग्रामश्च गुरवे भक्तया विप्रेभ्यो द्वादशैव तु । वस्त्रालंकारसंयुक्ता गावश्च कनकान्विताः
भोजनं च सुहन्मित्रदीनांधकृपणैः सह । तच्चलुब्धकदांपत्यं पूजयित्वा विसर्जितम्
स भवान् लुब्धको जातः सपत्नीको नृपेश्वरः । पुष्करप्रकराचस्मात्केशवस्य तु पूजनात्
विनष्टाशेषपापस्य तव पुष्करमंदिरम् । तस्य सत्यस्य माहात्म्यादलोभतपसा नृप
प्रादात्कामगमं यानं लोकनाथश्वतुर्मुख: । संतुष्टस्तव राजेंद्र पुष्करं त्वं समाश्रय
कल्पं सत्वं समासाद्यविभूतिद्वादशीव्रतम् । कुरु राजेद्रनिर्वाणमवश्यं समवाप्स्यासि
एतदुक्त्वा तु समुनिस्तत्रैवांतरधीयत । राजा यथोक्तं च पुनरकरोत्पुष्पवाहनः
इदमाचरतो राजन्नखंडव्रतता भवेत् । यथाकथचित्कालेन द्वादशद्वादशीर्जृप
कर्तव्या शक्तितो देव विप्रेभ्यो दक्षिणा नृप । ज्येष्ठे गावः प्रदातव्या मध्ये भूमिरुत्तमा
कनिष्ठे कांचनं देयमित्येषा दक्षिणा स्मृता । प्रथमं ब्रह्मदैवत्यं द्वितीयं वैष्णवं तथा
तृतीयं रुद्रदैवत्यं त्रयो देवास्त्रिषु स्थिताः । इति कलुषविदारणं जनानां पठति च यस्तु शृणोति चापि भक्त्या

Transliteration (IAST)

upaviṣṭastvamekasminsabhāyoṃ bhavanāṃgaṇe | tato rātrau bhavāṃstatra aśrauṣīnmaṃgaladhvanim
sabhāryastatra gatavānyatrāsau maṃgaladhvaniḥ | tatra maṃḍalamadhyasthā viṣṇo rarcāvilokitā
veśyā'naṃgavatī nāma bibhratī dvādaśīvratam | samāpya māghamāsasya dvādaśyāṃ lavaṇācalam
nyavedayattu gurave śayyāṃ copaskarānvitām | alaṃkṛtya hṛṣīkeśaṃ sauvarṇaṃ samamādarāt
sā tu dṛṣṭā tatastābhyāmidaṃ ca ghariciṃtitam | kimebhiḥ kamalaiḥ kārya varaṃ viṣṇuralaṃkṛtaḥ
iti bhaktistadā jātā daṃpatyostu nareśvara | tatprasaṃgātsamabhyarcya keśavaṃ lavaṇācalam
śayyā ca puṣpaprakaraiḥ pūjitā' bhūcca sarvaśaḥ | athānaṃgavatī tuṣṭā tayordhānyaśatatrayam
dīyatāmādideśātha kaladhautapalatrayam | na gṛhītaṃ tatastābhyāṃ mahāsatvāvalaṃbanāt
anaṃgavatyā ca punastayorannaṃ caturvidham | ānīya vyāhataṃ cānnaṃ bhujyatāmiti bhūpate
tābhyāṃ ca tadapityaktaṃ bhokṣyāvaḥ śvo varānane | prasaṃgādupavāso nau tavādyāstu śubhāvahaḥ
janmaprabhṛtipāpiṣṭhāvāvāṃ devi dṛḍhavrate | tvatprasaṃgāddhavadnehe dharmaleśostu nāviha
iti jāgaraṇaṃ tābhyāṃ tatprasaṃgādanuṣṭhitam | prabhāte ca tayā dattā śayyā salavaṇācalā
grāmaśca gurave bhaktayā viprebhyo dvādaśaiva tu | vastrālaṃkārasaṃyuktā gāvaśca kanakānvitāḥ
bhojanaṃ ca suhanmitradīnāṃdhakṛpaṇaiḥ saha | taccalubdhakadāṃpatyaṃ pūjayitvā visarjitam
sa bhavān lubdhako jātaḥ sapatnīko nṛpeśvaraḥ | puṣkaraprakarācasmātkeśavasya tu pūjanāt
vinaṣṭāśeṣapāpasya tava puṣkaramaṃdiram | tasya satyasya māhātmyādalobhatapasā nṛpa
prādātkāmagamaṃ yānaṃ lokanāthaśvaturmukha: | saṃtuṣṭastava rājeṃdra puṣkaraṃ tvaṃ samāśraya
kalpaṃ satvaṃ samāsādyavibhūtidvādaśīvratam | kuru rājedranirvāṇamavaśyaṃ samavāpsyāsi
etaduktvā tu samunistatraivāṃtaradhīyata | rājā yathoktaṃ ca punarakarotpuṣpavāhanaḥ
idamācarato rājannakhaṃḍavratatā bhavet | yathākathacitkālena dvādaśadvādaśīrjṛpa
kartavyā śaktito deva viprebhyo dakṣiṇā nṛpa | jyeṣṭhe gāvaḥ pradātavyā madhye bhūmiruttamā
kaniṣṭhe kāṃcanaṃ deyamityeṣā dakṣiṇā smṛtā | prathamaṃ brahmadaivatyaṃ dvitīyaṃ vaiṣṇavaṃ tathā
tṛtīyaṃ rudradaivatyaṃ trayo devāstriṣu sthitāḥ | iti kaluṣavidāraṇaṃ janānāṃ paṭhati ca yastu śṛṇoti cāpi bhaktyā

