Padma Purāṇa
The Curse of Budha: Why the Deliverer Was Born a Kuṇḍa6.217.45-58
4956 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 6.217.45-58

नारद उवाच

Devanāgarī

धारयन्ति परार्थे हि निजान्तमपि साधवः । पितृदेवमनुष्याणामर्थे मत्पितृवत्कलाः
निजोदयस्तु साधूनां स्वच्छस्यानन्दहेतवः । यथा कुमुदपुष्पाणां मत्पितुः शीतलत्विषः
इत्युदीर्य वचः क्रोधाद्बुधस्तं मुनिबालकम् । शशापेति त्वमप्याशु कुण्डो भव महीतले
एवमाकर्ण्य तं शापं पिता बुधविसर्जितम् । स्वपुत्रं पातयामास तदङ्घ्र्योः क्षम्यतामिति
उवाच च न जानाति बालोऽयं तव वैभवम् । नोचितं क्रोधकरणमस्मिन्बाले भवादृशैः
कुतश्चित्कारणात्साधोः क्रुद्धस्य प्रकृतिः क्षमा । हुताशनप्रतप्तस्य शीतत्वमिव चाम्बुनः
अतः क्षमां विधायाशु विधेह्यस्मिन्ननुग्रहम् । बाले विवेकरहिते क्षमासारा हि साधवः
इत्युक्तस्तेन मुनिना शीतांशुतनयस्तदा । क्रोधं तत्याज शान्तात्मा चक्रे तस्मिन्ननुग्रहम्
अयं तव मुने बालः कुण्डत्वं प्राप्य भूतले । दत्तयज्ञोपवीतः सल्लप्स्यते हि निजास्पदम्
एवं स मुनिपुत्रो वै बुधशापान्नृपोत्तम । कुण्डत्वमाप्तवान्भूमौ पितरो येन तारिताः
इदं पवित्रं माहात्म्यं श्रुत्वा मधुवनस्य वै । समस्ताश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति मानवः
ये नरा धारयन्त्यस्य माहात्म्यस्यार्थमुत्तमम् । हृदये यत्र तत्तेषां विषयैर्नाभिभूयते
ये पठिष्यन्ति माहात्म्यं श्रोष्यन्ति च महाधियः । देहान्ते विष्णुसालोक्यं गमिष्यन्ति न संशयः
इदमनिशपवित्रं तुभ्यमावर्णितं मे मधुवनसुचरित्रं श्रीपतेः प्रीतिकारि । कलिकलुषकलापच्छेदने दक्षमक्षोत्पथगमननिरासे कारणं पुण्यमेतत्

Transliteration (IAST)

dhārayanti parārthe hi nijāntamapi sādhavaḥ | pitṛdevamanuṣyāṇāmarthe matpitṛvatkalāḥ
nijodayastu sādhūnāṃ svacchasyānandahetavaḥ | yathā kumudapuṣpāṇāṃ matpituḥ śītalatviṣaḥ
ityudīrya vacaḥ krodhādbudhastaṃ munibālakam | śaśāpeti tvamapyāśu kuṇḍo bhava mahītale
evamākarṇya taṃ śāpaṃ pitā budhavisarjitam | svaputraṃ pātayāmāsa tadaṅghryoḥ kṣamyatāmiti
uvāca ca na jānāti bālo'yaṃ tava vaibhavam | nocitaṃ krodhakaraṇamasminbāle bhavādṛśaiḥ
kutaścitkāraṇātsādhoḥ kruddhasya prakṛtiḥ kṣamā | hutāśanaprataptasya śītatvamiva cāmbunaḥ
ataḥ kṣamāṃ vidhāyāśu vidhehyasminnanugraham | bāle vivekarahite kṣamāsārā hi sādhavaḥ
ityuktastena muninā śītāṃśutanayastadā | krodhaṃ tatyāja śāntātmā cakre tasminnanugraham
ayaṃ tava mune bālaḥ kuṇḍatvaṃ prāpya bhūtale | dattayajñopavītaḥ sallapsyate hi nijāspadam
evaṃ sa muniputro vai budhaśāpānnṛpottama | kuṇḍatvamāptavānbhūmau pitaro yena tāritāḥ
idaṃ pavitraṃ māhātmyaṃ śrutvā madhuvanasya vai | samastāśvamedhasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ
ye narā dhārayantyasya māhātmyasyārthamuttamam | hṛdaye yatra tatteṣāṃ viṣayairnābhibhūyate
ye paṭhiṣyanti māhātmyaṃ śroṣyanti ca mahādhiyaḥ | dehānte viṣṇusālokyaṃ gamiṣyanti na saṃśayaḥ
idamaniśapavitraṃ tubhyamāvarṇitaṃ me madhuvanasucaritraṃ śrīpateḥ prītikāri | kalikaluṣakalāpacchedane dakṣamakṣotpathagamananirāse kāraṇaṃ puṇyametat