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
उपविष्टःupaviṣṭaḥвоссевший
त्वम्tvamты
एकस्मिन्ekasminв одном
सभायांsabhāyāṃв собрании
भवन-अंगणेbhavana-aṃgaṇeво дворе дома
ततःtataḥзатем
रात्रौrātrauночью
भवान्bhavānты
तत्रtatraтам
अश्रौषीत्aśrauṣītуслышал
मंगल-ध्वनिम्maṃgala-dhvanimзвук благословений
स-भार्यःsa-bhāryaḥс женою
तत्रtatraтуда
गतवान्gatavānпошёл
यत्रyatraгде
असौasauтот
मंगल-ध्वनिःmaṃgala-dhvaniḥзвук благословений
मंडल-मध्य-स्थाmaṃḍala-madhya-sthāстоящее посреди круга
विष्णोःviṣṇoḥВишну
अर्चाarcāизваяние
विलोकिताvilokitāувидено
वेश्याveśyāблудница
अनंगवतीanaṃgavatīАнангавати
नामnāmaпо имени
बिभ्रतीbibhratīнесущая
द्वादशी-व्रतम्dvādaśī-vratamобет двенадцатого дня
समाप्यsamāpyaзавершив
माघ-मासस्यmāgha-māsasyaмесяца магхи
द्वादश्यांdvādaśyāṃв двенадцатый день
लवण-अचलम्lavaṇa-acalamсолёную гору
न्यवेदयत्nyavedayatподнесла
तुtuже
गुरवेguraveнаставнику
शय्यांśayyāṃложе
caи
उपस्कर-अन्विताम्upaskara-anvitāmс утварью
अलंकृत्यalaṃkṛtyaукрасив
हृषीकेशंhṛṣīkeśaṃХришикешу
सौवर्णंsauvarṇaṃзолотого
समम्samamровно
आदरात्ādarātс почтением
साона
दृष्टाdṛṣṭāувидена
ततःtataḥзатем
ताभ्याम्tābhyāmими двумя
इदंidaṃэто
caи
हृदिhṛdiв сердце
चिंतितम्ciṃtitamпомыслено
किम्kimчто
एभिःebhiḥэтими
कमलैःkamalaiḥлотосами
कार्यंkāryaṃделать
वरंvaraṃлучше
विष्णुःviṣṇuḥВишну
अलंकृतःalaṃkṛtaḥукрашен
इतिitiтак
भक्तिःbhaktiḥпреданность
तदाtadāтогда
जाताjātāродилась
दंपत्योःdaṃpatyoḥу четы
नर-ईश्वरnara-īśvaraо владыка людей
तत्-प्रसंगात्tat-prasaṃgātпо тому случаю
समभ्यर्च्यsamabhyarcyaпочтив
केशवंkeśavaṃКешаву
लवण-अचलम्lavaṇa-acalamсолёную гору
शय्याśayyāложе
पुष्प-प्रकरैःpuṣpa-prakaraiḥгрудами цветов
पूजिताpūjitāпочтено
अभूत्abhūtбыло
सर्वशःsarvaśaḥсо всех сторон
अथathaзатем
अनंगवतीanaṃgavatīАнангавати
तुष्टाtuṣṭāдовольная
तयोःtayoḥим двоим
धान्य-शत-त्रयम्dhānya-śata-trayamтриста мер зерна
दीयताम्dīyatāmда будет дано
आदिदेशādideśaвелела
कलधौत-पल-त्रयम्kaladhauta-pala-trayamтри палы серебра
naне
गृहीतंgṛhītaṃвзято
ततःtataḥзатем
ताभ्यांtābhyāṃими двумя
महा-सत्व-अवलंबनात्mahā-satva-avalaṃbanātпо великой стойкости
अनंगवत्याanaṃgavatyāАнангавати
पुनःpunaḥвновь
तयोःtayoḥим двоим
अन्नंannaṃпищу
चतुर्-विधम्catur-vidhamчетырёх родов
आनीयānīyaпринеся
व्याहतंvyāhataṃпредложена
भुज्यताम्bhujyatāmда будет вкушена
इतिitiтак
भू-पतेbhū-pateо владыка земли
ताभ्यांtābhyāṃими двумя
तत्tatто
अपिapiже
त्यक्तंtyaktaṃотвергнуто
भोक्ष्यावःbhokṣyāvaḥпоедим
श्वःśvaḥзавтра
वर-आननेvara-ānaneо прекрасноликая
प्रसंगात्prasaṃgātпо случаю
उपवासःupavāsaḥпост
नौnauу нас двоих
तवtavaтвоим
अद्यadyaныне
अस्तुastuда будет
शुभ-आवहःśubha-āvahaḥприносящий благо
जन्म-प्रभृतिjanma-prabhṛtiот самого рождения
पापिष्ठौpāpiṣṭhauгрешнейшие
आवांāvāṃмы двое
देविdeviо богиня
दृढ-व्रतेdṛḍha-vrateтвёрдая в обете
त्वत्-प्रसंगात्tvat-prasaṃgātпо случаю с тобою
भवत्-गेहेbhavat-geheв доме твоём
धर्म-लेशःdharma-leśaḥкрупица дхармы
अस्तुastuда будет
नौnauу нас
इहihaздесь
इतिitiтак
जागरणंjāgaraṇaṃбдение
ताभ्यांtābhyāṃими двумя
तत्-प्रसंगात्tat-prasaṃgātпо тому случаю
अनुष्ठितम्anuṣṭhitamсовершено
प्रभातेprabhāteна рассвете
caи
तयाtayāею
दत्ताdattāдано
शय्याśayyāложе
स-लवण-अचलाsa-lavaṇa-acalāс солёною горою
ग्रामःgrāmaḥдеревня
गुरवेguraveнаставнику
भक्त्याbhaktyāс преданностью
विप्रेभ्यःviprebhyaḥбрахманам
द्वादशdvādaśaдвенадцать
एवevaже
तुtuже
वस्त्र-अलंकार-संयुक्ताःvastra-alaṃkāra-saṃyuktāḥс одеждами и уборами
गावःgāvaḥкоровы
कनक-अन्विताःkanaka-anvitāḥс золотом
भोजनंbhojanaṃугощение
सुहृत्-मित्र-दीन-अंध-कृपणैःsuhṛt-mitra-dīna-aṃdha-kṛpaṇaiḥс друзьями, приятелями, убогими, слепыми и жалкими
सहsahaвместе
तत्tatта
caи
लुब्धक-दंपत्यंlubdhaka-daṃpatyaṃчета охотника
पूजयित्वाpūjayitvāпочтив
विसर्जितम्visarjitamотпущена
सःsaḥтот
भवान्bhavānты
लुब्धकःlubdhakaḥохотник
जातःjātaḥрождён
स-पत्नीकःsa-patnīkaḥс женою
नृप-ईश्वरःnṛpa-īśvaraḥвладыкою царей
पुष्कर-प्रकरात्puṣkara-prakarātот груды лотосов
caи
अस्मात्asmātот этого
केशवस्यkeśavasyaКешавы
पूजनात्pūjanātот почитания
विनष्ट-अशेष-पापस्यvinaṣṭa-aśeṣa-pāpasyaу кого весь грех погиб
तवtavaтвой
पुष्कर-मंदिरम्puṣkara-maṃdiramлотос-дворец
तस्यtasyaтого
सत्यस्यsatyasyaправды
माहात्म्यात्māhātmyātвеличием
अलोभ-तपसाalobha-tapasāподвигом нежадности
नृपnṛpaо царь
प्रादात्prādātдал
काम-गमंkāma-gamaṃлетящий по желанию
यानंyānaṃвозок
लोक-नाथःloka-nāthaḥвладыка миров
चतुर्-मुखःcatur-mukhaḥЧетырёхликий
संतुष्टःsaṃtuṣṭaḥвесьма довольный
राज-इंद्रrāja-iṃdraо владыка царей
पुष्करंpuṣkaraṃПушкару
त्वंtvaṃты
समाश्रयsamāśrayaизбери
कल्पंkalpaṃкальпу
saс
त्वंtvaṃты
समासाद्यsamāsādyaдостигнув
विभूति-द्वादशी-व्रतम्vibhūti-dvādaśī-vratamобет двенадцатого дня Вибхути
कुरुkuruсоверши
निर्वाणम्nirvāṇamпокоя
अवश्यंavaśyaṃнепременно
समवाप्स्यसिsamavāpsyasiдостигнешь
एतत्etatэто
उक्त्वाuktvāсказав
मुनिःmuniḥмудрец
तत्रtatraтам
एवevaже
अंतरधीयतaṃtaradhīyataисчез
राजाrājāцарь
यथा-उक्तंyathā-uktaṃкак сказано
पुनःpunaḥзатем
अकरोत्akarotсовершил
पुष्प-वाहनःpuṣpa-vāhanaḥПушпавахана
इदम्idamэто
आचरतःācarataḥу совершающего
राजन्rājanо царь
अखंड-व्रतताakhaṃḍa-vratatāнерушимость обета
भवेत्bhavetда будет
यथा-कथंचित्yathā-kathaṃcitтак или иначе
कालेनkālenaсо временем
द्वादशdvādaśaдвенадцать
द्वादशीःdvādaśīḥдвенадцатых дней
कर्तव्याkartavyāдолжен быть творим
शक्तितःśaktitaḥпо силам
विप्रेभ्यःviprebhyaḥбрахманам
दक्षिणाdakṣiṇāдар
ज्येष्ठेjyeṣṭheв Старшей
गावःgāvaḥкоровы
प्रदातव्याःpradātavyāḥдолжны быть даны
मध्येmadhyeв Средней
भूमिःbhūmiḥземля
उत्तमाuttamāнаилучшая
कनिष्ठेkaniṣṭheв Младшей
कांचनंkāṃcanaṃзолото
देयम्deyamдолжно быть дано
एषाeṣāтаков
दक्षिणाdakṣiṇāдар
स्मृताsmṛtāпризнан
प्रथमंprathamaṃпервая
ब्रह्म-दैवत्यंbrahma-daivatyaṃс Брахмою божеством
द्वितीयंdvitīyaṃвторая
वैष्णवंvaiṣṇavaṃс Вишну
तथाtathāтакже
तृतीयंtṛtīyaṃтретья
रुद्र-दैवत्यंrudra-daivatyaṃс Рудрою божеством
त्रयःtrayaḥтрое
देवाःdevāḥбогов
त्रिषुtriṣuв трёх
स्थिताःsthitāḥпребывают
Translation