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
धारयन्तिdhārayantiсносят
परार्थेparārtheради другого
हिhiведь
निजान्तम्nijāntamсобственный конец
अपिapiдаже
साधवःsādhavaḥправедные
पितृ-देव-मनुष्याणाम्pitṛ-deva-manuṣyāṇāmпредков, богов и людей
अर्थेartheради
मत्-पितृवत्mat-pitṛvatкак мой отец
कलाःkalāḥего доли
निजोदयस्nijodayasсобственный восход
तुtuже
साधूनांsādhūnāṃправедных
स्वच्छस्यानन्द-हेतवःsvacchasyānanda-hetavaḥдля чистого — причина радости
यथाyathāкак
कुमुद-पुष्पाणांkumuda-puṣpāṇāṃдля лилий
मत्-पितुःmat-pituḥмоего отца
शीतल-त्विषःśītala-tviṣaḥс прохладным сиянием
इत्युदीर्यityudīryaизрекши так
वचःvacaḥслово
क्रोधाद्krodhādво гневе
बुधस्budhasБудха
तंtaṃтого
मुनि-बालकम्muni-bālakamмальчика мудреца
शशापेतिśaśāpetiпроклял так
त्वम्tvamты
अप्याशुapyāśuтоже вскоре
कुण्डोkuṇḍoкундой
भवbhavaстань
महीतलेmahītaleна земле
एवम्evamтак
आकर्ण्यākarṇyaуслышав
तंtaṃто
शापंśāpaṃпроклятие
पिताpitāотец
बुध-विसर्जितम्budha-visarjitamизречённое Будхой
स्व-पुत्रंsva-putraṃсвоего сына
पातयामासpātayāmāsaповерг
तद्-अङ्घ्र्योःtad-aṅghryoḥк его стопам
क्षम्यताम्kṣamyatāmда будет прощено
इतिitiтак
उवाचuvācaсказал
caи
naне
जानातिjānātiзнает
बालोऽयंbālo'yaṃэтот мальчик
तवtavaтвоего
वैभवम्vaibhavamвеличия
नोचितंnocitaṃне подобает
क्रोध-करणम्krodha-karaṇamгневаться
अस्मिन्asminна этого
बालेbāleна мальчика
भवादृशैःbhavādṛśaiḥтаким, как ты
कुतश्चित्kutaścitпо какой-либо
कारणात्kāraṇātпричине
साधोःsādhoḥу праведного
क्रुद्धस्यkruddhasyaразгневанного
प्रकृतिःprakṛtiḥприрода
क्षमाkṣamāпрощение
हुताशन-प्रतप्तस्यhutāśana-prataptasyaу раскалённой огнём
शीतत्वम्śītatvamпрохлада
इवivaкак
चाम्बुनःcāmbunaḥу воды
अतःataḥпотому
क्षमांkṣamāṃпрощение
विधायाशुvidhāyāśuявив скорее
विधेह्यस्मिन्न्vidhehyasminnокажи этому
अनुग्रहम्anugrahamмилость
बालेbāleмальчику
विवेक-रहितेviveka-rahiteлишённому рассуждения
क्षमा-साराkṣamā-sārāчья суть — прощение
साधवःsādhavaḥправедные
इत्युक्तस्ityuktasтак упрошенный
तेनtenaтем
मुनिनाmunināмудрецом
शीतांशु-तनयस्śītāṃśu-tanayasсын Прохладнолучистого
तदाtadāтогда
क्रोधंkrodhaṃгнев
तत्याजtatyājaоставил
शान्तात्माśāntātmāумиротворённый душою
चक्रेcakreявил
तस्मिन्न्tasminnк нему
अनुग्रहम्anugrahamмилость
अयंayaṃэтот
तवtavaтвой
मुनेmuneо мудрец
बालःbālaḥмальчик
कुण्डत्वंkuṇḍatvaṃсостояния кунды
प्राप्यprāpyaдостигнув
भूतलेbhūtaleна земле
दत्त-यज्ञोपवीतःdatta-yajñopavītaḥполучивший священный шнур
सल्salправедный
लप्स्यतेlapsyateобретёт
निजास्पदम्nijāspadamсвою обитель
एवंevaṃтак
saтот
मुनि-पुत्रोmuni-putroсын мудреца
वैvaiже
बुध-शापान्budha-śāpānпо проклятию Будхи
नृपोत्तमnṛpottamaо лучший из царей
कुण्डत्वम्kuṇḍatvamсостояние кунды
आप्तवान्āptavānобрёл
भूमौbhūmauна земле
पितरोpitaroпредки
येनyenaкем
तारिताःtāritāḥспасены
इदंidaṃэто
पवित्रंpavitraṃчистое
माहात्म्यंmāhātmyaṃвеличие
श्रुत्वाśrutvāуслышав
मधुवनस्यmadhuvanasyaМадхуваны
समस्ताश्वमेधस्यsamastāśvamedhasyaвсех ашвамедх
फलंphalaṃплод
प्राप्नोतिprāpnotiобретает
मानवःmānavaḥчеловек
येyeте
नराnarāлюди
धारयन्त्य्dhārayantyдержат
अस्यasyaэтого
माहात्म्यस्यार्थम्māhātmyasyārthamвеличия смысл
उत्तमम्uttamamвысший
हृदयेhṛdayeв сердце
यत्रyatraгде бы
तत्tatто
तेषांteṣāṃу них
विषयैर्viṣayairпредметами чувств
नाभिभूयतेnābhibhūyateне одолевается
येyeкто
पठिष्यन्तिpaṭhiṣyantiбудут читать
श्रोष्यन्तिśroṣyantiбудут слушать
महा-धियःmahā-dhiyaḥвеликие разумом
देहान्तेdehānteв конце тела
विष्णु-सालोक्यंviṣṇu-sālokyaṃв мир Вишну
गमिष्यन्तिgamiṣyantiуйдут
naнет
संशयःsaṃśayaḥсомнения
इदम्idamэто
अनिश-पवित्रंaniśa-pavitraṃнепрестанно очищающее
तुभ्यम्tubhyamтебе
आवर्णितंāvarṇitaṃописано
मेmeмною
मधुवन-सुचरित्रंmadhuvana-sucaritraṃблагое сказание о Мадхуване
श्रीपतेःśrīpateḥвладыке Шри
प्रीति-कारिprīti-kāriдающее радость
कलि-कलुष-कलाप-च्छेदनेkali-kaluṣa-kalāpa-cchedaneв рассечении груды скверн Кали
दक्षम्dakṣamискусное
अक्षोत्पथ-गमन-निरासेakṣotpatha-gamana-nirāseв отвращении чувств от ложных путей
कारणंkāraṇaṃпричина
पुण्यम्puṇyamсвятое
एतत्etatэто
Translation

Праведные ради другого сносят даже собственный конец — ради предков, богов и людей, как доли моего отца. А собственный их восход для чистого сердцем — причина радости, как для лилий восход моего отца с прохладным сиянием». Изрекши так это слово, Будха во гневе проклял того мальчика мудреца: «Так стань и ты вскоре кундой на земле!» Услышав это проклятие, изречённое Будхой, отец поверг своего сына к его стопам со словами: «Да будет прощено! Этот мальчик не знает твоего величия; таким, как ты, не подобает гневаться на этого мальчика. У праведного, разгневанного по какой-либо причине, природа — прощение, как у воды, раскалённой огнём, — прохлада. Потому яви скорее прощение и окажи милость этому мальчику, лишённому рассуждения: ведь суть праведных — прощение». Так упрошенный тем мудрецом, сын Прохладнолучистого оставил гнев и, умиротворённый душою, явил к нему милость: «Этот твой мальчик, о мудрец, достигнув на земле состояния кунды, получит священный шнур и, став праведным, обретёт свою обитель». Так, о лучший из царей, тот сын мудреца по проклятию Будхи обрёл на земле состояние кунды — он, кем были спасены предки. Услышав это чистое величие Мадхуваны, человек обретает плод всех ашвамедх. Те люди, что держат в сердце высший смысл этого величия, — где бы они ни были, не одолеваются предметами чувств. А великие разумом, что будут читать и слушать это величие, в конце тела уйдут в мир Вишну — нет сомнения. Это непрестанно очищающее, благое сказание о Мадхуване, дающее радость владыке Шри, описано тебе мною: святое, искусное в рассечении груды скверн Кали и в отвращении чувств от ложных путей.

Version

36c9d878a561 · published Sep 3, 2026, 4:14:05 AM UTC

Available inRU

Page between verses with