«„…и воссел ты в одном собрании, во дворе дома. Затем ночью услышал ты там звук благословений и с женою пошёл туда, где был тот звук; и увидено было изваяние Вишну, стоящее посреди круга. Блудница по имени Анангавати, несущая обет двенадцатого дня, завершив его в двенадцатый день месяца магхи, поднесла наставнику солёную гору и ложе с утварью, с почтением украсив золотого Хришикешу. Увидена она была теми двумя, и помыслено ими в сердце: „Что делать с этими лотосами? Лучше пусть будет украшен Вишну“. Так родилась тогда преданность у той четы, о владыка людей; и по тому случаю почтён был ими Кешава и солёная гора, и ложе со всех сторон почтено грудами цветов. Затем довольная Анангавати велела дать им триста мер зерна и три палы серебра; но не взято было ими по великой стойкости. И вновь Анангавати, принеся, предложила им пищу четырёх родов: „Да будет вкушена“, о владыка земли. Но и то отвергнуто было ими: „Поедим завтра, о прекрасноликая; по случаю пусть будет у нас ныне пост, твоим [обетом] приносящий благо. Грешнейшие мы двое от самого рождения, о богиня, твёрдая в обете; по случаю с тобою, в доме твоём, да будет у нас здесь хоть крупица дхармы“. Так по тому случаю совершено было ими бдение. А на рассвете дано было ею с преданностью наставнику ложе с солёною горою и деревня, а двенадцати брахманам — коровы с золотом, с одеждами и уборами; и угощение вместе с друзьями, приятелями, убогими, слепыми и жалкими. И та чета охотника, почтённая, была отпущена. Тот охотник с женою — это ты, рождённый владыкою царей; и от той груды лотосов, от почитания Кешавы, у тебя, чей грех погиб весь, — лотос-дворец. Величием той правды и подвигом нежадности, о царь, владыка миров Четырёхликий, весьма довольный, дал тебе возок, летящий по желанию. О владыка царей, избери Пушкару; достигнув её, соверши обет двенадцатого дня Вибхути — и непременно достигнешь покоя“. Сказав это, мудрец там же исчез; а царь Пушпавахана затем совершил, как сказано. У совершающего это, о царь, да будет нерушимость обета: так или иначе со временем — двенадцать двенадцатых дней. По силам должен быть творим дар брахманам: в Старшей [Пушкаре] должны быть даны коровы, в Средней — наилучшая земля, в Младшей — золото; таков признан дар. Первая — с Брахмою божеством, вторая — с Вишну, третья — с Рудрою; трое богов пребывают в трёх».

Version

550936ecc44a · published Sep 3, 2026, 4:13:27 AM UTC

Available inRU

Page between verses with